ءدارى-دارمەك ونەركاسىبى قارقىندى دامۋ ۇستىندە
سەيسەنبى, 19 ماۋسىم 2012 7:34
قازاقستاننىڭ فارماتسەۆتيكا سالاسى ءوزىنىڭ قارقىندى دامۋ كەزەڭىنە كەلىپ كىردى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن جانە جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندەگى ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ۇدەمەلى دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىر باعىتى بولىپ تابىلاتىن بۇل سالاداعى مەملەكەتتىك ستراتەگيا وتاندىق ءدارى-دارمەك يندۋسترياسىن جاڭعىرتۋ, قازاقستاندىق كاسىپورىندارعا ءدارى-دارمەك جاساۋدىڭ الەمدىك ستاندارتتارىن ەنگىزۋ, حالىقتى قاجەتتى ءدارى-دارمەكپەن جەتكىلىكتى دارەجەدە قامتاماسىز ەتىپ, تاياۋداعى جىلداردىڭ ىشىندە سىرتقى رىنوكتارعا شىعۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان.
سەيسەنبى, 19 ماۋسىم 2012 7:34
قازاقستاننىڭ فارماتسەۆتيكا سالاسى ءوزىنىڭ قارقىندى دامۋ كەزەڭىنە كەلىپ كىردى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن جانە جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندەگى ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ۇدەمەلى دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىر باعىتى بولىپ تابىلاتىن بۇل سالاداعى مەملەكەتتىك ستراتەگيا وتاندىق ءدارى-دارمەك يندۋسترياسىن جاڭعىرتۋ, قازاقستاندىق كاسىپورىندارعا ءدارى-دارمەك جاساۋدىڭ الەمدىك ستاندارتتارىن ەنگىزۋ, حالىقتى قاجەتتى ءدارى-دارمەكپەن جەتكىلىكتى دارەجەدە قامتاماسىز ەتىپ, تاياۋداعى جىلداردىڭ ىشىندە سىرتقى رىنوكتارعا شىعۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. «سق-فارماتسيا» جشس باسقارماسىنىڭ توراعاسى نازاربەك بەيسەنمەن اراداعى اڭگىمەمىز اتالعان ءىس-شارالاردىڭ قالاي ورىندالىپ جاتقاندىعىن قامتىدى.
– نازاربەك ەسىركەپ ۇلى, بىزگە بەلگىلى بولعانىنداي, ەلىمىزدىڭ فارماتسەۆتيكا سالاسى 2014 جىلعا دەيىن GMP حالىقارالىق ساپا ستاندارتىنا كوشۋى ءتيىس ەكەن. وسى ماسەلەدە سالاداعى مەملەكەتتىك وپەراتور رەتىندە «سق-فارماتسيا» جشس قانداي ءرول اتقارماق؟
– ەلىمىزدىڭ ەكونوميكا سالاسىنداعى باستى قۇجات يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ۇدەمەلى دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جەتى باعىتتان تۇراتىنى بەلگىلى. سول باعىتتاردىڭ ءبىرى – ەلىمىزدە ءباسەكەگە قابىلەتتى فارماتسەۆتيكا سالاسىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بۇل سالانى 2014 جىلعا دەيىن GMP ستاندارتتارىنا تولىقتاي كوشىرۋ ماسەلەسى جوسپارلانعان.
ارينە, مۇنداي ۇلكەن مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن سالاعا اۋقىمدى ينۆەستيتسيالار سالۋ قاجەت. ال مۇنداي ينۆەستيتسيالاردىڭ بەرەتىن پايداسى ودان دا زور. مۇنى ەسەپتەۋ قيىن ەمەس. ماسەلەن, سوڭعى جەتى جىلدا ەلىمىزدە ءدارى-دارمەكتەردىڭ ساۋدا اينالىمى جىل سايىن 15-20 پايىزعا ءوسىپ, وتكەن جىلى 1,3 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ەگەر ءبىز الدىمىزعا قويعان مىندەتكە سايكەس وتاندىق ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىن دامىتاتىن بولساق, مۇنشاما مول قارجى سىرتقا كەتپەي, ەلىمىزدىڭ ءوز ىشىندە قالاتىندىعى, وسى ارقىلى حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋعا, ەكونوميكانىڭ دامۋىنا وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەتىندىگى بەلگىلى.
وسى رەتتە, بىرىڭعاي ديستريبيۋتور رەتىندەگى «سق-فارماتسيا» جشس-نا جۇكتەلىپ وتىرعان نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردى ساتىپ العان كەزدە پرەفەرەنتسيالار بەرۋ ارقىلى وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ بولىپ تابىلادى. وسى ارقىلى ءبىز بيزنەس قاۋىمداستىعىنا مەملەكەتتىك قولداۋدى كورسەتە وتىرىپ, ولاردىڭ قولدانىستاعى ءوندىرىستەرىن GMP حالىقارالىق ستاندارتتارىنا سايكەس قايتا جاراقتاندىرۋلارىنا, يمپورتتى الماستىراتىن جاڭا ءدارى-دارمەك ءوندىرىستەرىن اشۋعا ەلەۋلى ىقپال ەتەتىن بولامىز.
– ەندى وتاندىق ءوندىرىسشىلەرمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ وسى ماسەلەسىنە ناقتىراق توقتالا كەتسەڭىز.
– بىزدە مۇنىڭ ناقتى جولدارى مەن تەتىكتەرى ازىرلەنگەن. ەگەر ءدارى-دارمەك شىعاراتىن وتاندىق زاۋىتتىڭ ءونىمى حالىقارالىق ساپا جۇيەسىنە سايكەستەندىرىلەتىن بولسا, ولارعا مەملەكەت قولداۋى كورسەتىلەتىن بولادى.
مۇنى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى تەتىگى – مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن كەزدە وتاندىق وندىرىسشىلەرگە ارتىقشىلىقتار بەرىلۋى. ماسەلەن, «سق-فارماتسيا» جشس-ءنىڭ تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدى كولەمى بويىنشا ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردى ساتىپ الۋ كورسەتكىشى 2012 جىلى 60 ميللياردتان استام تەڭگەنى قۇراماق. مىنە, وسى قارجىنى ورنالاستىرعان كەزدە ءبىز ىشكى رىنوكتاعى يمپورتتىق تاۋارلاردى وتاندىق ونىمدەرمەن الماستىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان وندىرىسشىلەرگە ءبىرىنشى كەزەكتە نازار اۋداراتىن بولامىز. ارينە, ولار شىعاراتىن ءدارى-دارمەكتەر مەن قۇرال-جابدىقتاردىڭ قانشالىقتى ساپالى ەكەندىگىن دە ەسكەرەمىز. GMP ستاندارتتارىن ەنگىزۋدىڭ ءوزى وسى تالاپتان تۋىنداپ وتىر.
ال ەندى وسى ماسەلەدەگى وتاندىق وندىرىسكە تيگىزەتىن مەملەكەت كومەگىنىڭ كولەمى قانداي دەسەڭىز, ەگەر ءبىز 2009 جىلى وتاندىق ءوندىرىسشىلەردىڭ ءدارى-دارمەكتەرىن ساتىپ الۋعا وزىمىزگە بولىنگەن قارجىنىڭ 10 پايىزىن عانا جۇمساساق, 2012 جىلى بۇل كورسەتكىش 68 پايىزعا دەيىنگى ناتۋرالىق كورسەتكىشكە جەتىپ وتىر. بۇل كورسەتكىشتەن ءبىر جاعىنان العاندا, مەملەكەتتىڭ وتاندىق ءوندىرىستى قانشالىقتى دەڭگەيدە قولداپ وتىرعاندىعىن اڭعارساق, ەكىنشى جاعىنان العاندا وتاندىق ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ دە قانداي قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقاندىعىن بايقايمىز.
قولداۋ تەتىگىنىڭ ەكىنشى ءبىر ءتۇرى – «سق-فارماتسيا» جشس-ءنىڭ وتاندىق وندىرىسشىلەرمەن ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىم-شارتتار جاساۋ. بۇل كەلىسىم-شارتتار جەتى جىلدىق مەرزىمدى قامتيدى. مۇنداي كەلىسىم-شارتتارعا قول جەتكىزگەن وتاندىق ءوندىرىس ورنى كوپ جىلعى تاپسىرىسپەن قامتاماسىز ەتىلەتىندىكتەن, ءوز جۇمىستارىن سەنىمدىلىكپەن جۇرگىزە الادى. ويتكەنى, مۇنداي جاعدايدا ولار جىلدا تەندەرگە قاتىسۋ ماشاقاتىنان قۇتىلادى. ارينە, ول ءۇشىن وندىرىسشىلەر ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە GMP ء(دارى-دارمەكتەر شىعارۋ ءۇشىن) جانە يسو (مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدار شىعارۋ ءۇشىن) ستاندارتتارىنا سايكەس سەرتيفيكاتتارعا يە بولۋ قاجەت.
– ءسىز ايتىپ وتىرعان ماسەلەگە بايلانىستى وتاندىق ءوندىرىسشىلەر مەن ءدارى-دارمەكتەر ءجانە مەديتسينالىق بۇيىمدار ساتىپ الۋ جونىندە جاسالعان ناقتى كەلىسىمدەر بار ما؟
– ارينە, بار. ماسەلەن, ءبىز ءبىرقاتار وتاندىق ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ ءىرى كاسىپورىندارىمەن 14 ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىم-شارتتار جاسادىق. قازىر وسىنىڭ نەگىزىندە بۇل كاسىپورىندار وندىرىستەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن قولعا الىپ وتىر.
اتاپ ايتقاندا, «نوبەل الماتى فارماتسەۆتيكا فابريكاسى» اق ءبىزبەن كەلىسىم-شارت جاساۋدىڭ ءناتيجەسىندە قازىرگى كۇنى تەحنولوگيالىق قايتا جاراقتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قازاقستاندىق رىنوكتا ءبىرىنشى رەت GMP حالىقارالىق ستاندارتتارىنا يە بولدى. بۇل فابريكا ءونىمىنىڭ ساپاسىنىڭ ارتقاندىعىن بىلدىرەدى جانە ولار ءوز ونىمدەرىن شەتەلدىك رىنوكتارعا دا ەركىن شىعارا الادى.
سونداي-اق ءبىزدىڭ قولداۋىمىزدىڭ ناتيجەسىندە شىمكەنتتەگى «حيمفارم» اق پولشاداعى ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ كوشباسشىسى بولىپ تابىلاتىن «پولفارما» كومپانياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءوز ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن كوتەرىپ, حالىقارالىق ستاندارتقا قول جەتكىزدى. تاياۋداعى ءتورت جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدە قۇرىلىپ وتىرعان بىرلەسكەن كاسىپورىن اكتسيونەرلەرى 80 ميلليون دوللار قارجى سالىپ, تەحنولوگيالىق جەلىلەردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن قولعا الدى.
تارازداعى Super Pharm كومپانياسىنا دا وسىنداي قولداۋ كورسەتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇل كومپانيا تاياۋ بولاشاقتا ءوز بۇيىمدارىنىڭ 20 پايىزىن ەكسپورتقا باعىتتاي الاتىن بولادى.
جاسالعان كەلىسىم-شارتتار اياسىندا «سق-فارماتسيا» جشس اتالعان ءۇش كاسىپورىننان 2 ميللياردتان استام تەڭگەنىڭ 37 ءتۇرلى ونىمدەرىن ساتىپ الدى.
سونىمەن قاتار, قازىرگى كۇنى وتاندىق وندىرىسكە شەتەلدىك ءىرى ءدارى-دارمەك وندىرىسشىلەرىن تارتۋ جونىندەگى جۇمىستار دا قىزۋ قارقىنمەن جۇرگىزىلۋدە.
– جۋىردا عانا ەلىمىزدە V استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ وتكەنى بەلگىلى. ونىڭ جۇمىسىنا سىزدەر قاتىستىڭىزدار ما؟
– ارينە, قاتىستىق. وسى فورۋم اياسىندا ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىمەن بىرلەسە وتىرىپ, «مەديتسينا مەن فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ وزەكتى پروبلەمالارى» دەگەن تاقىرىپتا پانەلدىك سەسسيا ۇيىمداستىردىق.
فورۋمدا جۇرگىزىلگەن جۇمىستار ناتيجەسىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءۇش ءىرى شەتەلدىك فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالار – «سانوفي-اۆەنتيس قازاقستان» (فرانتسيا), «مەرك شارپ ەند دوۋم» جانە «پفايزەر ەيچ-سي-پي كورپورەيشن» (اقش) كومپانيالارىمەن ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. باسقا دا بىرقاتار ەكىجاقتى كەلىسىم-شارتتار جاسالدى. وسىلاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ ءدارى-دارمەك جانە مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار ءوندىرىسى ودان ءارى داميتىن بولادى.
قىسقاسىن ايتقاندا, قازىرگى كۇنى ەلىمىزدەگى فارماتسەۆتيكا سالاسى قارىشتى قاداممەن العا باسۋ ۇستىندە. بۇعان ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن وتاندىق ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋ جونىندە ءجۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار ءۇلكەن ىقپال ەتۋدە.
سەبەبى, تەحنيكالىق تۇرعىدان قايتا جاراقتاندىرىلعان كاسىپورىن ءوز ونىمىمەن جالپى كولەمى 17 ميللياردتان استام دوللاردى قۇرايتىن كەدەن وداعى رىنوگىنا جانە بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىككە شىعا الادى. ەگەر ءبىزدىڭ وتاندىق ىشكى رىنوگىمىزدىڭ كولەمى 1,1 ميلليارد دوللاردى عانا قۇرايتىندىعىن ەسكە الساق, بىزگە بۇل رىنوكقا شىعۋدىڭ ماڭىزى زور. ال بۇل ورتاق ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە ءدارى-دارمەك وندىرۋشىلەر ءۇشىن نەگىزگى قۇجات GMP ەرەجەلەرى بولىپ تابىلادى. ءتىپتى, ماركەتينگتىك كوزقاراس تۇرعىسىنان وتە تاماشا دا قىزىقتى ءونىمىڭىز بولسا دا GMP قۇجاتتارىنسىز وعان, ياعني بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىككە شىعۋ ءمۇمكىن ەمەس. سوندىقتان سالانى تاياۋداعى جىلداردىڭ ىشىندە GMP حالىقارالىق ستاندارتتارىنا كوشىرۋ تالابى ەشبىر وزگەرمەيدى. GMP بىزگە ءدارى-دارمەكتەردىڭ ساپاسى تۋرالى پروبلەمالاردى شەشۋگە, قازاقستاندىق ءدارى-دارمەكتەردىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتىپ, ونى عالامدىق ءدارى-دارمەكتەر رىنوگىنىڭ وزىندىك ءبىر بولشەگىنە اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. جۇمىستارىڭىز جەمىستى بولسىن
اڭگىمەلەسكەن سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
