دارىگەرلەرگە زارۋلىك
سەنبى, 25 تامىز 2012 5:58
قاراعاندى ايماعىندا ايرىقشا سەزىلەدى
سوڭعى جىلداردا ءوندىرىستى وڭىردە دە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى كۇرت وزگەرىسكە ەندى. قالالاردا, اۋدان ورتالىقتارىندا ءىشى-سىرتى جارقىراعان اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار پايدا بولىپ, تۇرعىندار اراسىندا سىرقاتتاردىڭ الدىن الۋ جانە ەمدەۋدىڭ وسى زامانعى قىزمەتى قالىپتاستى. مۇنداي جاعىمدى قۇبىلىستى مويىنداماۋعا بولمايدى. الايدا جاعداي ءبىرجولا جاقسارىپ كەتتى دەۋ ارتىعىراق بولار ەدى. مەديتسينالىق مەكەمەلەر جاڭا جابدىقتارمەن بارىنشا جاساقتالىپ, ەڭ ىزگى ىسكە قارىم-قابىلەت ارتتىرىلىپ جاتسا دا وتكەندە دە شەشىمىن تابۋى قيىن بولعان, بۇگىندە دە سول قالپىنداعى مىناداي ماسەلە ءالى كۇن تارتىبىنەن تۇسەر ەمەس.
سەنبى, 25 تامىز 2012 5:58
قاراعاندى ايماعىندا ايرىقشا سەزىلەدى
سوڭعى جىلداردا ءوندىرىستى وڭىردە دە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى كۇرت وزگەرىسكە ەندى. قالالاردا, اۋدان ورتالىقتارىندا ءىشى-سىرتى جارقىراعان اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار پايدا بولىپ, تۇرعىندار اراسىندا سىرقاتتاردىڭ الدىن الۋ جانە ەمدەۋدىڭ وسى زامانعى قىزمەتى قالىپتاستى. مۇنداي جاعىمدى قۇبىلىستى مويىنداماۋعا بولمايدى. الايدا جاعداي ءبىرجولا جاقسارىپ كەتتى دەۋ ارتىعىراق بولار ەدى. مەديتسينالىق مەكەمەلەر جاڭا جابدىقتارمەن بارىنشا جاساقتالىپ, ەڭ ىزگى ىسكە قارىم-قابىلەت ارتتىرىلىپ جاتسا دا وتكەندە دە شەشىمىن تابۋى قيىن بولعان, بۇگىندە دە سول قالپىنداعى مىناداي ماسەلە ءالى كۇن تارتىبىنەن تۇسەر ەمەس. ول نە دەلىنگەندە, بىلىكتى دارىگەرلەر جانە ورتا بۋىن ماماندارعا زارۋلىك قايدان دا الدان شىعاتىنىن ايتار ەدىك. ءبىر وزىنەن جىلىنا 450 تۇلەك ۇشاتىن, سونىڭ 230-ى وبلىستا قالاتىن مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى, 4 ارناۋلى كوللەدجى بار ايماق قاجەتتى كادردى تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋگە قول جەتكىزبەي كەلەدى.
وسى ورايدا دەرەكتەر نە دەيدى؟ وعان سۇيەنە ءسوز ساباقتاساق, ءوڭىر دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 5 مىڭ دارىگەر, 10 مىڭعا تارتا كىشى مەديتسينالىق قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. بۇل حالقىنىڭ سانى 1,5 ميلليوننان اساتىن ايماققا جەتكىلىكتى مە دەگەن ويعا كەلسەك, جەتكىلىكسىز سانالادى. 10 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا ورتاشا ەسەپپەن 35 عانا ماماننان كەلۋى قالىپتىلىق دەڭگەيدەن تومەن ەكەنى ەكونوميكالىق تا, الەۋەتتىك تە جاعىنان مىقتى ولكەگە جاراسپايتىن جاي دەمەسكە بولمايدى. ال ول ورتا قۇرامدى ەسەپتەمەگەندە, وبلىس بويىنشا 371 دارىگەر جەتىسپەۋىن بايقاتادى. سونىڭ ءىشىندە رەسمي مالىمەتكە قاراعاندا, سەلولىق جەرلەر 41-ىنە ءزارۋ. ايتكەنمەن, وسى سوڭعى دەرەككە كۇمانىمىز بار. ەگەر تەك قارقارالى جاعى 14-ءىن كوزى ءتورت بولىپ كۇتىپ وتىرسا, باسقا 8 اۋدانعا قاجەتتىسى بۇدان كەم سوعادى دەي المايسىز. مۇنىڭ ءوزى ولارعا جۇكتەمەلەردى ەرىكسىز ارتتىرۋعا اكەلىپ سوعۋدا. جۇمىس اۋقىمىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى اسىعۋلى, شارشاۋلى دارىگەردەن ساپالى قىزمەت, جىلى قاباق كۇتە المايسىز, ارينە. مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ ءجونىندەگى وبلىستىق دەپارتامەنتكە كەيىنگى كەزدە تۇرعىندار تاراپىنان قىزمەت ساپاسىنا وكپە-رەنىشتىڭ ءجيى ءتۇسۋى سونىڭ ءبىر ايعاعى دەۋگە بولادى.
ماقالانى جازۋ ۇستىندە ويعا ورالماي قويماي وتىر. سوناۋ جىلداردا قاراجال قالاسىنداعى اۋرۋحانادا وتاشى, ونكولوگ, رەنتگەنولوگ, وتولارينگولوگ, كارديولوگ, تەراپەۆت, پەدياتر ءدارىگەرلەر جەتىسپەۋىن ءبىلۋشى ەدىك, بۇگىندە ودان سايىن ازايماسا وسپەگەن. بوس ورىنداردى تولتىرۋ ءۇشىن وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا جىلما-جىل تاپسىرىس ءتۇسىرىلىپ جاتادى. بىراق سول بويىنشا كەلۋشىلەر ىلۋدە-بىرەۋ. ونىڭ وزىندە از ۋاقىتتان سوڭ تايىپ وتىرادى. امالدارى نە, سىرقاتقا شالدىققاندار جەزقازعان الدە قاراعاندىداعى ەمحانالاردا تەكسەرىلۋگە ءماجبۇر, اركەز سولاي قاراي سابىلىپ جاتادى. مۇنداي جاعدايدى بالقاشتىقتار دا باسىنان كەشىرۋدە. بىردە وسى باعىتتاعى پوەزعا ءمىنگەنىمىزدە ساپارلاستارىمىزدىڭ ءبىرازى قاراعاندىداعى ونكولوگيالىق ورتالىققا قارالۋعا, اۋرۋلارىن انىقتاۋعا كەلىپ-قايتىپ بارا جاتىر ەكەن. 70 مىڭنان استام تۇرعىنى بار قالاداعى جالعىز-جالقى ونكولوگ كىمگە جەتەدى؟! ال مۇندا قاتەرلى دەرتتەن ۇركۋشىلەر جىلدان-جىلعا كوپ. قورشاعان ورتانىڭ شامادان تىس لاستانۋى كەساپاتتى ءورشىتىپ بارادى. سوندا دا ونكولوگيالىق بولىمشە قۇرۋ ويلاستىرىلماۋى تۇسىنىكسىز. جايرەم, شاحتينسك, ساران قالالارى مەن شاحان, اقادىر, اقسۋ-ايۋلى كەنتتەرىندەگى اۋرۋحانالاردىڭ كۇيىنىشتى جاي-كۇيى قاشان تۇزەلەرى بەلگىسىز.
بۇدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن قارقارالىدا نە قاجەتتىنىڭ ءبارىمەن جاساقتالعان عاجايىپ مەديتسينالىق كەشەن پايدالانۋعا بەرىلگەندە «شىركىن, ەندى جاس ماماندار قاتارىمىزدى تولىقتىرىپ جاتسا, تىپتەن تاماشا بولار ەدى» دەپ ايتىلعان تىلەكتەردى ۇمىتا قويعان جوقپىز. جاقىندا سۇراستىرساق وكىنىشكە قاراي, ايتىلعان كۇيىندە قالىپتى. ءالى 12 دارىگەر جەتىسپەيدى. ەگىندىبۇلاق پەن قاراعايلىداعى اۋرۋحانالار تىم بولماسا 1-2-ءۋى كەلىپ قوسىلسا اسپانعا بورىك لاقتىرماق. قارقارالىداعى شەتەلدەردەن قىرۋار قارجىعا ساتىپ الىنىپ, ورناتىلعان سوڭعى ۇلگىدەگى قوندىرعىلاردىڭ يگىلىككە جاراتىلۋىنان, بوس تۇرۋى ءجيى. ءويتكەنى ءتىلىن بىلەتىن ماماندار بىردە بار, بىردە جوق. بوتاقارا كەنتىندەگى اۋرۋحانا دا ءبىر قاراعاندا ءىشى-سىرتى جارقىراعان-اق. الايدا اتالعان ماسەلە سالدارىنان قىزمەتتىڭ بارلىق ءتۇرى كورسەتىلۋگە قول قىسقا. كيەۆكا كەنتىندەگى مەديتسينالىق كەشەندە دە وسىنداي جاي. ونىڭ ۇستىنە بۇرىن ەمحانا بولعان جاپسارلاس ءبىر جاق بولىگىنە اۋداندىق ادىلەت, مۇراعات بولىمدەرى, تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى قوساقتاسىپ ورنالاسىپ الىپتى. سوعان بايلانىستى ناۋقاستاردى قابىلداۋ, جاتىن بولمەلەرى, ەمدەۋ جۇرگىزىلەتىن ورىندار تارىلعان. بىرنەشە جىلدان بەرى ءبىر ءبۇيىردەن تۇيىلگەن جوعارىداعى مەكەمەلەردىڭ ازىرگە باسقا جەرگە اۋىسار تۇرلەرى كورىنبەيدى.
ءبىز قاي جەر بولسىن, دارىگەرلەرگە ءزارۋ ەكەنىن ەسكە سالدىق. ال ەندى بۇل ماسەلە ءمالىمسىز ەمەس, سوندىقتان سونىڭ شەشىمى تابىلۋىنا ازاماتتىق تۇرعىدا ىنتالى بولۋعا ءتيىس جاس ماماندار ءسوزىمىزدىڭ باستاپقى تۇسىندا تۇسپالداعانىمىزداي جىل سايىن ارناۋلى وقۋدى از ءبىتىرىپ جاتپايدى. تاعى دا سالىستىرىپ قارايىق. مىسال ءۇشىن قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنەن بيىل 230 تۇلەك قانات قاققانى ايتىلدى. ءار جىلدا وسىنداي. سوندا دا اعا ارىپتەستەرى قاتارى تولىقپاق تاياۋ كەز كورىنبەيدى. بوسا-بولماسىن اۋىل جاققا بارۋعا نيەت ەتۋشىلەر ءتىپتى سيرەك. كوتەرمە اقى تولەۋ, رەتىنە قاراي قيىندىقسىز باسپانالى قىلۋ, ايتپەسە جەڭىلدىك نەسيە بەرۋ ارقىلى كومەكتەسۋ سياقتىلى قامقورلىق قۇشاعى اشىق بولعانىمەن-اق ونشا اياق باسىلمايدى. الدىندا اۋداندىق اكىمدىكتەر مەن وقۋ ورنى جانە نيەتتىلى تۇلعا اراسىندا جاسالعان شارتقا كەلىسۋشىلەر ارتىنان اينىپ شىعا كەلەدى. «ماعان تاعى قانداي جەڭىلدىكتەر, كەپىلدىكتەر بار» دەپ شاقىرىلعان جاققا بارۋ-بارماۋدى بۇلدايتىن ارەكەتتەر كەزدەسەدى. ءاسىلى, قويىلعان شارتتار ساقتالۋىن, ۋادەنى پارمەندى تالاپ ەتۋدى كۇشەيتۋ قاجەت پە, قالاي دەگەندە دە شارا ەرەجەسى قاتايتىلۋى كەرەكتىگى تۇر.
وسىندايدا قالايشا ويعا ورالماسقا. كەزىندە جاس كادرلار ەڭبەك جولىن كوپ رەتتە اۋىلدان باستاپ, شىڭدالىس ۇشتاۋشى ەدى عوي. وسى قاراعاندى دارىگەرلەر مەكتەبىنىڭ العاشقى قارلىعاشتارىنان اكادەميككە كوتەرىلگەن تورەگەلدى شارمانوۆ, عابدوللا قۇلقىباەۆ, اتاقتى «الاتاۋ», «وقجەتپەس» ساۋىعۋ ورىندارىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى ءابىلحاكىم اقمۋرزين, بەلگىلى ونكولوگ, قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى قاني مۇسىلمانبەكوۆ, قالا بەردى قازىرگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا بىرلەرى ۇلىتاۋداعى, جاڭاارقاداعى, جەزقازعانداعى, نۇراداعى اۋىلدىق اۋرۋحانالاردان وسكەنىن ءىزباسارلارى بىلەر مە ەكەن. مىنە, ەل الدىنداعى پارىز پەن قالاعان ماماندىق شاراپاتىن ەڭ قاجەتتى ورتاعا ارناۋدىڭ كوز الدارىنداعى ۇلگىسى قانداي دەسەڭىزشى. بىلىكتىلىكتى, كاسىبيلىكتى بەرىكتىرەتىن, قيىندىقتى جەڭە ءبىلۋدى ۇيرەتەتىن, سىرقاتتارعا دەگەن جان جىلىلىعىن كەڭەيتەتىن مۇنداي ۇلكەن مەكتەپتەن ءوتۋ – بىلە ءبىلگەنگە كوڭىلگە تۇيەر قىمبات ساباق, بويدى قايراتار قايرات ەمەس پە؟
ادامنىڭ ساۋلىعى قاشاننان قوعامنىڭ بايلىعى سانالعان. مەملەكەت باسشىسى قويعان ءمىندەتتىڭ ءبىرى – دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن دامىتۋ. سول يگىلىكتى ءىستى جاراستىرۋ مەن جالىنداتۋ جاۋاپكەرشىلىگىن, باسىم سالماعىن جاس دارىگەرلەر كوتەرە, ۇلەسىنە الا تۇسەدى, قوعام مۇددەسى, جۇرت تىلەگى تۇسىنىلەدى, بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن وزدەرى شەشۋگە قۇلشىنادى دەگەن ءۇمىت اقتالىپ جاتسا, جاعىمدىسى سول كوپشىلىكككە.
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى.
