قازاق رۋحانياتىنىڭ قابىرعالى قايراتكەرى
سەيسەنبى, 24 شىلدە 2012 7:39
بۇگىنگى قازاق ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ءومىرىن ارناعان ازاماتتاردىڭ ىشىندەگى بىرەگەيى ءىلياس وماروۆ ەكەندىگى جالپى جۇرت مويىنداعان شىندىق. ول قاي سالادا, قانداي قىزمەت ىستەمەسىن, ءبارىبىر ءوزىنىڭ ومىرلىك ماقساتىنان اينىعان جوق. بار بىلىك-ءبىلىمىن, قاجىر-قايراتىن ۇلت رۋحانياتىنىڭ وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, ەڭسە تىكتەۋىنە جۇمسادى. بۇل پىكىرىمىزدىڭ اقيقاتتىعىنا ىلەكەڭنىڭ عيبراتتى عۇمىرى مەن الەۋمەتتىك قىزمەتى كۋا. ول جوعارى دارەجەلى قىزمەتكە ەرتە قول جەتكىزدى.
سەيسەنبى, 24 شىلدە 2012 7:39
بۇگىنگى قازاق ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ءومىرىن ارناعان ازاماتتاردىڭ ىشىندەگى بىرەگەيى ءىلياس وماروۆ ەكەندىگى جالپى جۇرت مويىنداعان شىندىق. ول قاي سالادا, قانداي قىزمەت ىستەمەسىن, ءبارىبىر ءوزىنىڭ ومىرلىك ماقساتىنان اينىعان جوق. بار بىلىك-ءبىلىمىن, قاجىر-قايراتىن ۇلت رۋحانياتىنىڭ وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, ەڭسە تىكتەۋىنە جۇمسادى. بۇل پىكىرىمىزدىڭ اقيقاتتىعىنا ىلەكەڭنىڭ عيبراتتى عۇمىرى مەن الەۋمەتتىك قىزمەتى كۋا. ول جوعارى دارەجەلى قىزمەتكە ەرتە قول جەتكىزدى. نەبارى 28 جاستا مينيستر بولعان. سونداي-اق ءوزىنىڭ قىسقا عۇمىرىندا ەكى مارتە مينيستر, وبكومنىڭ حاتشىسى, ءبىرىنشى حاتشىسى, رەسپۋبليكالىق كومپارتيانىڭ حاتشىسى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقارعان. ارا-اراسىندا دارەجەسى تومەن جۇمىستارعا جەگىلگەن كەزدەرى دە بار. ال ونىڭ سەبەبى, جۇكتەلگەن مىندەتىن اقساتىپ العاندىقتان ەمەس, كەڭەستىك كەزەڭنىڭ سولاقاي ساياساتىنىڭ سالدارى.
باي كوپەستىڭ قىزىنا ۇيلەنگەنى, قازاق تاريحىنىڭ شىندىعىن اشىپ جازۋعا اتسالىسقانى, قاي سالادا قىزمەت اتقارعانىنا قاراماستان, قازاق ونەرى مەن مادەنيەتىنە قاتىستى ءماندى ماسەلەلەرگە قىزۋ ارالاسىپ, كەرەك جەرىندە قولۇشىن بەرىپ, ءباسپاسوز بەتتەرىندە پاراساتتى وي-پىكىرلەرىن جاريالاپ تۇرعانى بيلىك باسىنداعىلاردىڭ كەيبىرەۋلەرىنە ۇناماپتى. الايدا ۇلت قامىن جەگەن ازامات ءوزى تاڭداعان جولدان جالت بۇرىلماعان. مانساپقا ەمەس ماقساتقا قىزمەت ىستەۋدىڭ ونەگەسىن كورسەتكەن. ناتيجەسىندە حالقىنىڭ قالاۋلى ازاماتى ساناتىندا ەسىمى ەلىنىڭ ەسىندە ماڭگى ساقتالار تۇلعالار تىزىمىنە قوسىلدى. ول مادەنيەت مينيسترى كەزىندە كابينەتىنىڭ تورىنە قازاقتىڭ اياۋلى ۇلى, ۇلت مادەنيەتىنە ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن ت.جۇرگەنوۆتىڭ پورترەتىن ءىلىپ قويسا, سول ءىلياستىڭ ىزگىلىكتى قىزمەتىن جالعاستىرعان. ءو.جانىبەكوۆ تە ءوزىن ونىڭ ءىزباسار شاكىرتى ساناعان. تۋعان حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت كورسەتىپ, ونىڭ ەڭسەلى ەلدىگىنىڭ باستى كورسەتكىشى سانالاتىن ونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ جوقشىسى, قامقورشىسى بولۋدىڭ تاماشا ۇلگىسى وسىلايشا جالعاسىپ, كەيىنگى ۇرپاققا ۇلاعاتتى ونەگەسىن قالدىرۋى قانداي عانيبەت دەسەڭىزشى؟!
بيىل – سول تۇلعالى ازامات ءىلياس وماروۆتىڭ جاسى جۇزگە تولاتىن جىل. سوعان وراي بۇرىن-سوڭدى جارىق كورگەن كىتاپتارىنان ىرىكتەپ, تاڭداپ الىپ وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭا جيناقتا (قۇراستىرۋشى اۆتور) ءىلياس وماروۆتىڭ قازاق ونەرى مەن ءمادەنيەتىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن قوزعاپ, ونىڭ بۇگىنگى جاعدايىن تالداپ, بولاشاعىنا باعدار بولارلىق تولعاقتى تولعامدارىن ورتاعا سالعان كوكەيكەستى ماقالالار جانە وسى ماقساتىنا جەتۋ جولىنداعى ەرەن ەڭبەگىنىڭ جارقىن بەتتەرىن باياندايتىن ەستەلىكتەر توپتاستىرىلعان. جاڭا كىتاپتىڭ ىلەكەڭنىڭ بەكزات بولمىسىن تانىتۋعا تاتيتىن ەلەۋلى ەڭبەك ەكەندىگى كۇمانسىز. ەندى ءبىز وسى كىتاپقا قىسقاشا بولسا دا تالداۋ جاساپ, وقىرمانمەن وي بولىسە كەتپەكشىمىز. ال بۇل ىلەكەڭنىڭ قايراتكەرلىك قىزمەتىنىڭ قىر-سىرىنىڭ كىلتىن اشۋ دەگەن ءسوز.
ءىلياس وماروۆ – مادەنيەت پەن ادەبيەتتىڭ بارلىق سالاسىنا ارالاسىپ, كەمەل وي, كەسەك پىكىرلەرىن بولىسكەن ساناتكەر. وسى پىكىرىمىزدى دايەكتى دالەلدەرمەن تۇجىرىمداۋ ماقساتىمەن بىرەر ماقالاسىنا توقتالالىق. ونىڭ ءبىرىنشىسى – «وسكەن ەلدىڭ ورەلى مادەنيەتى». ماقالا ورتا ازيا مەن قازاقستاندى ارالاپ قايتقان فرانتسۋز جورنالشىسى روبەر لاكونتردىڭ «فيگارو» گازەتىندە جاريالانعان جولجازبالارىندا ايتىلعان تەرىس پىكىرلەرگە تويتارىس بەرۋگە ارنالعان. ايتسە دە, ول جاي عانا سەبەپ, ال شىنتۋايتىندا, ىلەكەڭنىڭ بۇل ەڭبەگىندە وركەنى وسكەن قازاق ەلىنىڭ وسكەلەڭ ونەرى مەن ورەلى مادەنيەتىنىڭ سىر-سيپاتى كەڭىنەن قامتىلىپ جازىلعان. وندا تۋمىسىنان ساۋىقشىل, ونەرپاز قازاق ەلىنىڭ اندەرى مەن كۇيلەرى, ۇلتتىق مۋزىكاسىنىڭ باي قورى جانە ونىڭ جيناقتالۋى, ناتيجەسىندە ونەردىڭ جاڭا سالاسى – ۇلتتىق وپەرا مەن بالەت جانرىنىڭ دۇنيەگە كەلۋى, قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلت اسپاپتار وركەسترى, مەملەكەتتىك ءان-بي ءانسامبلى, قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى, اباي اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ شاڭىراق كوتەرۋى, بەينەلەۋ ونەرى مەن مادەني-اعارتۋ مەكەمەلەرىنىڭ وركەن جايۋىنىڭ جاي-جاعدايى تالدانا تارازىلانىپ, وسى ورايداعى جەمىستى جەتىستىكتەر مەن كەلەڭسىز كەمشىلىكتەر سارالانعان. سونداي-اق, ماقالادا وسىناۋ ونەر سالالارىنىڭ ساڭلاق تۇلعالارى تۋرالى دا تولىمدى اڭگىمەلەنگەن.
ال ىلەكەڭ «ونەر مۇراتى بيىك بولماق» جانە «مەن جازبايمىن ولەڭدى ەرمەك ءۇشىن» دەگەن ماقالالارىندا كوپتەگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردى اڭگىمەسىنە ارقاۋ ەتىپ الىپ, سونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ امال-تاسىلدەرىن كورسەتىپ, تىڭ ويلار, تۇششىمدى تۇجىرىمدار جاسايدى. ۇلتتىق ونەردىڭ وركەندەۋىنە ادەبيەتتىڭ زور ىقپالى بارلىعىن ايتا وتىرىپ, اۆتور ساحنا ءسانى دراماتۋرگيالىق شىعارما – پەسا ەكەندىگىن جانە قازىرگى قالامگەرلەرىمىزدىڭ وسى جانردى مەڭگەرۋدەگى شەبەرلىگى مەن شالالىعى تۋرالى تولعانىستارىن جۇيەلەي تالداپ, وزەكتى ويلارىمەن ءبولىسەدى. ىلەكەڭنىڭ م.اۋەزوۆ پەن ع.مۇسىرەپوۆتىڭ تاماشا تۋىندىلارىنىڭ قاتارى تولىسپاي وتىرعاندىعىن اشىنىپ ايتقان پىكىرىنىڭ ءتۇيىنى ءالى كۇنگە تولىق شەشىمىن تاپپاعانى دا شىندىق.
ىلەكەڭنىڭ دراماتۋرگيادا «ەسكى مەن جاڭانىڭ اراسىنداعى كۇرەستى تىم قارابايىر ءتۇسىنۋ, ونى كوبىنە-كوپ ادامدار اراسىنداعى سىرت تارتىستاردان, وندىرىستىك, وتباسىلىق كەلىسپەستىكتەردەن ىزدەۋ ورىن الىپ كەلەدى. كورەرمەندەر ساحنادان دراما كورۋدىڭ ورنىنان اشەيىن داۋ-داماي, ۇرىس-جانجال كورىپ… ءجۇر» دەگەن ءسوزىنىڭ جانى بار. ساحنادا كوپ رەتتە شىن مانىندەگى رۋحاني تارتىس, سەزىم ارپالىسى, جان كۇيزەلىسى, ءومىردىڭ قىرلارى, بولمىستىڭ تەرەڭ سىرلارى بوي كورسەتە بەرمەيتىنى بەكەر ەمەس قوي. ساحنالىق شىعارمالاردا كوتەرىلگەن كوپشىلىك ماسەلەلەردىڭ وزگە ەلدەر پەسالارىندا ايتىلىپ قويىلعاندىعى, ءيا بولماسا ونىڭ ومىردە الدەقاشان شەشىمىن تاپقاندىعى تۋرالى ەسكەرتپەسى دە ەستە بولاتىن پىكىر. ال تاقىرىپ سونىلىعىنىڭ تاپشىلىعى – قازاق دراماتۋرگياسىنىڭ ءوز ۇنىمەن, ءوز بەتىمەن تانىتا الماۋىنىڭ سەبەبى ەكەنى دە ءسوزسىز شىندىق. تەاترداعى ساحنالىق قويىلىمدى كورىپ وتىرىپ كورەرمەن تەرەڭ ويعا باتىپ, تەبىرەنبەسە, وندا ونىڭ ناعىز ونەر تۋىندىسى بولماعانى دەگەن بايلامنىڭ دا ءجونى بار. ىلەكەڭ قازىرگى قازاق ءومىرىندەگى كۇردەلى قۇبىلىستار, قوعامدىق ورتاداعى شيەلەنىستى, شەشىمىن توسقان تولعاقتى ماسەلەلەر شاش ەتەكتەن بولا تۇرا دراماتۋرگيامىز سول تاقىرىپتى, سول شىندىقتى يگەرە الماي وتىرعاندىعىن دا دەر كەزىندە كورسەتىپ بەرگەن بولاتىن.
ءبىر عاجابى, ءىلياس وماروۆ, سول ءبىر قازاق تەاترىنىڭ داۋرەندەپ تۇرعان كەزىندە, ياعني اتاقتارى جەر جارعان ۇلى اكتەرلەرىمىز قاليبەك, سەركە, قانىبەك, شاكەن, ءسابيرا, حاديشا, قاپان, ەلۋباي, قۇرمانبەك ساحنا تورىندە جۇرگەن شاقتا دا تەاتر ءتىلىنىڭ تازالىعىن ساقتاۋ ءمانى زور ماسەلە ەكەندىگىن قاتاڭ ەسكەرتەدى. ول اكتەرلەردىڭ انا ءتىلىمىزدىڭ اۋەن-اۋەزىن, نازىك ءارىن قاشىرىپ, سالدىر-سالاق سويلەيتىنىن, ءسويتىپ ونىڭ مازمۇندىلىعىن, ماندىلىگىن بۇزاتىندىعىن, ال دراماتۋرگتەرىمىزدىڭ قازاق ءسوزىنىڭ سان سىرىن, الۋان بوياۋلى كوركەمدىگىنە كوڭىل بولمەي, ءبىرجولاتا قالالىقتاردىڭ قارابايىر, اۋىزەكى اڭگىمەسىنە كوشىپ كەتكەندىگىنە قىنجىلىس ءبىلدىرۋى بەكەر مە؟! بۇل ءوزى قازىرگى تاڭداعى ناعىز كوكەيكەستى ماسەلە عوي. سودان كورەگەندىكپەن كۇنىلگەرى ساقتاندىرعان ىلەكەڭە قالاي ريزا بولماسسىڭ.
سوڭعى جىلدارى «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا قازاقتىڭ اندەرى مەن كۇيلەرىنىڭ تولىققاندى انتولوگياسى جازىلىپ, جارىققا شىعىپ, ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني قازىناسىنىڭ التىن قورىنا اينالۋدا. ال ىلەكەڭ ءوزى مادەنيەت ءمينيسترى قىزمەتىنە كەلمەي تۇرىپ-اق, حالىقتىڭ مۋزىكالىق مۇراسىنىڭ ىزدەۋسىز, زەرتتەۋسىز قالعاندىعىن ايتىپ, سول جونىندە الدەنەشە قايىرا ماسەلە كوتەرگەن. ىلەكەڭ ايتپاقشى, ءبىزدىڭ باياعى ا.زاتاەۆيچ جيناعان ءان-كۇيلەرگە عانا يەك ارتىپ, وسى ماقساتتاعى ىزدەنىستەردى تەرەڭدەتە تۇسۋگە ەنجارلىق جاساپ جۇرگەنىمىز دە راس قوي. وسىلايشا ىلەكەڭ قازاقتىڭ ءان مەن كۇي ونەرىنىڭ تەرەڭ تامىرى حالىقتىڭ فولكلورى ەكەندىگىن دالەلدەپ, رۋحاني مۇرامىزدى بايىتا ءتۇسۋدىڭ اسا قاجەتتىگىن ەسىمىزگە سالعان-تىن. بۇل بولسا, حالىقتىق ونەردى ءتۇر, مازمۇن جاعىنان جاڭارتا, جاقسارتا, وركەندەتە بەرۋ ماقساتىن كوزدەگەن, ارمانداعان پاراساتتى ادامنىڭ پىكىرى.
وسى ورايدا ىلەكەڭ اتاقتى انشىلەر مەن كۇيشىلەردىڭ اتتارىن اتاپ, ولاردىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىكتەرىنىڭ سىر-سيپاتىنا توقتالا كەتۋدى دە ۇمىتپاعان. جۇرتشىلىق جۇرەگىنە جول تاپقان تالانتتى ونەرپازداردىڭ دارا قاسيەتتەرى مەن قابىلەتتەرىن ايتا وتىرىپ, بۇگىنگى جاستاردىڭ ۆوكالدى ونەردىڭ تەحنيكاسىن مەڭگەرە تۇرا, حالىق اندەرى مەن كۇيلەرىن ورىنداۋدا وراشولاقتىق كورسەتىپ جۇرگەندەرىن اشىپ, اششىنا اڭگىمەلەيتىنى بار. سازىن دا, ءسوزىن دە, ونىڭ ۇلتتىق اشەكەي-مازمۇنىن دا تەرەڭنەن, جان-جۇرەگىمەن ۇقپايتىنىن ايتسا, ونى قالاي تەرىسكە شىعاراسىڭ. ىلەكەڭ ءان مەن كۇيدىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرىپ, ءجۇرەككە جەتۋى ءۇشىن ءانشى, اقىن, كومپوزيتوردىڭ شىعارماشىلىق ءبىرلەستىگى مەن ۇندەستىگى ۇيلەسىم تابۋى قاجەتتىگىن دە ءدوپ باسىپ ايتقان. انشىلىك, كۇيشىلىك شەبەرلىك شىڭداۋدىڭ قاينار كوزى وسى ايتىلعان پىكىرلەردە ەكەندىگى اينا-قاتەسىز اقيقات.
ءداستۇرلى مۋزىكا تۋرالى تولعانىستارىنا قوسا, ىلەكەڭ بۇگىنگى ەسترادالىق ءاندەر جايىندا دا وي بولىسكەن. ول كەڭەستىك بيلىك تۇسىندا ەسترادالىق-دجازدىق شىعارمالارعا كۇدىكپەن قاراۋشىلىق بولعانىن, بىراقتا بىرتە-بىرتە ونىڭ تىڭداۋشىلارى كوبەيىپ بارا جاتقانىن, اسىرەسە جاستارىمىزعا جاعىمدى ەكەندىگىن, ەندەشە جاڭا ونەر سالاسىنا كوڭىل ءبولىپ, جاس جانردىڭ جاقسى باعىتتا دامۋىنا قامقورلىق جاساۋ قاجەت دەسە, وعان قالاي قۇلاق اسپايمىز؟! ماسەلە, بۇگىنگى جاستاردىڭ بيىك ەستەتيكالىق تالعامىن قالىپتاستىراتىن, تاربيەلەيتىن مۋزىكا جازاتىن جاس سازگەرلەرگە داڭعىل جول اشۋدا.
جالپى, ءىلياس وماروۆ زەردەلى ونەر زەرتتەۋشىسى ءارى ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ ۇستازى بولعان وزگەشە دارىندى ونەرتانۋشى. ونىڭ بارشا شىعارماشىلىق ەڭبەگى قازاق حالقىنىڭ الەمدىك كوركەمونەردە وزىندىك ورنىن الۋىنا ارنالعان. ىلەكەڭ الەمدىك تەاتر ساحناسىنا شىققان كۇردەلى ونەر تۋىندىلارى: وپەرا, بالەت, دراما ونەرلەرى توڭىرەگىندەگى وي-تۇجىرىمدارىن ورتاعا سالىپ, ونىڭ ورنىعىپ, وركەن جايۋىنا, رۋحىمىزدى كوتەرۋىنە قاتىستى ماسەلەلەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, جەتىستىك-كەمىستىگىن سارالاۋدان دا قالىس قالعان جوق. ول سونىمەن قاتار بي, ايتىس, ءتىل ونەرلەرىنە قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەر كوتەرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ ومىردە ءوز دەڭگەيىندە زامان, ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعىنا سۇبەلى ۇلەس قوسۋىنا قامقورشى دا بولدى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, كەنجە قالسا دا, بي ونەرىنىڭ دە قازاققا جاتتىعى جوقتىعىن ايتىپ, قازىر ونىڭ ۇلتتىق داستۇردە وركەندەپ كەلە جاتقاندىعىنا جان-جاقتى توقتالىپ, قۇندى ويلارىنا ورتاقتاستىرىپ وتىر. وسى ارقىلى ءبىز ىلەكەڭنىڭ الەمدىك وركەنيەتتىڭ وزىق شىعارمالارىن جەتىك مەڭگەرگەن مادەنيەتتانۋشى, قازاق رۋحانياتىنىڭ شاڭىراعى شاڭقان, كەرەگەسى كەڭ بولۋىنا اتسالىسقان قاجىرلى كۇرەسكەر بولعاندىعىنا رياسىز سەنەمىز جانە ەلىنە سىڭىرگەن سول ەڭبەگى ءۇشىن ارداقتايمىز.
ۇلت مادەنيەتىنە بايلانىستى ماسەلەنى شەشۋگە كەلگەندە, باسىن بايگەگە تىگىپ, سوزىمەن دە, ىسىمەن دە تىكەلەي ارالاسقان ازاماتتىڭ مىنا ەڭبەگىندە سول ورايداعى قىزمەتى ءبىرشاما قامتىلعان. ءتىپتى جولجازبا ەسەبىندە جاريالانعان ەكى ەسسەسىندە دە ەرەكشە كوڭىل اۋدارارلىق تۇستارى بار. ايتالىق, «مونرەال ساپارىندا» كورگەندەرى مەن كوڭىلگە تۇيگەندەرىن بايانداي وتىرىپ, كورمەدە قازاقتىڭ قولونەر شەبەرلەرى جاساعان ءتۇرلى زاتتاردىڭ جوعارى باعالانعانىن ايتا كەلىپ, ءوزىمىزدىڭ تاراپىمىزدان وسىعان ءتيىستى ءمان بەرمەي جۇرگەنىمىزگە وكىنىشىن بىلدىرەدى. سول قولونەر بۇيىمدارىن ساۋلەت ونەرىنە, قۇرىلىسقا پايدالانۋ جانە سۋۆەنير رەتىندە ارنايى ءدۇكەندەردە ساتۋ قاجەتتىگىن ايتادى. قولونەردەن مۇلدە قول ءۇزىپ قالمايىن دەسەك, مەكتەپتەردە ءتيىستى ۇيىرمەلەر اشىپ, شاكىرتتەردى شەبەرلىككە باۋلۋ ءجونىندە ۇسىنىس جاساۋى دا وتە ورىندى. ال «اياستاننىڭ التىن ايدارى» بولسا, ارمەنيا مەن قازاقستاندا الما-كەزەك وتكەن ادەبيەت پەن ونەر سالاسىنىڭ ونكۇندىكتەرىنەن تۋعان, تۇيگەن ويلارىن ساباقتاۋعا ارنالىپتى.
ىلەكەڭ ۇلى كومپوزيتور كوميتاستىڭ ارمياننىڭ ۇلتتىق مۋزىكاسىن دامىتۋعا سىڭىرگەن ەرەكشە ەڭبەگىن ەگجەي-تەگجەي بايانداي وتىرىپ, ونىڭ حالىق اندەرىن وڭدەپ, بۇگىنگى كۇننىڭ وزىق اۋەندەرىنە قوسقاندىعىنا توقتالىپ, سوعان وراي ءوز ەلىمىزدەگى باي مۋزىكالىق مۇرالارىمىزدىڭ جاي-كۇيى كوڭىلدەگىدەي ەمەستىگىن, ءبىزدىڭ سازگەرلەردىڭ وعان ءاتۇستى قاراپ, ولار وڭدەگەن ءان-كۇيلەردىڭ اۋەلگى سىرلى سازىنان, اسەرلى اۋەزدىلىگىنەن جۇرداي كەيىپكە تۇسەتىندىگىنە كەيىس ءبىلدىرەدى. حالىقتىق اۋەندە ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەر ەسكەرىلۋگە تيىستىگىن ەسكە سالادى.
ءبىزدىڭ جاپان تۇزدە جاڭا ورناعان ەلوردامىز استانا قالاسىنا قاتىستى ءبىر پىكىرى بار. ول ەرەۆان قالاسىنىڭ بەت-بەينەسىن ايشىقتاپ تۇرعان ارحيتەكتۋراسىنىڭ وزگەشەلىكتەرى تۋرالى تولعامدارى. سونداي-اق ارمياننىڭ «كۇن سۋرەتشىسى» اتانعان سارياننىڭ كارتينالارىن تالداۋى دا تاڭ-تاماشا قالدىرادى. بۇل رەتتە ىلەكەڭدى بىلگىر دە بىرەگەي ونەرتانۋشى ەكەن دەپ قابىلدايسىڭ. ونىڭ ارمياننىڭ ءار اتاقتى كومپوزيتورلارى مەن انشىلەرىنىڭ اتى-جوندەرىن عانا ەمەس, ولاردىڭ ونەرگە سىڭىرگەن ەڭبەكتەرىن تالداي ءتۇسىندىرۋى دە ءسوزسىز ءسۇيسىندىرەدى. ىلەكەڭنىڭ ونەگەلى ەلدىڭ ۇلگىسىنە قۋانۋمەن بىرگە ودان ۇيرەنۋگە دە ۇمتىلۋ كەرەك دەگەن قورىتىندى پىكىرىنە قوسىلا كەتەسىڭ.
ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, ءىلياس وماروۆتىڭ ۇلتتىق ونەر مەن مادەنيەتكە قاتىستى جازبالارىن شىنداپ كەلگەندە عىلىمي تراكتاتتار دەپ باعالاۋىمىز كەرەك. ويتكەنى وندا سىندارلى وي, پاراساتتى پىكىر, سونى ىزدەنىس, تىڭ تۇجىرىمدار توعىسىپ جاتىر. ونىڭ وسى باعىت, وسى ماقساتتاعى ەرەن ەڭبەكتەرىن تولىقتىرا تۇسەتىن تاعى ءبىر قىرى بار. ول قازاقتىڭ كورنەكتى اكتەر, عالىم جانە جازۋشىلارى تۋرالى ادەبي-كوركەم سىن ماقالالارى. ءار سالا, ءار جانرداعى سۋرەتكەرلەردىڭ دارىن-قابىلەتىنىڭ تابيعاتىن اشىپ, شىعارماشىلىق ەڭبەكتەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن تارازىلاي تالداۋ بارىسىندا دا ىلەكەڭنىڭ بىلىمپازدىعى, ورەسى, تالعامى, ۇلت ونەرىنە دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىگى ايرىقشا, ايقىن اڭعارىلىپ تۇر. اسىرەسە, ونىڭ بەيىمبەت, مۇحتار, عابيت, باۋىرجان, سىرباي شىعارماشىلىقتارىن تالداعان زەرتتەۋلەرى – بايسالدى, باتىل, ورەلى, ءورىستى سىندارلى كوركەمونەردىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, ۇلتتىق رۋحاني قازىنامىزعا ولجا سالعانى بەلگىلى. بۇل ورايدا ىلەكەڭنىڭ ۇستانعان باعدارى – ادالدىقتىڭ الا ءجىبىن اتتاماۋ, جاقسىنى جازعىرىپ, ادەيى داتتاماۋ, تۇلعالى تالانتقا جاناشىر بولۋ.
ساڭلاق ساناتكەر, قارىمدى قوعام قايراتكەرى ىلەكەڭنىڭ وزىق ويلى ورىس جازۋشى, اكتەر, عالىمدارىمەن جازىسقان حاتتارى, ا.چەحوۆ, ۆ.بەلينسكي, ن.ساتس, يۋ.كازاكوۆ, ل.لەونوۆ, ي.تۋرگەنوۆتىڭ شىعارماشىلىعىن تالداعان تولعامدارى دا ونىڭ كوركەم ويدىڭ كوش باسىندا تۇرعان تۇلعا ەكەندىگىنە ناقتى دالەل. ءوزىنىڭ ادەبيەت پەن ونەر حاقىنداعى پىكىرلەرىن ايتۋدىڭ وسى ءادىسىن ول قازاق اقىن-جازۋشىلارىنا جولداعان حاتتارىندا دا جالعاستىردى. جول-جونەكەي جازىلسا دا, قىسقا دا نۇسقا ءتالىمدى ويلارىمەن بولىسكەن بۇل جازبالار دا ىلەكەڭنىڭ سۇڭعىلا سىنشىلدىعى مەن عاجاپ عۇلامالىعىن ايعاقتاپ تۇرعان دايەكتەر.
كىتاپقا ەنگەن ەستەلىكتەر دە الاش ازاماتىنىڭ اسقاق بەينەسىنە ورناتىلعان ەسكەرتكىش سياقتى. وڭكەي يگى جاقسىلارى مەن جايساڭدارىنىڭ جازبالارى ىلەكەڭنىڭ ادامي جانە ازاماتتىق بولمىسىن جان-جاقتى, ءار قىرىنان كورسەتۋگە ارنالعان. كەزىندە ارالاسقان, سىرلاسىپ-مۇڭداسقان, دامدەس بولعان قازاقتىڭ مارقاسقالارى: عابيت مۇسىرەپوۆ, ءومىرزاق سۇلتانعازين, سەرىك قيراباەۆ, ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ, اسقار زاكارين, سىرباي ماۋلەنوۆ, عافۋ قايىربەكوۆ, جۇماعالي ىسماعۇلوۆ, وزبەكالى جانىبەكوۆ, ت.ب. اتاقتى ادامداردىڭ ءىلياس وماروۆ سىندى سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى اياۋلى ازاماتتىڭ حالقىنا, ەلىنە, ونىڭ ونەرى مەن مادەنيەتىن وركەندەتۋگە سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگىن, قاراپايىم ادام رەتىندەگى بولمىس-ءبىتىمىن بىزدەرگە – كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋدى كوزدەگەن ەستەلىكتەرىنىڭ تاعىلىمى مول.
تۋعان ەلىنە, قازاق حالقىنا قادىرلى, اينالاسىنا ابىرويلى كەمەل تۇلعالار كوپ دەسەك كۇپىرلىك بولار. ال ءىلياس وماروۆ – مول سيرەكتەردىڭ قاتارىنداعى قايراتكەر. زامان وزگەرسە دە, قوعام جاڭارسا دا بۇگىنگى ۇرپاقپەن سىرلاس, پىكىرلەس, ماقساتتاس بولىپ قالعان دا قايران ىلەكەڭ. ونىڭ وي-ارمانى, بۇگىنگى بىزبەن ۇندەس. ونىڭ بويىنداعى ەڭ ارداقتى, ەڭ اسىل قاسيەتى – قازاعىنا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگى. ول – حالقىنىڭ ادال ۇلى رەتىندە ەلىنىڭ ەسىندە ماڭگى ساقتالاتىن تۇلعا. ول – حالقىنىڭ رۋحاني ءومىرىنىڭ جاناشىرى, قامقورشىسى بولعان ازامات. ىلەكەڭە ابىروي-بەدەل اتقارعان جوعارى دارەجەلى شەنىمەن ەمەس, بويىنا بىتكەن تابيعي دارىنى ارقىلى كەلگەن. تايازدىق پەن سايازدىقتان ادا, ىلەكەڭ سىندى ۇلت ۇستازىنىڭ سانامىزعا ءسىڭىرىپ كەتكەن ساباعىن جۇرەگىمىزگە ۇيالاتساق, ۇمىتپاساق قانا حالقىنىڭ قامىن ويلايتىن ازامات قاتارىنا قوسىلاتىنىمىز جادىمىزدا ءجۇرسىن دەيمىز. تابيعي تالانتىنىڭ جەمىسىن تۋعان حالقىنىڭ ونەرىن ورگە باستىرۋعا ارناعان ازامات ىلەكەڭدەي-اق بولسىن! ءىلياس وماروۆتىڭ اماناتى بويىنشا ءبىزدىڭ جاتساق-تۇرساق ويىمىزدان شىقپاۋعا ءتيىس باستى ماقساتىمىز بىرەۋ: ول ۇلتىمىزدىڭ ونەرى مەن مادەنيەتىن كوككە ورلەتىپ, وركەندەتۋگە ايانباي اتسالىسۋ!
ءيا, ىلەكەڭ ەلىم دەپ ەمىرەنبەسە, قازاعىم دەپ تەبىرەنبەسە كەزىندەگى كەڭەستىك كەزەڭنىڭ تار قىسپاعىندا عۇمىر كەشە ءجۇرىپ, ادالدىقتان اينىماي, ۇلتىنىڭ كەمەل كەلەشەگىن ويلاپ, سول ماقساتقا وي-ساناسىن سارقا جۇمساپ, وزگەلەردىڭ دە ەل يگىلىگىنە ادال قىزمەت ىستەۋىنە جولاشار بولار ما ەدى؟! ونىڭ ءومىرى ازاماتتىق اسقاق ماقساتقا, قاجىماس كۇرەسكە, ۇزىلمەس ۇمىتكە, رياسىز سەنىمگە تولى. تۇلا بويى تۇنىپ تۇرعان ۇلتجاندىلىقتان جاراتىلعان تۇلعانىڭ تولىققاندى شىعارماشىلىق جانە قايراتكەرلىك بەينەسىن ايشىقتاۋ ءۇشىن ارنايى كىتاپ ارناسا دا ارتىق بولماس ەدى. ال بۇگىندە ونى ەل تاريحىنىڭ تورىنەن ورىن العان تۇلعا دەسەك, وندا ول ءىلياس وماروۆتىڭ حالقىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىنىڭ ءىزى سايراپ جاتقان ىسىنە بەرىلگەن باعا دەپ بىلەمىز. ول – حالقىنىڭ الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىن ادال وتەگەن ازامات.
ەلىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىن ويلاپ, قازىرگى ءساتتىڭ جاقسىلىقتارىمەن جالعاسىپ, بولاشاقتا بۇدان دا كوركەيە ءتۇسۋىن اڭساپ-ارمانداپ, جارىق دۇنيەمەن قوشتاسار ساتىندە دە حالقىمنىڭ الدىنداعى ازاماتتىق بورىشىمدى ويلاعانداي ورىنداي الماي بارامىن دەپ وپىنعان جارىقتىق ىلەكەڭنىڭ بەكزات بەينەسىنە قاتىستى ازدى-كوپ ويلارىمىزدى وسىمەن اياقتاي تۇرامىز. ءبىز ايتپاعاندى, ءبىز اشپاعاندى كەيىنگى ۇرپاق جەرىنە جەتكىزە جازار دەگەنگە كامىل سەنىمدىمىز...
قۋانىشباي قۇرمانعالي,
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.
