قاشاندا قاتاردامىز
سەيسەنبى, 20 ناۋرىز 2012 7:50
1987 جىلعى 21 ناۋرىزدا, حالىقتىق ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ قارساڭىندا الماتى قالاسىنداعى اباي اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا العاشقى قۇرىلتاي كونفەرەنتسياسى ءوتىپ, وندا رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى قۇرىلعان بولاتىن. ۇيىمنىڭ نەگىزگى ماقساتتارى ارداگەرلەردىڭ قۇقىن قورعاۋ جانە ولاردى ساياسي-قوعامدىق جۇمىستارعا كەڭىنەن تارتۋ بولىپ بەلگىلەندى.
سەيسەنبى, 20 ناۋرىز 2012 7:50
1987 جىلعى 21 ناۋرىزدا, حالىقتىق ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ قارساڭىندا الماتى قالاسىنداعى اباي اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا العاشقى قۇرىلتاي كونفەرەنتسياسى ءوتىپ, وندا رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى قۇرىلعان بولاتىن. ۇيىمنىڭ نەگىزگى ماقساتتارى ارداگەرلەردىڭ قۇقىن قورعاۋ جانە ولاردى ساياسي-قوعامدىق جۇمىستارعا كەڭىنەن تارتۋ بولىپ بەلگىلەندى.
وتكىزىلگەن قۇرىلتاي كونفەرەنتسياسى بۇرىن ارەكەت ەتكەن بىتىراڭقى ارداگەرلەر ۇيىمدارىن ءبىرىكتىرۋگە, كوپشىلىك قارت ادامداردىڭ بىرلىككە, وزدەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن بىرلەسىپ قورعاۋعا دەگەن ۇمتىلىستارىن قيسىندى ءتۇيىندەۋگە مۇمكىندىك بەردى. تومەننەن جوعارىعا دەيىن ۇيىمدىق تۇرعىدان جىمداسىپ ورىلگەن جانە ءبىر ورتالىقتان باسقارىلاتىن ءبىرتۇتاس ارداگەرلەر ۇيىمىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن ءومىردىڭ ءوزى تالاپ ەتتى.
وتكەن كەزەڭنىڭ وقيعالارىن ەسكە العاندا, ءبىز ارداگەرلەر قوزعالىسىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان اعالارىمىزدى قۇرمەتپەن اتاۋىمىز كەرەك. رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ العاشقى توراعاسى بولىپ ەلگە سىيلى, تاجىريبەلى باسشى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, بىرقاتار ۋاقىت رەسپۋبليكا مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان ءشاڭگەرەي ءجانىبەكوۆ سايلاندى.
قازاقستاننىڭ ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا ونىڭ قىزمەتىن جانداندىرىپ, بەدەلىن كوتەرۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان كەلەسى باسشى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق قاھارمانى, گەنەرال ساعادات نۇرماعانبەتوۆ بولدى.
قازاقستانداعى ارداگەرلەر قوزعالىسىنىڭ ەلەۋلى جەتىستىكتەرى ورتالىق كەڭەستى ون توعىز جىل باسقارعان ماقتاي ساعديەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى. ارداگەرلەر قاتارىنىڭ ۇيىمداستىرۋ تۇرعىسىنان ءبىرىگىپ بەكۋى, بىرلەستىكتىڭ جارعىلىق ءمىندەتتەر مەن باعدارلامالىق ماقساتتاردى ويداعىداي شەشە الاتىن ىقپالدى ساياسي-قوعامدىق كۇشكە اينالۋى وسى كەزەڭنىڭ ەنشىسىنە تيەسىلى.
قازىرگى كۇنى رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن قوعامدىق ۇيىم بولىپ سانالادى. قۇرامىندا 1 ميلليون 730 مىڭ ادام بار: 9 مىڭنان استام ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قاتىسۋشىلارى, 225 مىڭ تىل ەڭبەككەرلەرى, 880 كونتسلاگەر تۇتقىندارى, 320 لەنينگراد قورشاۋىندا بولعاندار, 1397 قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردىڭ جەسىرلەرى, سونىمەن قاتار, 2 مىڭداي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەگى سىڭگەن زەينەتكەرلەر. ارداگەرلەر اراسىندا 5 كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, 133 سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, 4 حالىق قاھارمانى, ونداعان مىڭ وردەن جانە مەدالدارمەن ماراپاتتالعاندار بار. بۇل ادامدار ءبىزدىڭ قوعامىمىزدىڭ ارى بولىپ سانالادى. ولار وزدەرىنىڭ باقيلىق بولىپ كەتكەن اعا بۋىن سەرىكتەرىمەن بىرگە فاشيزمدى كۇيرەتۋگە, سوعىستان كەيىنگى حالىق شارۋاشىلىعىن قالپىنا كەلتىرۋگە, تىڭ يگەرۋگە, ونداعان قالالار, ءجۇزدەگەن ەلدى مەكەن, زاۋىتتار مەن فابريكالار سالۋعا ولشەۋسىز ۇلەستەرىن قوستى.
رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى 16 ايماقتىق, 240 قالالىق جانە اۋداندىق, 9,5 مىڭ باستاۋىش ۇيىمداردان تۇرادى, ەلىمىزدىڭ بۇكىل اۋماعىن جانە ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ كوپشىلىگىن قامتيدى. كۇندەلىكتى ءوزىنىڭ جۇمىسىندا ورتالىق كەڭەس سالالى قۇرىلىمدارعا سۇيەنە وتىرىپ, ارداگەرلەردىڭ قالىڭ قولىن قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەندى تۇردە قاتىسۋعا, مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قۇرىلىمدارعا كەڭىنەن وكىلدىك ەتۋگە, اعا بۋىننىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا, جاستاردى اكەلەر مەن انالاردىڭ ەڭ ۇزدىك ءداستۇر ۇلگىسىندە تاربيەلەۋگە تارتىپ وتىر.
قازاقستاندىق ارداگەرلەر ۇيىمى «ءتاۋەلسىز مەملەكەتتەر ارداگەرلەرى (زەينەتكەرلەرى) قوعامدىق ۇيىمدارى ىنتىماقتاستىعىنىڭ» ء(ماسكەۋ) بەلسەندى مۇشەسى بولىپ تابىلادى جانە بارلىق شەكارالاس ەلدەردىڭ باۋىرلاس ارداگەرلەر كەڭەستەرىمەن تىعىز بايلانىس جاسايدى.
ەلىمىزدەگى ارداگەرلەر ۇيىمدارى ەل پرەزيدەنتىنىڭ ساياسي باعىتىن تولىعىمەن قولدايدى. قازاقستان حالقىنا جولداۋداعى ايشىقتالعان دامۋدىڭ جاڭا باعىتتارى ارداگەرلەر اراسىندا ىستىق ىقىلاسقا يە بولدى جانە ونىڭ ورىندالۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا ارقاشاندا دايىن. وسىنىڭ دالەلى رەتىندە ارداگەرلەردىڭ پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلار كەزىندە ءوز ءتوڭىرەگىنە كوپ ادامدار جيناپ, ولاردىڭ كۇش-قۋاتىن جاسامپازدىق ەڭبەككە جۇمىلدىرۋعا باعىتتاعان بەلسەندىلىگىن ايتۋعا بولادى.
ءار دەڭگەيدەگى ارداگەرلەر كەڭەستەرىن ىسكەر دە قايراتتى, لايىقتى ادامدار باسقارىپ كەلدى جانە باسقارۋدا. ولاردىڭ باي ومىرلىك ءتاجىريبەسى, قارتتارعا كومەككە كەلۋگە قاشاندا دايىندىعى – مىڭداعان ارداگەرلەر قوزعالىسىنىڭ ەرىكتى جانە رياسىز بەلسەندىلەرىنىڭ قىمبات قورى. ولار وزدەرىنىڭ رۋحاني جىگەرلەرىمەن, جوعارى ۇستامدىلىعىمەن, جەكە باس ۇلگىلەرىمەن قازاقستاندا ۇلتارالىق كەلىسىم احۋالىن قالىپتاستىردى جانە ول ءبۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ەڭ مىقتى تىرەگى بولىپ تابىلادى.
قازاقستاندىق قوعام, ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا. نازارباەۆ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا قوسقان ارداگەرلەردىڭ ۇلەسىن وتە جوعارى باعالايدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋى بويىنشا, اعا بۋىن قيىن جىلدارى بالالارى مەن نەمەرەلەرىنىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن رەفورما جۇرگىزۋ كەزىندە ءوز جاعدايلارىنىڭ ءتومەندەۋىنە سانالى تۇردە باردى. وتكەن شيرەك عاسىر ارالىعىندا ءبىر جارىم مىڭنان استام ارداگەردىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالارعا يە بولعانى تەگىن ەمەس. ول وتان ءۇشىن اتقارىلعان ولاردىڭ ەڭبەگىنىڭ لايىقتى باعاسى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى جاقسارعاننان كەيىن ارداگەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ساپالى تۇردە كوتەرۋگە ءمۇمكىندىك تۋدى.
تەك قانا سوڭعى ون جىل ارالىعىندا ورتاشا زەينەتاقى مولشەرى 5 مىڭنان 40 مىڭعا نەمەسە 8 ەسەگە ءوستى. وسى كورسەتكىش بويىنشا ءبىز باسقا تمد ەلدەرىنىڭ ءبارىنىڭ الدىندامىز. اتاپ ايتۋىم كەرەك, بۇل تەك مەملەكەتتىك تولەم بويىنشا. ودان باسقا بىزدە ارداگەرلەرگە بەرىلەر كوپتەگەن كومەك تۇرلەرى مەن جەڭىلدىكتەر جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى مەن كوممەرتسيالىق قۇرىلىمدار تاراپىنان دا جاسالادى. ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار بىزدە اسا ۇلكەن قامقورلىققا يە.
مىسالى, جىل سايىنعى قازان ايىندا وتكىزىلەتىن قارتتارعا كومەك ايلىعىندا 700 مىڭداي ادامعا 1 ميلليارد تەڭگەدەن استام كولەمدە ماتەريالدىق كومەك كورسەتىلدى. ءبىرقاتار ايماقتاردا ارداگەرلەر ءۇشىن قوعامدىق كولىكتە تەگىن ءجۇرۋ جانە كوممۋنالدىق, ءدارىگەرلىك قىزمەتتەردە جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان.
مۇنىڭ ءبارى قوعامدا قارتتارعا دەگەن مەيىرىمدىلىك جاعدايلارىنىڭ قالىپتاسقانىن دالەلدەيدى. كوپتەگەن قالتالى ازاماتتار ءۇشىن قايىرىمدىلىق قاسيەتتەر كۇندەلىكتى وي مەن ءىستىڭ كورسەتكىشى بولىپ وتىر.
مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, گازەت ارقىلى ەل پرەزيدەنتىنە, جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا, كوپتەگەن بيزنەس قۇرىلىمدارىنا, اعا بۋىن وكىلدەرىنە كورسەتىلەر باعا جەتپەس كومەكتەرى ءۇشىن اسا زور ريزاشىلىعىمدى, العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ءوز كەزەگىندە, ارداگەرلەرىمىز بولاشاققا دەگەن نىق سەنىممەن قازاقستاندا بولىپ جاتقان بارلىق جاقسىلىققا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا دايىن.
بۇگىنگى مەرەيتوي وتكەنىمىزگە ويلى كوزبەن قاراپ, ەلىمىزدىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ جاعدايىندا ءوز ىستەرىمىزدىڭ كەلەشەك باعىتتارىن بەلگىلەۋگە ىنتالاندىرادى. ءبىز, ەڭ الدىمەن, اعا بۋىننىڭ تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا كوپ الاڭدايمىز. جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا مەملەكەتتىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەكەنىن جاقسى ءتۇسىنىپ, ارداگەرلەر ۇيىمدارى جەرگىلىكتى مۇمكىندىكتەردى مەيلىنشە مولىنان پايدالانىپ, ەڭ تومەنگى زەينەتاقى الاتىندارعا, ءاسىرەسە, جالعىزباستىلار مەن قاريالارعا كومەك بەرۋگە ۇمتىلادى. بۇل تۇرعىدا ءمۇمكىندىكتەر از ەمەس. ارداگەرلەرگە كومەك بەرۋ بويىنشا كەيبىر ايماقتاردى الدىڭعى قاتارلىلار دەڭگەيىنە كوتەرىپ, بۇل جۇمىسقا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىن بەلسەندى تارتۋ كەرەك.
كوپتەگەن قاريالارىمىز دارىگەرلىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ كەمشىلىكتەرىنە شاعىمدانادى. بۇگىندەرى ءاربىر ەمدەلۋشىنىڭ دارىگەردى جانە ەمحانانى تاڭداۋ ەركى بار دەپ سانالادى. بىراق, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, وسى مۇمكىندىكتى تۇرعىنداردىڭ تەك 4%-ى عانا پايدالانعان, ال 70 جاستان اسقان قاريالاردى ستاتسيوناردا ەمدەۋدەن ءتىپتى قاشادى ەكەن. ءدارى-دارمەك ماسەلەسى دە سول بۇرىنعىشا تاپشى كۇيىندە. كوپتەگەن قاريالار تەگىن دارىگەرلىك كومەك كولەمىنە كىرمەگەن, رەتسەپتىمەن ۇسىنىلاتىن قىمبات دارىلەردى ساتىپ الاتىن مۇمكىندىكتەرى جانە جوق. قازىرگى جاپپاي كوممەرتسيالانعان جاعدايدا اق حالاتتى ادامدارىمىزعا قارتتارعا قاتىستى جاناشىرلىق پەن كومەك بەرەيىن دەگەن ىقىلاس جەتپەي جاتادى.
قوعامنىڭ كەيبىر بولىگى اعا بۋىندى ۇمىتا باستاعانى قۇپيا ەمەس. كەيبىرەۋلەرگە قارتايعان اتا-اناسىنا قارايلاسۋ ارتىق ماشاقات سياقتى. نارىقتىق قاتىناستارعا بۇكىل بولمىسىمەن كىرىپ كەتكەن كەيبىر جاستار جاسى ۇلعايعان ادامدارعا كومەك بەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزىنبەيدى. مۇنداي قوعامدىق پسيحولوگيا ادامگەرشىلىككە جاتپايدى جانە ونىڭ بولاشاعى جوق. ءويتكەنى, بۇگىنگى جاس ەرتەڭ شاۋ تارتپاي ما ەكەن؟!
وسى تۇرعىدا كەلگەندە جاستاردى تاربيەلەۋدەگى كەمشىلىكتى كورمەۋگە بولمايدى. ءاسكەري-پاتريوتتىق ءتاربيەمەن كوبىرەك شۇعىلدانىپ, ول بويىنشا بەلگىلى ءبىر ناتيجەلەرگە جەتىپ, ءبىز جاستار بويىنا جالپىادامدىق قۇندىلىقتار: ادامگەرشىلىك, ادالدىق, ەڭبەكسۇيگىشتىك ءجانە زاڭدى سىيلاۋشىلىق, ۇلكەنگە قۇرمەت سياقتى قاسيەتتەردى ءسىڭىرۋ جاعىن نازاردان تىس قالدىردىق.
ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا جاستارىمىز ءومىردىڭ رۋحاني جاعىن ۇمىتىپ كەتىپ جاتقانى اقيقات. مۇنداي احۋال ءدىني راديكاليزم مەن سەپاراتيزمگە جول اشادى. سوندىقتان ارداگەرلەر تۇرعىنداردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن, قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن, جاستارعا ءبىلىم بەرۋدى ۇيىمداستىرعاندا ماسەلەنىڭ تاربيەلىك جاعىن كۇشەيتۋ جايىن قاراستىرعان پرەزيدەنت جولداۋىنا زور سەنىم ارتىپ وتىر.
ءبىز, سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك سالادا مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ كۇشەيتىلۋىن, اسىرەسە, قوعامداعى ارداگەرلەر ورنىنىڭ, ەڭ الدىمەن, زاڭدىلىق تۇرعىسىنان قۇقىقتىق بەكىتىلۋىن قالايمىز. وسى تۇستا «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلداۋ جايلى ۇسىنىستىڭ كوكەيكەستىلىگى ايقىن كورىنەدى.
ارداگەرلەر پرەزيدەنتتىڭ زەينەتكەرلىك جۇيەگە قاتىستى ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرماسىن زور ىنتامەن قارسى الدى. اڭگىمە, ەڭ الدىمەن, زەينەتاقىنى ءادىل ەسەپتەۋ جايلى بولىپ وتىر. قازىر ەڭ تومەنگى ءمولشەرلى زەينەتاقى الاتىندار, نەگىزىنەن, زەينەتاقىسى وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارداعى ەڭبەكاقىسى بويىنشا ەسەپتەلگەندەر. ول كەزدە ەڭبەكاقى تومەن, وندىرىستەر توقتاپ, ەڭبەككەرلەردىڭ كوبى اقىسىز دەمالىسقا شىققان بولاتىن.
جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ دا اشىق جانە بارشاعا ءتۇسىنىكتى بولۋى كەرەك. زەينەتاقى قورلارى مەن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قورلارىنىڭ جۇمىسىن قاداعالايتىن قامقورشىلىق كەڭەستەر قۇرىلىپ, ونىڭ قۇرامىنا ارداگەرلەر وكىلدەرى قاتىسقانى دۇرىس بولار ەدى.
كوپتەگەن ارداگەرلەر ۇيىمدارى سۇراعانداي, قاجەتتىلىگى ءپىسىپ-جەتىلگەن ماسەلە «سىبايلاس جەمقورلىقتى جەڭۋگە جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى. ول مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانىڭ قالاي ورىندالۋىن قاداعالاۋعا قوعامدىق ۇيىمداردىڭ قۇزىرەتىن بەكىتەر ەدى.
ارداگەرلەر مەن مۇگەدەكتەرگە شەفتىك كومەك بەرۋ ءۇشىن, الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالارعا بيزنەس قۇرىلىمدارىن كەڭىنەن تارتۋ ءۇشىن ولارعا سالىقتىق جانە باسقاداي جەڭىلدىكتەر قارالسا ءجون بولار ەدى. ءبىز ارداگەرلەر ماسەلەلەرىن كەڭىنەن قامتيتىن ورتالىق جانە ايماقتىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ كەڭەيۋىنە مۇقتاجبىز. باسىم باعىتتى باعدارلامالار ساناتىنا كىرەتىن, «ارداگەر» ۇلتتىق باعدارلاماسى ەنگىزىلسە نۇر ۇستىنە نۇر. ونىڭ باستى مىندەتى, قارتتاردىڭ لايىقتى ءومىرىن قامتاماسىز ەتىپ, ولاردى قوعامدىق جۇمىسقا جۇمىلدىرۋ بولار ەدى.
الدىمىزدا اتقارىلار ىستەر كوپ. رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى ءوزىنىڭ بار ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە ينتەللەكتۋالدىق رەسۋرستارىن پايدالانىپ جانە ۇرپاقتار جالعاستىعى مەن بىرلىگىنە سۇيەنە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ جاڭا ماقساتتارىنا جەتۋ جولىنداعى قوزعالىسىنا ءوز ۇلەسىن قوسا بەرمەك. ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ 25 جىلدىعى جانە ناۋرىز مەيرامى قارساڭىندا بارشا ارداگەرلەر قاۋىمىنا ىستىق ءسالەمىمدى جانە قۇتتىقتاۋىمدى جولداپ, تۋعان قازاقستانىمىزدىڭ گۇلدەنىپ, وركەندەي بەرۋىن تىلەيمىن.
قايىربەك سۇلەيمەنوۆ, ارداگەرلەر ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى, گەنەرال-پولكوۆنيك.
