حالىقتىڭ كۇنى حالىقپەن
جۇما, 24 اقپان 2012 8:23
ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ قىسقى سەسسياسى باستالدى
جاھاندانۋ جاعدايىندا بۇكىل الەم ەلدەرى ءبىر-بىرىمەن جالعاسىپ, جىمداسىپ جاتىر. ادامنىڭ كۇنى اداممەن دەگەنگە ەندى حالىقتىڭ كۇنى حالىقپەن دەيتىندى قوسىپ ايتۋعا اينالدىق. ءبىز وسى جاققا جۇرەردە بۇل جيىننىڭ – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ ءداستۇرلى قىسقى سەسسياسىنىڭ جۇمىسى قالاي-قالاي بولىپ كەتەرىنە الاڭداعانىمىز راس. كارى قۇرلىقتىڭ كەيىنگى ەكى جىلداعى باستى باس اۋرۋىنا اينالعان «افينا اگونياسى», ياعني
جۇما, 24 اقپان 2012 8:23
ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ قىسقى سەسسياسى باستالدى
جاھاندانۋ جاعدايىندا بۇكىل الەم ەلدەرى ءبىر-بىرىمەن جالعاسىپ, جىمداسىپ جاتىر. ادامنىڭ كۇنى اداممەن دەگەنگە ەندى حالىقتىڭ كۇنى حالىقپەن دەيتىندى قوسىپ ايتۋعا اينالدىق. ءبىز وسى جاققا جۇرەردە بۇل جيىننىڭ – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ ءداستۇرلى قىسقى سەسسياسىنىڭ جۇمىسى قالاي-قالاي بولىپ كەتەرىنە الاڭداعانىمىز راس. كارى قۇرلىقتىڭ كەيىنگى ەكى جىلداعى باستى باس اۋرۋىنا اينالعان «افينا اگونياسى», ياعني گرەكيانىڭ سىرتقى قارىزىنىڭ ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 160 پايىزدىق دەڭگەيىنە جەتىپ, ءبىرجولاتا دەفولتقا جاقىنداتۋى جالپى ەۋروايماققا قاتەر توندىرگەنىن بارشا جۇرت بىلەدى. ابىروي بولعاندا, ۆەناداعى مىنا جيىن باستالاردان ەكى كۇن بۇرىن بريۋسسەلدە باس قوسقان ەۋروايماق ەلدەرىنىڭ قارجى مينيسترلەرى ون ءۇش ساعات بويى تالاسىپ-تارتىسىپ وتىرىپ, اقىرى افيناعا 130 ميلليارد ەۋرو كولەمىندە نەسيە بەرۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى دا, ەلدى بانكروتتىقتان ساقتاپ قالدى. بۇل ارقىلى ەۋروايماق ەۋرونىڭ ءوزىن دە ساقتاپ قالدى دەۋدىڭ ارتىقتىعى جوق. ال ەۋرونى ساقتاپ قالۋ – ەۋروپا وداعىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋ دەگەن ءسوز.
سونىمەن, ەۋرو دا ورنىندا, ەۋرووداق تا ورنىندا. ەقىۇ-نىڭ باستى جۇمىس ورگاندارىنىڭ ءبىرى – پارلامەنتتىك اسسامبلەيانىڭ قىسقى سەسسياسى دا كەشە ءوز جۇمىسىن الدىن الا بەلگىلەنگەن كۇن ءتارتىبى بويىنشا باستاپ كەتتى. بيىلعى قىسقى سەسسياعا قازاقستاننىڭ پارلامەنتتىك دەلەگاتسياسىن سەنات توراعاسى قايرات ءمامي باستاپ كەلدى. بۇل دەلەگاتسيا بۇرىنعىدان وزگەرەك – كوپپارتيالى پارلامەنتتىڭ دەلەگاتسياسى. ونىڭ قۇرامىنداعى ي.ادىربەكوۆ, م.ءاشىمباەۆ, ءا.احمەتوۆ, ە.استاەۆ, س.بىچكوۆا, ق.سۇلتانوۆ, ج.احمەتبەكوۆ, ا.پەرۋاشەۆ سياقتى دەپۋتاتتار – ءار پارتيانىڭ وكىلدەرى. ءسويتىپ, بيىل كادىمگىدەي قىسىلماي ءجۇرىپ جاتقان جايىمىز بار. «قىسىلماي» دەيتىنىمىز, وتكەن جىلى قازان ايىندا ق.ءا.ءماميدىڭ سەنات توراعاسى قىزمەتىندەگى العاشقى شەتەل ساپارىن گازەت بەتىندە كورسەتۋ ءۇشىن وسى ۆەناعا كەلگەنىمىزدە, ءبىر كەزدەسۋدە بۇل ماسەلەنىڭ بەتىمىزگە شىركەۋ بولىپ باسىلعانى ەسىمىزدە. سول كەزدە اۆستريا استاناسىنان جولداعان رەپورتاجىمىزدا: «ءيا, ءماجىلىس ءبىر پارتيا ءمۇشەلەرىنەن ءتۇزىلدى. حالىق قالاۋى سولاي بولدى. باسقا پارتيالاردىڭ سايلاۋالدى تۇعىرنامالارى حالىق تاراپىنان قولداۋ تابا قويعان جوق. العان داۋىستارى سول كەزدەگى بەلگىلەنگەن بەلدەۋدەن اسا المادى. وعان بيلىكتىڭ قانداي كىناسى بار؟», دەپ جازعان ەكەنبىز. ويتپەگەندە قايتەمىز, ايتەۋىر ءبىر ءۋاج ايتۋىمىز كەرەك قوي. نەگىزىندە, ءماجىلىس سايلاۋىندا ول پالاتانىڭ مىندەتتى تۇردە كەم قويعاندا ەكى پارتيالى بولۋى زاڭ جۇزىندە قاراستىرىلعانى وتە ورىندى شىققانىن بۇگىندە بارشا جۇرت كورىپ-ءبىلىپ وتىر. قايرات ءابدىرازاق ۇلى ەلىمىزدە وتكەن پارلامەنت سايلاۋى جونىندەگى ويلارىن ەرتەڭ, ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ماجىلىسىندە سويلەيتىن سوزىندە ايتاتىن شىعار دەپ شامالايمىز.
سەنات توراعاسى باستاعان دەلەگاتسيا اۆستريا استاناسىنا الدىڭعى كۇنى, سارسەنبىنىڭ ساتىندە كەلگەن ەدى. ول كۇنى كوسىلتىپ جازىپ جاتاتىنداي كوپ ءىس-شارا بولا قويعان جوق. استانادان ۆەناعا جەتكەنشە, قوناق ۇيىنە ورنالاسقانشا, دەلەگاتسيا مۇشەلەرى قىسقى سەسسياعا قاتىسۋشىلار رەتىندە تىركەلگەنشە ءبىراز ۋاقىت ءوتتى دە, ءتۇستەن كەيىن ءبىزدىڭ اتاقتى سۋرەتشىمىز ەربولات تولەپبايدىڭ وسىنداعى جەكە كورمەسىن تاماشالاۋعا, ودان شىعىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن اۆستريا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ ورناۋىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسياعا قاتىسۋعا عانا ۋاقىت قالدى.
ءيا, اۆستريا – قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن تەز تانىعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. وسىدان ءدال جيىرما جىل بۇرىن, 1992 جىلدىڭ 19 اقپانىندا ەكى ەل اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستار دا ورناتىلىپ ۇلگەرگەن. سودان بەرى قازاقستان-اۆستريا قاتىناستارى سىندارلى ۇنقاتىسۋ, ءوزارا سەنىم قاعيداتتارى نەگىزىندە دامىپ كەلەدى. ەكى تاراپ تا كوپتەگەن كوكەيكەستى حالىقارالىق ماسەلەلەردىڭ شەشىمى ءجونىندە ۇقساس ۇستانىمداردى باسشىلىققا الادى. مەملەكەتتەر باسشىلارى قاي كەزدە دە ءجيى كەزدەسىپ, دوستىق راۋىشتە پىكىر الماسىپ وتىرعان. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ فەدەرالدىق كانتسلەر ف.ۆرانيتسكيمەن كەزدەسۋى تاۋەلسىزدىك تاڭى اتاردىڭ الدىندا, 1991 جىلعى قازاندا بايقوڭىردان اۆستريالىق عارىشكەردىڭ ۇشۋى كەزىندە بولعان ەدى. ودان كەيىن دە ەلباسىمىز بۇل ەلگە 1993, 1999, 2000, 2004 جىلدارى رەسمي ساپارمەن كەلگەن. اۆستريانىڭ فەدەرالدىق پرەزيدەنتى ح.فيشەردىڭ ەقىۇ-نىڭ استانا سامميتىنە كەلگەنى, ونىڭ سوڭى رەسمي ساپارعا جالعاسىپ, كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا ەل باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى قابىلدانعانى ەسىمىزدە. ايتقانداي, قازاقستانعا رەسمي ساپارعا دەيىن اۆستريا تاراپىنىڭ تاجىريبەسىندە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىنە قول قويۋ كەزدەسپەگەن ەكەن. مۇنىڭ ءوزى دە اۆستريا باسشىلىعىنىڭ قازاقستانمەن قاتىناستارعا بولەكشە ءمان بەرەتىندىگىنىڭ ءبىر بەلگىسى.
كونفەرەنتسيادا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ سان الۋان قىرلارى جايىندا جان-جاقتى اڭگىمە قوزعالدى.
ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ قىسقى سەسسياسىنىڭ جۇمىسى كەشە تاڭەرتەڭ «حوفبۋرگ» سارايىندا دەموكراتيا, ادام قۇقى جانە گۋمانيتارلىق ماسەلەلەر بويىنشا ورتاق كوميتەتتىڭ ماجىلىسىمەن باستالدى. ءماجىلىس وتە قىزۋ ءوتتى. الەمدىك داعدارىستىڭ تۇسىنداعى پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتان, ادامدىق ولشەمنەن, سوت جۇيەسىنىڭ رەفورمالانۋىنان رەسەيدەگى, بەلارۋستاعى سايلاۋلارعا, يۋليا تيموشەنكونىڭ سوتتالۋىنا (بۇل ماسەلە بويىنشا ونىڭ قىزى ەۆگەنيا تيموشەنكو ءسوز سويلەدى) دەيىنگى تالاي ماسەلە تالاس-تارتىس ارقاۋىنا اينالدى. تۇرمەلەردەگىلەردىڭ جايى ارنايى اڭگىمە ەتىلدى. قازىر الەمدە ۇزىن سانى 10 ميلليون ادام تۇرمەدە وتىر ەكەن, سولاردىڭ 4 ميلليونى ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردە ەكەن. وكىنىشكە وراي, قازاقستان مىڭ ادامعا شاققاندا اباقتىعا قامالعاندار سانى بويىنشا الدىڭعى توپتان تابىلدى. قيت ەتسە سوتتاپ, تەمىر توردىڭ ار جاعىنا توعىتا بەرمەۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ جاتقانىمىز ورىندى ەكەندىگىنە كوزىمىز جەتە ءتۇستى.
قىسقى ءماجىلىستىڭ رەسمي اشىلۋىندا پارلامەنتتىك اسسامبلەيا توراعاسى پەتروس ەفتيميۋ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى. ءبىز بيلىكتىڭ اتقارۋشى تارماعىنىڭ قارسىلاسى ەمەسپىز. ءبىز الداعى كەزدە قازىرگىدەن الدەقايدا ارتىق ارىپتەستىك جاساي الامىز, دەگەن توراعا زاڭنىڭ باسىمدىعىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە ەشكىم ۇيرەنەرلىك ۇزدىك ۇلگى كورسەتە المايتىنىن دا ايتىپ ءوتتى. ەقىۇ-نىڭ باس حاتشىسى لامبەرتو زاننەردىڭ سوزىندە استانا سامميتىندە قابىلدانعان دەكلاراتسيانى باسشىلىققا الۋ جونىندە ارنايى ايتىلعانىنا قۋانىپ قالدىق. «وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىنان بەرى ۇيىمعا مۇشە 22 مەملەكەتتە بولدىم. بارلىق جەردە دە قارجى داعدارىسىنىڭ اسەرى سەزىلۋدە. ۇيىمنىڭ بيىلعى بيۋدجەتى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 4 ميلليون ەۋروعا قىسقارعانى سونىڭ ءبىر دالەلى», دەدى باس حاتشى.
سەنات توراعاسى ق.ءا.ءماميدىڭ ەقىۇ باس حاتشىسى لامبەرتو زاننەرمەن كەزدەسۋى كەزىندە ەلىمىزدىڭ وسى بەدەلدى ۇيىممەن ىنتىماقتاستىعى اڭگىمەنىڭ نەگىزگى ارقاۋىنا اينالدى. قايرات ءابدىرازاق ۇلى قازاقستان ەقىۇ-عا وتكەلى بەرگى جيىرما جىلدا ۇيىم قىزمەتىنىڭ بارلىق قىرلارى بويىنشا ناقتى ارىپتەستىكتى جالعاستىرىپ كەلەمىز, دەي وتىرىپ, بۇگىندە ەقىۇ اۋماعىندا وركەنيەتارالىق, مادەنيەتارالىق, دىنارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ قاجەتتىلىگى بۇرىنعى قاي كەزدەگىدەن دە ارتا تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. «ءبىز ەقىۇ-نىڭ الەۋەتىن ۇلتشىلدىقتى, ءدىني توزبەۋشىلىكتى, ناسىلشىلدىكتى, كسەنوفوبيانى, انتيسەميتيزمدى ەڭسەرۋ ءۇشىن بارىنشا پايدالانۋدى جاقتايمىز», دەدى سەنات توراعاسى. ق.ءمامي بيىلعى 30-31 مامىردا استانادا وتەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءىV سەزىنىڭ باستى ماقساتى دىندەردىڭ رۋحاني جانە پاراسات الەۋەتىن حالىقارالىق قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋعا پايدالانۋ ەكەنىن, ەلباسىمىز ن.ا.نازارباەۆتىڭ مۇنداي فورۋمدى وتكىزۋ باستاماسى بۇكىل الەمدە كەڭىنەن قولداۋ تاپقانىن قاداپ ايتتى. ەقىۇ باس حاتشىسى بۇل جونىندە: «تولەرانتتىلىق ماسەلەسى ەقىۇ-نىڭ كۇن تارتىبىندەگى ءبىرىنشى ءماسەلە بولىپ تابىلادى. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان قازاقستان ليدەرىنىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرىن ءوتكىزۋ باستاماسىن قۇلشىنا قولدايمىز», دەدى. سەنات توراعاسى سونداي-اق ەلىمىزدە جاقىندا وتكەن پارلامەنت سايلاۋىندا زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ كوپپارتيالى بولىپ قۇرىلۋى ونداعى پىكىرتالاستاردىڭ دەڭگەيىن كوتەرىپ, يدەيالار باسەكەلەستىگىن ارتتىرادى, تۇتاستاي العاندا, ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن جەتىلدىرە تۇسەدى دەگەن ويىن دا ايتتى.
قايرات ءماميدىڭ ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى پەتروس ەفتيميۋمەن كەزدەسۋى كەزىندە ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-مەن بايلانىستارىن ۇلعايتا ءتۇسۋدىڭ ءماسەلەلەرى تالقىلاندى, قازاقستاننىڭ وسى اسا بەدەلدى ۇيىمعا تابىستى توراعالىعى رازىلىقپەن اتاپ ءوتىلدى.
ءبىز وسى رەپورتاجدى جازۋ ءۇشىن جاڭا عانا «حوفبۋرگ» سارايىنان كەلدىك. الەمگە ايگىلى عيمارات الدىندا «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندەگى ارىپتەس ءىنىمىز ءسابيت مالدىباەۆ ەكەۋمىز ەسكەرتكىش فوتوعا تۇسە قويايىق دەپ جان-جاعىمىزعا قاراعىشتاپ تۇرعانبىز. جاقىن ماڭدا جۇرگەن قىز بەن جىگىت كوزگە جىلىۇشىراي كەتتى. قازاقتار سياقتى. جاندارىنا باردىق. ءيا, قازاقتار. ءبىزدى سۋرەتكە تۇسىرگەن سوڭ از-كەم سويلەسىپ قالدىق. «قاي جەردەنسىزدەر؟». «استانادان». «وسىندا وقيسىزدار ما؟». «جوق». «وسىندا تۇراسىزدار ما؟». «جوق». «جۇمىس ىستەيسىزدەر مە؟». «جوق». «سوندا قالاي؟». «جاي». «جايى قالاي؟». «سولاي. جاي. قىدىرىپ. كەلۋگە بولماي ما, نەمەنە؟ ادەمى قالا عوي». سويتسەك, قايرات دەگەن ءىنىمىز بەن جاننا دەگەن قارىنداسىمىز ۆەناعا تۋريستىك ساپارمەن كەلگەن ەكەن. جاي. قىدىرىپ. ەل كورۋ, جەر كورۋ ءۇشىن. اعايىنى جوق جەرگە اتتاپ باسىپ جاتپايتىن قازەكەڭنىڭ جاڭا بۋىنى وسىلاي جۇرەتىن بولعان. تاماشا ەمەس پە؟ تاماشا.
مۇنى نەگە جازىپ وتىرمىز؟ بۇل اڭگىمەنىڭ ساياساتقا نە قاتىسى بار؟ تىكەلەي قاتىسى بار. ساياسات ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنان, كوڭىل-كۇيىنەن تانىلادى, سول ارقىلى قالىپتاسادى. بىلە بىلسەك, وسى اڭگىمەنىڭ وزىنەن مەملەكەتىمىزدىڭ مەرەيىن اسىراتىن ءسوزدى ەستۋگە بولادى. بۇكىل الەمدە قارجى داعدارىسىنىڭ كەزەكتى تولقىنى جاقىنداپ كەلە جاتقان شاقتا دا قازاقستاننىڭ مىعىم وتىرعانى, الداعى سىناقتاردا سىر بەرمەۋدىڭ جولدارىن ناقتى قاراستىرىپ, ءدۇيىم دۇنيەدە جۇمىس ورىندارى قىسقارتىلىپ جاتقاندا جاڭا ءوندىرىستىك قۋاتتاردى ىسكە قوسىپ جاتقانى قۋانتادى. دۇنيە دۇربەلەڭگە تۇسكەن مىنا جانتالاس ۋاقىتتا ورنىقتى تۇرعانىمىزعا شۇكىرشىلىك ايتقىزادى.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» – ۆەنادان.
