«شىمكەنتتىڭ سالقىن سىراسى…» دەپ اندەتكەننىڭ ءتۇبى نەگە سوعارىن سەزسەك ەدى-اۋ!..
جۇما, 4 مامىر 2012 7:44
قازىر ەلىمىزدە سىراعا اۋەس ادامداردىڭ قاتارى كوبەيدى. اسىرەسە, جاستار اراسىندا وسى ىشىمدىك ءتۇرى كەڭ تارادى. عالىمدار سىرانىڭ قاۋپى جايىندا ۇدايى ايتىپ تا ءجۇر.
جۇما, 4 مامىر 2012 7:44
قازىر ەلىمىزدە سىراعا اۋەس ادامداردىڭ قاتارى كوبەيدى. اسىرەسە, جاستار اراسىندا وسى ىشىمدىك ءتۇرى كەڭ تارادى. عالىمدار سىرانىڭ قاۋپى جايىندا ۇدايى ايتىپ تا ءجۇر.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ءمالىمەتىنشە, جان باسىنا شاققانداعى سىرا ءىشۋ مولشەرى سەگىز ليتردەن اسسا, ۇلتتىڭ جويىلىپ كەتۋ قاۋپى بار. وكىنىشكە قاراي, سىرا ءىشۋ جاعىنان ءبىز الەم بويىنشا ەكىنشى ورىندا, تمد بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا ەكەنبىز. ءيا, بىزدە ءاربىر ادام جىلىنا 10 ليتر سىرا ىشەتىن كورىنەدى. سىرانىڭ قۇرامىندا ەتيل ءسپيرتى بار. سوندىقتان ول كوپىرشىگەندە الكوگول قۇرامى 14 پايىزعا دەيىن وسەدى. ياعني, 200 گرامم سىرانىڭ 50 گرامى ىشىمدىككە اينالادى.
عالىمداردىڭ ايتۋى بويىنشا, كەز كەلگەن سىرانى دايىنداعاندا قۇرامىنا «حمەل» دەگەن ءشوپ قوسىلادى. ول قوسىلماسا, سىراڭىز سىرا بولمايدى. ونىڭ قۇرامىندا «فيتوەستەرەگەن» بار. ول ايەلدىڭ بويىندا بولاتىن گارمون – پروگەستەرون. سوندىقتان سىرانى كوپ ىشكەن ەرلەردىڭ ەركەكتىك قۋاتى جويىلىپ, قارىنى وسەدى, سونداي-اق جۇرەك تالماسى اۋرۋىنا ءجيى شالدىعادى ەكەن. 2007 جىلى امەريكاداعى وتباسىلىق كەڭەس بەرەتىن بەلگىلى ءبىر باسىلىم مىڭ ايەلگە ساۋالناما جۇرگىزگەن. سوندا 873 ايەل سىراعا قامپايعان قارىندى ەركەكتەردى جەك كورەتىنىن ايتقان ەكەن. «باستى ماسەلە قارىندا عانا ەمەس, ەركەكتىك قۋاتتا جاتىر» دەپ ءتۇيىن شىعارىپتى الگى باسىلىم.
نەمىستىڭ ايگىلى دارىگەرى, پروفەسسور بولينگەر سىرانىڭ زيانى جايىندا بىلاي دەگەن: «سىرا جۇرەكتىڭ جۇمىس جاساۋ قابىلەتىن تومەندەتەدى. بۇيرەك پەن قۋىققا دا اسەر ەتەدى. سىرانى كوپ ىشكەن ادامنىڭ ءزار ايداۋ جۇيەسى شامادان تىس كۇشەيىپ كەتەدى. بۇنداي جاعداي اعزاداعى قاجەتتى مينەرالداردىڭ سىرتقا شىعۋىنا اكەلىپ سوقتىرادى. ەگەر دەنەدەگى كالي, ماگني سياقتى دارۋمەندەر ازايسا, ادامنىڭ جۇرەك سوعىسىنىڭ ىرعاعى بۇزىلىپ, تەز شارشايدى. ۇزدىكسىز سىرا ءىشۋ باۋىر مەن بۇيرەكتى تولىق ىستەن شىعارىپ, بۇيرەككە قان قۇيىلۋ, ادامدى ەستەن اداستىرۋ قاۋپىن تۋعىزادى».
ال, رەيحكانتسلەر بيسمارك: «سىرانى ءجيى ءىشۋ مي جاسۋشالارىن السىرەتىپ, باۋىر تسيرروزى, گەپاتيت, پانكرەاتيت, گاستريت اۋرۋلارىنا اكەلىپ سوقتىرادى. جۇيكە ءالسىرەپ, ادام اشۋعا بەرىلگىش بولادى. سىرا ادامدى جالقاۋ, توپاس ءارى ءالسىز قىلادى. سونداي-اق, ەر ادامنىڭ اعزاسىندا ايەل گارمونىن ۇدەتىپ, بەدەۋلىككە اكەلسە, قىزداردا ەركەكشورالىق مىنەز پايدا بولادى, ەر ادامنىڭ داۋىسى جىڭىشكەرەدى, بۇلشىق ەتىنىڭ كۇشى ازايىپ, كەۋدە جاسۋشالارى بوسايدى» دەگەن قورىتىندى شىعارعان.
سىرا – ەسىرتكىنىڭ ءبىر ءتۇرى. ونىڭ ءدامىن العان ادام ىشە بەرگىسى كەلەدى. سىرا ادامنىڭ قان قۇرامىنا تەز سىڭەتىن بولعاندىقتان, بۇل «سۋسىندى» ءجيى ىشەتىن ادامنىڭ قان تامىرلارى كەڭەيىپ, ۆاريكوزعا تەز شالدىعادى ەكەن. ال مۇنداي جاعداي جۇرەك قابىنىڭ كەڭەيۋىنە اكەلىپ سوعادى. ويتكەنى, بۇيرەك پەن باۋىردىڭ قىزمەتى بۇزىلعاننان كەيىن جۇرەككە سالماق ءتۇسىپ, ادام ينفارككە شالدىعۋى ابدەن مۇمكىن. سونىمەن بىرگە سىرا – سەمىزدىككە اپاراتىن بىردەن-ءبىر جول.
سوڭعى ۋاقىتتا سىراعا اۋەستەنۋشىلەردىڭ قاتارىندا ايەلدەردىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقانى اسا الاڭداتاتىن جاي. مولشەردەن كوپ ىشىلگەن سىرا ايەلدىڭ پسيحيكاسىن بۇزىپ, ىشىمدىككە دەگەن تاۋەلدىلىگىن ارتتىرادى. ماماندار ىشكىلىككە ءۇيىر ايەلدەردىڭ 82 پايىزى اۋرۋدى سىرادان تاپقانىن دالەلدەگەن.
سىرانىڭ زيانىنا انىق كوز جەتكىزگەن كوپ مەملەكەتتەر ارنايى زاڭ شىعارىپ, بۇل «سۋسىننان» اياق تارتا باستادى. ءتىپتى, وسى كۇنى «ەگەر ءسىز ۇلتىڭىزدىڭ سىرانى پايدالانۋ مولشەرىن ايتساڭىز, مەن سىزگە ونىڭ قانشا ۇرپاققا دەيىن ءومىر سۇرەتىنىن انىق ايتىپ بەرەمىن» دەگەن ءسوز كەڭ تاراۋدا. ونىسى, ۇلتىڭىز سىرانى قانشا كوپ ىشسە, عۇمىرى سونشا قىسقا دەگەن ءسوز. قادىرلى قانداس, «شىمكەنتتىڭ سالقىن سىراسى…» دەپ اندەتكەننىڭ ءتۇبى نەگە سوعارىن سەزسەك ەدى-اۋ!..
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى.
