ماقسات – زاڭناما ساپاسىن جاقسارتۋ
سارسەنبى, 16 مامىر 2012 8:45
ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەلى وتىرعان رەسپۋبليكالىق زاڭگەرلەر سەزىندە قارالاتىن ماسەلەلەر جانە وسى سالادا كەيبىر قوردالانىپ قالعان تۇيتكىلدى جايتتەر توڭىرەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭ شىعارۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى اسىلبەك سماعۇلوۆپەن تىلدەسكەن ەدىك…
– اسىلبەك ايجارىقۇى, زاڭگەرلەر سەزىندە قانداي ماسەلەلەر قارالماقشى؟
سارسەنبى, 16 مامىر 2012 8:45
ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەلى وتىرعان رەسپۋبليكالىق زاڭگەرلەر سەزىندە قارالاتىن ماسەلەلەر جانە وسى سالادا كەيبىر قوردالانىپ قالعان تۇيتكىلدى جايتتەر توڭىرەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭ شىعارۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى اسىلبەك سماعۇلوۆپەن تىلدەسكەن ەدىك…
– اسىلبەك ايجارىقۇى, زاڭگەرلەر سەزىندە قانداي ماسەلەلەر قارالماقشى؟
– زاڭگەرلەردiڭ سەزiندە, بىرىنشىدەن, مەملەكەتىمىزدىڭ جيىرما جىلدىق قۇقىقتىق دامۋى بويىنشا قورىتىندىلار, اۋقىمدى ماسەلەلەر تالقىلانسا, ەكىنشىدەن, قۇقىقتىڭ ناسيحاتتالۋىنا جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەت دەڭگەيiن جوعارىلاتۋىنا مۇمكiندiك تۋعىزۋ جولدارى قاراستىرىلماق. سونداي-اق, قۇرامىنا رەسپۋبليكامىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرi جانە سوت جۇيەسiنiڭ بەلگiلi عالىمدارى, قۇقىق زەرتتەۋشiلەرى جانە قۇقىق سالاسىنىڭ ارداگەرلەرى ەنەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭگەرلەر وداعىن قۇرۋ ءماسەلەسى دە تالقىلانباقشى. باسقوسۋ قورىتىندىلارى بويىنشا, كونتسەپتۋالدى جاعدايدا مەملەكەتىمىزدىڭ قۇقىقتىق دامۋىنا نەگiز بولاتىن نىسانداعى قۇجاتتار قابىلدانادى.
– ءسىز باسقارىپ وتىرعان ينستيتۋتتىڭ وسى سالاداعى اتقارىپ جاتقان نەگىزگى جۇمىستارى جايىنان حاباردار ەتسەڭىز.
– ءبىزدىڭ تاۋەلسىز قازاقستاندا جيىرما جىل ىشىندە بارلىق رەفورمالار قۇقىق كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سولاردىڭ ىشىندە 1994 جىلى پرەزيدەنت قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىقتىق رەفورمانىڭ مەملەكەتتiك باعدارلاماسىن اتاۋعا بولادى. سول باعدارلامانى ورىنداۋدىڭ باستى ناتيجەسi قوعام مەن مەملەكەت دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن ايقىنداپ بەرگەن, ادام مەن ازاماتتىڭ نەگiزگi قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن, سونداي-اق مەملەكەتتiك ينستيتۋتتاردىڭ جاڭا جۇيەسiن بەكiتكەن, مەملەكەتىمىزدە ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ باستاۋىمەن 1995 جىلعى 30 تامىزدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان ەل كونستيتۋتسياسى بولدى.
قۇقىقتىق مەملەكەتتى قۇرۋ جولىنداعى كەلەسى جەتىستىگىمىز 2002 جىلعى قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى بولىپ تابىلادى. قۇقىقتىق ساياساتتىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بولىپ قۇقىق جۇيەسiن دامىتۋدىڭ نەگiزگi باعىتتارىن, ارقاۋلىق تەتiكتەرiن مەملەكەتتiك تۇرعىدا ازىرلەۋ جانە قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسى شارالارىن 2010 جىلعا دەيىن جەتiلدiرۋ كوزدەلگەن.
– بىزدە قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ جولىندا قانداي شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا؟
– مەملەكەتتىڭ ماقساتى ءوز ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەپ ايتۋعا بولادى.
ۇلتتىق قۇقىقتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا ءوز كورىنىسىن تاپتى. قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى ەرەجەلەرىن ىسكە اسىرۋ قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى يدەيالارى مەن قاعيدالارىن ءىس جۇزىنە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تۇجىرىمدامادا بەلگىلەنگەن مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق ساياساتىنىڭ نەگiزگi باعىتتارىنا سايكەس قازاقستاندىق زاڭنامانىڭ كەشەندi دامۋى مەن ونىڭ تيiمدi قولدانىلۋى زاڭدىلىق رەجىمنىڭ ودان ءارى كۇشەيۋiنە, ادام مەن ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا, ەلدiڭ تۇراقتى الەۋمەتتiك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, قازاقستاندىق مەملەكەتتىلىكتىڭ كۇشەيۋiنە مۇمكiندiك تۋعىزادى. سونىمەن بىرگە, مەملەكەتتىك بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ ءتيىمدى قىزمەت ەتۋى, بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋ جانە اتقارۋ سالالارىنىڭ سىندارلى جانە سەرپىندى ءوزارا ءىس-قيمىلىن جۇزەگە اسىرۋى تەك قانا ەلىمىزدىڭ زاڭدارى ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. بۇل رەسپۋبليكامىزدىڭ قۇقىقتىق مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنا جانە نىعايۋىنا جول اشادى.
– ءوزىڭىزدى وسى سالادا تولعاندىرىپ ءجۇرگەن وزگە دە ماسەلەلەر تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟
– قازىرگى كەزدە مەنى دە, قازاقستاندىق قوعامدى دا ويلاندىرىپ جۇرگەن كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى – زاڭداردىڭ قازاق جانە ورىس تىلدەرىندەگى ماتىندەرىنىڭ سايكەسسىزدىگى. قوعامدا قالىپتاسقان پىكىر بويىنشا ول – اۋدارماشىلار تاراپىنان جىبەرىلىپ جاتقان قاتەلەر. مەنىڭ ويىمشا, بۇل ءماسەلەنىڭ سەبەبى مەن ءتۇيىنى كەشەندى سيپاتتا. بارلىق ماسەلەنى اۋدارماشىلارعا ارتىپ قويۋعا بولمايدى. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردا اۋدارماشىلاردىڭ ءتيىستى ءبىلىمى مەن كوپجىلدىق قىزمەتتىك ءوتىلى بار. ونىڭ ۇستىنە اۋدارما جاساۋدىڭ تەوريالىق جانە ادىستەمەلىك نەگىزدەرى دە جاسالعان. وسى تۇرعىدان زاڭ جوباسى ءماتىندەرىنىڭ تەڭ تۇپنۇسقالىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ وڭاي ءىس سياقتى بولىپ كورىنەدى. بىراق ول ءۇشىن زاڭ جوباسى ماتىنىنە عىلىمي لينگۆيستيكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, مۇنىڭ ءالى تۇبەگەيلى تۇرعىدا شەشىلمەي كەلە جاتقانى دا شىندىق.
زاڭدى قوعامدىق قاتىناستاردى قۇقىقتىق رەتتەيتىن قۇرال دەسەك, بۇل قۇرالدىڭ ءمىنسىز بولۋىنىڭ باستى فاكتورىنىڭ ءبىرى ونىڭ لەكسيكاسىنىڭ دۇرىستىعىنا, انىقتىعىنا, دالدىگىنە كەلىپ سايادى. وسى رەتتە لينگۆيستيكالىق ساراپتامانى ساۋاتتى جۇرگىزۋگە قويىلاتىن تالاپ وتە جوعارى بولۋى شارت. بۇل ارادا كوپ نارسە فيلولوگ ماماننىڭ دا, زاڭگەر ماماننىڭ دا بىلىكتىلىك ساناتىنا بايلانىستى.
زاڭ تەرمينولوگياسىن جەتىلدىرۋ پروبلەماسى دا كۇن تارتىبىندەگى وتكىر ءماسەلەلەردىڭ ءبىرى. سوندىقتان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى جانىنداعى مەملەكەتتىك تەرمينولوگيا كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ قاجەت دەپ پايىمدايمىز.
جالپى, زاڭگەرلەرىمىز بار, لينگۆيست, فيلولوگ ماماندارىمىز بار, كوتەرىلگەن ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ويلاسىپ, بىرلەسىپ اتقارار جۇمىستى تۇبەگەيلى جولعا قويا بىلسەك, ۇلتتىق زاڭنامانىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا بولادى دەگەن ويدامىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ابدىراحمان قىدىربەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
