ايتىلعاننان ايتىلماعان ءجايت ءالى كوپ
جۇما, 30 قاراشا 2012 7:29
ەلىمىزگە اتى ءمالىم حراپۋنوۆ اناۋ-مىناۋدىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەردەن قاعىلىپ, وتستاۆكاعا كەتكەن سوڭ, كوڭىلى نىلدەي بۇزىلعانى بەلگىلى. ونىڭ ءبىراز شارىقتاعاننان كەيىن قۇلدىراعان كەزى 2007 جىلدىڭ قاراشا ايى ەدى. ارتىنشا كوپ ۇزاماي, ياعني 2008 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا الماتى قالاسىنىڭ بۇرىنعى ەكس-اكىمى جيعان-تەرگەندەرىن تاۋداي تەڭدەرگە بۋىپ-ءتۇيدى. دۇنيەلەرى وتە كوپ ەكەن, جيناستىرىپ سالۋعا دا ءبىراز ۋاقىتى كەتتى. ءسوزىمىزدە ءبىر وتىرىك جوق, الگى كوشكە دايىندالعان زاتتاردىڭ سالماعى 18 تونناعا جەتتى. سوندا حراپۋنوۆقا: «وۋ, مۇنىڭ ءبارىن قايدا اكەتەسىڭ؟» – دەگەندەرگە ول ميىعىنان ك ۇلىپ: «تەسكەن تاۋ اسىرامىن», – دەپتى.
جۇما, 30 قاراشا 2012 7:29
ەلىمىزگە اتى ءمالىم حراپۋنوۆ اناۋ-مىناۋدىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەردەن قاعىلىپ, وتستاۆكاعا كەتكەن سوڭ, كوڭىلى نىلدەي بۇزىلعانى بەلگىلى. ونىڭ ءبىراز شارىقتاعاننان كەيىن قۇلدىراعان كەزى 2007 جىلدىڭ قاراشا ايى ەدى. ارتىنشا كوپ ۇزاماي, ياعني 2008 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا الماتى قالاسىنىڭ بۇرىنعى ەكس-اكىمى جيعان-تەرگەندەرىن تاۋداي تەڭدەرگە بۋىپ-ءتۇيدى. دۇنيەلەرى وتە كوپ ەكەن, جيناستىرىپ سالۋعا دا ءبىراز ۋاقىتى كەتتى. ءسوزىمىزدە ءبىر وتىرىك جوق, الگى كوشكە دايىندالعان زاتتاردىڭ سالماعى 18 تونناعا جەتتى. سوندا حراپۋنوۆقا: «وۋ, مۇنىڭ ءبارىن قايدا اكەتەسىڭ؟» – دەگەندەرگە ول ميىعىنان ك ۇلىپ: «تەسكەن تاۋ اسىرامىن», – دەپتى.
سول ايتقانى راس ەكەن, الگى 18 توننا جۇكتى تاۋ-تاستى اسىپ تۇسە الاتىن ماشيناعا دا, پوەزعا دا, ءتىپتى مۇحيتتاردى ءجۇزىپ وتەتىن كەمەلەرگە دە تيەمەي, قۇلاساڭ ناردان قۇلا دەگەندەي, تۋ-154 ۇشاعىنا سىلقيتا سالادى. ءسويتىپ, شەتەل تۇگىل ەل ىشىندە ۇشۋ كوپ ادامنىڭ ارمانى بولاتىن ۇشاقپەن حراپۋنوۆ وتباسىمەن «ارمان قالا شۆەيتساريا قايداسىڭ» دەپ كوكتى ءتىلىپ تارتىپ وتىرادى. وندا دا ءبىر ءوزى بار اقشاسىن جەپ قويعان الماتى اۋەجايىنان ءسان-سالتاناتىن جاراستىرىپ اتتانادى.
كەيىن ول ءوزىنىڭ سايتىندا جازعانداي, بۇل شۇعىل تۇردە بۋىنىپ-ءتۇيىنىپ كەتۋىن: «مەن ءوزىمنىڭ «ەكىنشى ءۇيىم» – شۆەيتسارياعا كەلدىم», – دەپ بىلدىرەدى. دەگەنمەن, مۇنداي قيتۇرقى ارەكەتتىڭ ارتىندا قانشاما جالعاندىق جاتقانى قازىر ابدەن اشىلدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ول «ۇرىنىڭ ارتى قۋىس» دەگەندەي, ىستەگەن قىلمىسىنان ءوزىنىڭ جانى ءتۇرشىگىپ, سول ءۇشىن بەرىلەتىن جازادان امان قالۋ ءۇشىن باس ساۋعالاپ قاشتى. بىراق «ۇرلىق ءتۇبى – قورلىق» دەگەندەي, تۇبىندە ونىڭ سوت الدىندا دا, ار الدىندا جازاعا تارتىلاتىنى ءسوزسىز.
ول كەزىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالىسىمەن, بىلەتىن جانداردىڭ ايتقانىنا قاراعاندا, سول كۇنى-اق جەمقورلىقتىڭ جولدارىن سىزا باستاپتى. ءماسەلەن, وعان دەيىن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر جاڭا جوبالار ءۇشىن وبلىس ورتالىعىنان كەدەرگىسىز جەر تەلىمدەرىن الىپ كەلسە, ەندى بۇعان بىردەن توسقاۋىل قويىلىپتى. ءسويتىپ, تەز ارادا حراپۋنوۆ ماڭىزدى ورىندارعا ءوز ادامدارىن جايعاستىرعان. ال ولار بولسا, ايماقتىڭ ەكونوميكاسىن ەمەس, كەرىسىنشە سىبايلاسقان ءبىر توپ جەمقوردىڭ جەمتىكتەرىن جابىلا جەۋىنە جول اشقان. ءسويتىپ, ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىن, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ دەگەن قاعاز جۇزىندە قالعان.
ماسەلەن, 2011 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىستىق پروكۋراتۋراسى «شىعىس قازاقستان «جاردەم» يننوۆاتسيالىق ورتالىعى» جشس زاڭسىز جەكەشەلەندىرىلۋى تۋرالى قىلمىستىق ءىس قوزعادى. بۇل تۋرالى جەرگىلىكتى جەردە كوپ جازىلدى. حراپۋنوۆ ايماقتا يننوۆاتسيالىق دامۋدى جۇرگىزەمىن دەگەن سىڭايمەن ءوزىنىڭ جشس ارقىلى سەنىمدى ادامى – جاڭا ديرەكتور قارىمساقوۆقا ساۋدا ءۇيىن تۇرعىزۋدى مىندەتتەدى. بىراق ەشقانداي ءۇي دە, عيمارات تا سالىنبادى, بار بولعانى وسىنى سىلتاۋراتقان حراپۋنوۆتاردىڭ وتباسى قالتالارىن تاعى دا ميلليونداعان تەڭگەگە قالىڭداتا ءتۇستى. ءارينە, بۇل ونىڭ شەتەلگە اسىرىپ ۇلگىرگەن قارجىسىمەن سالىستىرعاندا ول ءۇشىن تۇك ەمەس ەدى.
ءسويتىپ, وبلىستىق پروكۋراتۋرا مەملەكەت مەنشىگىن جەكەشەلەندىرۋ بارىسىنداعى وراسان زاڭ بۇزۋشىلىقتى بايقادى. ەڭ اۋەلى الگى قارىمساقوۆ ۇستالدى. دەگەنمەن, ول سوتتىڭ العاشقى ساتىسىندا ءوزىنىڭ كىناسىن تولىقتاي مويىنداي قويمادى. كوپتەگەن قىلمىسىن ءوزىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى – اكىم حراپۋنوۆقا جاپتى. كەيىن قالالىق سوت حراپۋنوۆتىڭ جىلجىمايتىن م ۇلىككە قاتىستى بارلىق مامىلەلەرىن زاڭسىز دەپ تابۋدى ۇيعاردى. ويتكەنى, سوتتىڭ شەشىمىنە قاراعاندا, بار م ۇلىك مەملەكەت ەسەبىنەن تەك جالعىز حراپۋنوۆتىڭ ىقپالىمەن شىعارىلعان. ال بۇل مامىلەدەن زارداپ شەككەن جانداردىڭ ءبارى, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, تەك ءبىر ادامنان عانا, ياعني ەكس-اكىم حراپۋنوۆتان وتەماقى تالاپ ەتە الاتىن. الايدا, بۇعان پىسقىرىپ قاراماعان حراپۋنوۆ بۇگىندە الگى جۇرتتىڭ ەسەبىنەن ۇرلانعان قاراجاتتىڭ بارىنە شەتەلدە وتباسىمەن ويناپ, ك ۇلىپ, سايران سالىپ ءجۇر.
حراپۋنوۆ توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى بولعان كەزدە دە تاپ وسى جولمەن جۇرگەنى بەلگىلى. ول مۇندا دا مەملەكەتتىڭ وراسان زور بايلىعىن ءوزى عانا پايدالانۋعا ارەكەت ەتتى. سونىڭ ءبىرى, ماسەلەن, ول ليتسەنزيالاردى وڭدى-سولدى بەرۋدەن دە كەرەمەت قوماقتى پايدا ءتۇسىردى. جەر تەلىمدەرىن ساتۋدى دا جالعاستىرا بەردى. ودان از ۋاقىتتىڭ ىشىندە 2,5 ميلليون دوللار اقشا تاپتى. مۇنىڭ ءبارى وعان از كورىندى. ويتكەنى, ەرتەڭگى كۇنى ءوزىنىڭ شەتەلگە قاشاتىنىن الدىن الا ءبىلدى. سول كەزدە وعان مول قاراجات بولماسا, اناۋ-مىناۋ ميلليوندارعا جات جەردە ءومىر ءسۇرۋ قيىنعا سوعاتىنىن سەزدى. دەمەك, قايران قازاق ەلىنىڭ قازبا بايلىقتارىن تالاپ جەپ جاتقاندارمەن بىرگە بۇل دا بارىنشا قوماعايلانا اساپ قالۋعا تىرىستى. نەسىن ايتاسىز, سودان كەيىن اياماي-اق جيدى عوي.
الماتى اۋەجايىنىڭ جاڭا قۇرىلىسىنا قاتىستى شىتىرمان وقيعالار ءالى حالىق ەسىندە. وسى عيماراتتى تۇرعىزۋ ارقىلى الماتىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى ۆيكتور حراپۋنوۆ مەملەكەتكە 9 ميلليون دوللاردىڭ زيانىن كەلتىرگەن.
الماتىلىقتار وسى قالادا حراپۋنوۆتار وتباسىنىڭ 54 جەر تەلىمىنە يەلىك ەتكەندىكتەرىن دە بىلەدى. بۇل جەر تەلىمدەرىنىڭ كوپشىلىگى جارناما الاڭشالارى رەتىندە پايدالانىلىپتى. ول تەلىمدەردى الماتىنىڭ بۇرىنعى اكىمى جالپى پايدالانۋداعى جەر قورىنان ءوز تۋىستارىنىڭ اتىنا اۋدارعان ەكەن. ونىڭ ۇستىنە بۇل جەر تەلىمدەرىنىڭ بارلىعى نەعۇرلىم حالىق كوبىرەك شوعىرلاناتىن كوشە جولدارى مەن جول قيىلىستارىنىڭ بويىنان الىنعان. ولار «ۆيلەد-الماتى» جانە GeFest اتتى ەكى جارناما كومپانياسىنا ءبولىنىپتى. ارتىنان بەلگىلى بولعانىنداي, بۇل كومپانيالاردىڭ قۇرىلتايشىلارى, اكىمنىڭ زايىبى ءلايلا حراپۋنوۆا مەن ۇلى ءىلياس حراپۋنوۆ بولىپ شىقتى. الماتىلىقتار قازىرگى كۇنى حراپۋنوۆتىڭ ۇستىنەن اشىلىپ وتىرعان 20 قىلمىستىق ءىستىڭ سانى ودان دا ارتا تۇسەتىندىگىنە سەنىمدى. ەگەر تەرگەۋ ورىندارىنان ءتۇسىپ جاتقان ءمالىمەتتەرگە سۇيەنەتىن بولساق, بۇل وتباسىنىڭ مەملەكەتكە تيگىزگەن زيانى وراسان. دەمەك, وسىعان وراي جاڭا الاياقتىق ىستەردىڭ پايدا بولۋى دا ابدەن مۇمكىن.
ويتكەنى, بۇل كەزدەرى ونىڭ قولىن قاققان جان بولمادى. «ءاي» دەر اجا, «قوي» دەر قوجا» جوقتىقتان مەملەكەتتىڭ قارجىسىن حالىقتىڭ قالتاسىنان قاقتى. كوپ ۇزاماي-اق, 2009 جىلى حراپۋنوۆ شۆەيتساريانىڭ «بيلان» جۋرنالىنداعى ەڭ باي دەگەن 300 ادام ءتىزىمىنىڭ قاتارىنا ىلىكتى. وتكەن جىلى بۇل تىزىمگە ونىڭ ۇلى ءىلياس حراپۋنوۆ, قىزى ەلۆيرا حراپۋنوۆا-بەلديماني جانە ونىڭ زايىبى ءلايلا حراپۋنوۆا دا كىردى. حراپۋنوۆتىڭ زايىبىنىڭ اتىنا الماتى قالاسىنان 32 جىلجىمايتىن م ۇلىك تىركەلگەن بولىپ شىقتى. ولاردىڭ قاتارىندا لۋگانسكي كوشەسىنىڭ بويىنداعى 2 پاتەر مەن 2 گاراج, دوستىق كوشەسىنىڭ بويىنداعى 1 پاتەر مەن 1 ءۇي, گوگول جانە پانفيلوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى كەڭسەلىك عيمارات پەن قويما ورىن-جايلارى بار.
قازىرگى كۇنى حراپۋنوۆتىڭ شۆەيتسارياداعى م ۇلىكتەرىنىڭ اراسىندا قۇنى 32 ملن. فرانك تۇراتىن ۆيللا, جەنەۆاداعى قۇنى 16 ملن. فرانك تۇراتىن پاتەر, بانك ورامىنداعى باعالى پاتەرلەر, «حوتەل دە پارك حولدينگ» قوناقۇيى جانە كوپتەگەن عاجايىپ عيماراتتاردى ايتۋعا بولادى. ءىلياس حراپۋنوۆ بولسا جەتى كومپانييانىڭ قوجايىنى جانە جەتەكشىسى. ال ءلايلا حراپۋنوۆا «توەپففەر ينۆەستيسسەم» جانە «حەلۆەتيك كاپيتال» كومپانياسىنىڭ باستىعى بولسا, قىزى ەلۆيرا بەلديماني «دراگون فينانشل» جانە «فوەنيكس ينتەرنەيشنل» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورلار قۇرامىنا كىرەدى.
حراپۋنوۆتاردىڭ قازاقستانداعى كىرىستەرى 858 ملن. تەڭگە, ياعني 5,7 ملن. دوللار ەكەن. تەك 2003-2009 جىلدار ارالىعىندا ءلايلا حراپۋنوۆانىڭ ايلىعى 7 ملن. 95 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن. ونىڭ مەنشىگىندە: سپورتكار بمۆ850, قۇنى 1,5 ملن. تۇراتىن مەرسەدەس كولىگى, مايباح 62 جانە مەرسەدەس س500 كولىكتەرى جانە بولعان. بۇعان قوسا 11 جەر تەلىمدەرى مەن بىرنەشە پاتەرلەرىن ايتىپ جاتۋعا قاعاز بەتى جەتپەيدى. ال حراپۋنوۆتىڭ دەكلاراتسيا بويىنشا 2003-2009 جىلدار ارالىعىندا ايلىعى 18 ملن. 231 تەڭگەنى قۇراعان.
ەندى وسى جوعارىدا ايتىلعانداردى قورىتىندىلاي كەلگەندە, ءبىر جاعىنان حراپۋنوۆ جەڭىل اقشا تاپقىسى كەلەتىن كوپتەگەن الاياقتاردىڭ ورىندالماس ارمانىن جۇزەگە اسىرعان سەكىلدى كورىنەدى. دەگەنمەن, بۇل دۇرىس ادام قىزىعاتىن جانە ۇلگى الاتىن ءىس ەمەس ەكەنى دە انىق. ويتكەنى, قاشاندا مەدالدىڭ ەكىنشى جاعى بار ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. ەرتە مە, كەش پە, ايتەۋىر ءبىر كۇنى وعان الاياقتىقپەن جيناعانىن قايتارۋعا, ول ءۇشىن جاۋاپ بەرۋگە تۋرا كەلەدى. سول كەزدە بىراق, ميلليونداعان شۆەيتساريالىق فرانكتەر ونىڭ ادال ەسىمىن قايتارا المايدى, كەرىسىنشە ول باس بوستاندىعىن جوعالتاتىنى ءسوزسىز. سەبەبى, ينتەرپول حراپۋنوۆقا باياعىدا-اق حالىقارالىق ىزدەۋ جاريالاپ قويعان. ەندى ونىڭ تەزىرەك ۇستالۋىن جانە بيلىك تىزگىنىن پايدالانىپ جۇرگەندە ىشكەن-جەگەنىن قايتا قۇسۋىن كۇتىپ جۇرگەندەر قاتارى كۇننەن-كۇنگە مولايا تۇسۋدە.
