يادرولىق قاۋىپسىزدىك بۇگىنگى كۇننىڭ كوكەيكەستى ماسەلەسى

قارۋسىزدانۋدىڭ وتاندىق ۇلگىسى بۇگىنگى تاڭدا كىم-كىمگە دە بولسا ۇلكەن ونەگە. جانە دە بۇل ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى ارقاسىندا جۇزەگە اسقان ۇدەرىس. وسىلايشا قازاقستان پرەزيدەنتى يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋعا وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. قارۋسىزدانۋ جونىندەگى كونفە­رەن­تسيا حالىقارالىق قوعامداس­تىق­تىڭ بۇگىنگى تاڭداعى بىردەن-ءبىر كوپ قىرلى فورۋمى بولىپ تابىلادى. وندا قارۋسىزدانۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلانىپ ءجۇر. وسى رەتتە اتاپ كورسەتەتىن ءبىر ءجايت – يادرو­لىق قارۋسىزدانۋ جانە ونى تارات­پاۋ جونىندەگى قازاقستان باستاماسى الەم ەلدەرى تاراپىنان تولىقتاي مويىندالىپ ۇلگەردى. پلەنارلىق سەسسيادا ءسوز ءسوي­لە­گەن ق.ساۋداباەۆ وتكەن جىلدىڭ قارۋسىزدانۋ سالاسىندا جەمىستى بول­عانىن اتاپ كورسەتتى. اقش پرە­زيدەنتى باراك وبامانىڭ يادرولىق قارۋسىزدىق تۋرالى جا­ھان­دىق سامميت شاقىرۋ باستاماسى كوكەيكەستىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. جانە دە بۇل يادرولىق سىناقتارعا جان-جاقتى تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتى جەدەل راتيفيكاتسيالاۋعا جاڭاشا سەرپىن بەرەتىن بولادى. ال مۇنداي ۇدەرىستى الەمدىك قوعام­داس­تىق اسىعا كۇتىپ وتىر دەسەك, قاتە­لەس­پەيتىنىمىز انىق. وسى جەردە رەسەي مەن قۇراما شتاتتار ارا­سىنداعى اتالعان سالاداعى كەلىس­سوزدەر ۇلكەن ماڭىزعا يە. قازىرگى كەزدە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى نەگىز قالاۋشى قۇجات – يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتىڭ الدىندا تۇرعان كەدەرگىلەردى جاھاندىق تۇرعىدان ەڭسەرۋدىڭ ماڭىزى زور, دەدى وسى ورايدا قانات بەكمىرزا ۇلى. بۇل رەتتە الداعى مامىر ايىندا وتەتىن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى شولۋ كونفەرەنتسياسىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتىلىپ وتىر. بۇۇ باس حاتشىسى قارۋسىزدانۋ جونىندەگى بەس بولىكتەن تۇراتىن ءوزى­نىڭ جوسپارىن ۇسىندى. سونداي-اق ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, نورۆەگيا جانە وزگە دە بىرقاتار ەلدەردىڭ ۇسىنىستارى قىزىعۋشىلىق تۋعىزدى. دۇنيە ءجۇزى بۇل باعىتتا ۇلكەن سەرپىندى ىستەر كۇتۋدە جانە دە ءبىز سول ءۇمىتتى اقتاۋعا ءتيىسپىز. يادرو­لىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ۆا­شينگ­تون ءسامميتى مەن جوعارىدا اتالعان شولۋ كونفەرەنتسياسى قا­رۋ­سىزدانۋ ءىسى بويىنشا شەشۋشى وقيعالار بولىپ تابىلاتىنى كۇ­مانسىز. قازاقستان ءسامميتتىڭ ماقسات­تا­رىن قولدايدى جانە وعان داي­ىن­دىققا بەلسەندى كىرىسىپ وتىر. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ فورۋمدا ءسوز سويلەيدى دەپ كۇتى­لۋ­دە. وندا قازاقستان باسشىسى يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى بەكەمدەۋ بويىنشا ءوزىنىڭ الداعى كەزەڭ­دەر­گە كوزقاراسىن ۇسىناتىن بولادى. وكىنىشكە قاراي, الەم ەلدەرى كۇنى بۇگىنگە دەيىن يادرولىق قا­تەر­دەن تۇبەگەيلى قۇتىلا العان جوق. ونىڭ ۇستىنە جاڭا يادرولىق مەم­لەكەتتەر پايدا بولۋ قاۋپى بار. سوندىقتان يادرولىق قارۋعا يە ەل­دەرگە ىقپال ەتۋدىڭ ناقتى تەتىك­تە­رىن جاساۋ قاجەتتىگى ءپىسىپ-جەتىل­گەنى انىق. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتەردىڭ شارتتان شىعۋى­نىڭ الدىن الۋعا كۇش سالۋ كەرەك. شارتقا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءوز مىندەتتەمەلەرىن ءسوزسىز ورىنداۋعا قول جەتكىزۋ دە اسا ماڭىزى زور ماسەلە بولىپ تابىلادى, دەدى وسى ورايدا ق.ساۋداباەۆ. بۇۇ وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قا­زاقستاننىڭ باستاماسى بويىنشا 29 تامىزدى – سەمەي پوليگونى­نىڭ رەسمي جابىلعان كۇنىن – يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلداردىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى قارار قا­بىل­داعانى بەلگىلى. الەم ەلدەرى وسى ماقساتتارعا سايكەس كۇش-جىگەر تانىتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولماق. قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسىلعان ماڭىزدى ۇلەس وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا كۇشىنە ەنگەن ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان تىس ايماق قۇرۋ تۋرالى شارت بولىپ تابىلادى. شارتقا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ 2009 جىلدىڭ قازانىندا وتكەن العاشقى شولۋ كەزدەسۋى بارىسىندا قازاقستان يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ وڭىرلىك ءىس-قيمىل جوسپارىن جاساۋدى ۇسىندى. يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى الداعى سامميت قورىتىندىلارىن ەسەپكە الا وتىرىپ, بۇل باستاما ناقتىلاناتىن بولادى. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, جوعارىداعى شارتتىڭ مىندەتتەرىن قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ جانە ماگاتە-ءنىڭ باقىلاۋى نەگىزىندە اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋدىڭ دا پەرسپەكتيۆالارى مول. بەيبىت اتومعا قولجەتىمدىلىكتىڭ تەڭ قاعيداتتىلىعى ۇستانىمىن جاقتايتىنىن بىلدىرە كەلە قازاقستان يادرولىق وتىننىڭ حالىقارالىق بانكىن قۇرۋ تۋرالى يدەيانى قولدادى. ق.ساۋداباەۆ سونداي-اق يادرولىق قارۋى بار ەلدەردىڭ سونداي قارۋى جوق مەملەكەتتەرگە قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگىن بەرۋدى مىندەتتەيتىن حالىقارالىق زاڭدىق كۇشى بار قۇجات جاساۋعا كىرىسۋدىڭ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى. شۆەيتسارياعا ساپارى باعدارلاماسىن قورىتىندىلاي كەلە ق.ساۋداباەۆ ەقىۇ – ەۋروپا كەڭەسى بىرلەسكەن كونسۋلتاتسيالارى اياسىنداعى جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋگە قاتىستى.