دارىحانالاردا باعا اركەلكى
الماتىلىقتاردى تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – دارىحانالارداعى باعانىڭ الا-قۇلالىعى. وسى شاعىمعا بايلانىستى ەسەپتىك كەزدەسۋگە قاتىسقان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەربولات دوساەۆ بولشەك ساۋداداعى ءدارى باعاسىن مەملەكەت ءوز باقىلاۋىنا العانىن ايتتى. ول دارىلىك زاتتاردىڭ اينالىمى بويىنشا زاڭ قابىلدانعانىن, ساۋىردەن باستاپ مەملەكەتتىڭ بولشەك ساۋداداعى باعا نارقىن رەتتەيتىنىن, بۇل ەۋروپاداعى دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى. «بۇل ورايدا بيزنەستە تابىس قالادى. دارىلىك بيزنەستىڭ تابىسىن شامامەن بىلەمىز. مەملەكەت بيزنەس پەن تەگىن ءدارى الاتىن پاتسيەنتتەر اراسىندا دۇرىس قاتىناس قالىپتاستىرۋعا تىرىسىپ جاتىر», دەدى ە.دوساەۆ. ول سونداي-اق وڭىرلەردە ەشكىمگە قاجەتى جوق دارىلەرگە تاپسىرىس بەرىلەتىنىن ايتتى. وسى ورايدا جۇيە تۇڭعىش رەت ەلەكتروندى قۇجات اينالىمىنا كەلتىرىلىپ, بولشەك ساۋدا باقىلاناتىنىن, ەندى دارىگەرلەر قاجەتى جوق دارىلەردى جازبايتىنىن, بۇل جۇمىس بيىل شەگىنە جەتكىزىلەتىنىن ايتتى.
شاھار باسشىسى پرەمەر-مينيستر ورىنباسارىنىڭ ءسوزىن قۋاتتاپ, تسيفرلى تەحنولوگيالار سۋبەكتيۆتى فاكتوردى بولدىرمايتىنىن, دارىگەرلەردىڭ دە ءوزارا بايلانىسى بولاتىنىن, ولاردىڭ ۇستەلىنىڭ ۇستىندە بەلگىلى ءبىر فيرمانىڭ لوگوتيپى بار قالام جاتاتىنىن جايىپ سالدى. مۇنداي باسسىزدىققا جول بەرگەندەر لاۋازىمىمەن قوش ايتىساتىنىن دا ەسكەرتتى. ماسەلەن, بىلتىر مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ باسشىلارىنا قاتىستى 29 تارتىپتىك شارا قولدانىلدى, 12 باسشى قىزمەتىنەن قۋىلدى. سوندىقتان قالادا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا جول كارتاسى قابىلداندى.
«باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى
جالپى, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى دە قالا تۇرعىندارىنا, ونىڭ ىشىندە كوپ بالالى وتباسىلارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا نازار اۋداردى. بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى مەگاپوليسىندە «باقىتتى وتباسى» ارنايى الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى قولعا الىنباق. بۇگىندە كەزەكتە تۇرعان 1276 كوپ بالالى جانە تولىق ەمەس وتباسىنىڭ كوپشىلىگى تۇرعىن ءۇيدىڭ العاشقى جارناسىن تولەي المايتىندىقتان ولارعا قالا بيۋدجەتىنەن 1 ملن تەڭگەنىڭ تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارى بەرىلەتىن بولادى. «العاشقى جارنا پاتەر قۇنىنىڭ 10%-ىن قۇرايدى, تولەم 18 جىلعا 2%-بەن بەرىلەدى. ءبىز وتكەن ەكى جىل ىشىندە «الماتى جاستارى» باعدارلاماسىن ويداعىداي جۇزەگە اسىردىق. قۇنى 10 ميلليونعا دەيىنگى 238 پاتەر جاس وتباسىلارعا 5% نەسيەمەن بەرىلدى. بۇل ىستە تاجىريبەمىز بار», دەدى ب.بايبەك.
جاڭادان سالىنعان ۇيلەردەگى قۇنى 15 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن شاعىن پاتەرلەرگە عانا نەسيە بەرىلەدى. بيىل الاتاۋ جانە ناۋرىزباي اۋداندارىندا وسى ىسپەتتى 500-دەن استام پاتەر بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ەكى اپتادا 600-دەن استام انامەن كەزدەسۋ وتكىزىلىپ, جۇزدەگەن ءوتىنىش سارالاندى. ەڭ وتكىر ماسەلەلەر قاتارىندا تۇرعىن ءۇي, كوممۋنالدىق قىزمەت تولەمى, وقۋ مەن جۇمىسقا ورنالاسۋ تۇر. بارلىق وتىنىشتەر ۇكىمەت جانىنداعى جۇمىس توبىنا جىبەرىلدى. ب.بايبەك كوپ بالالى جانە مۇقتاج وتباسىلاردىڭ بالالارىن بالاباقشاعا تەگىن اپارۋعا مۇمكىندىك بار ەكەنىن ايتتى. «اتا-انالار بالاباقشاداعى بالانىڭ تاماعى ءۇشىن 18 مىڭ تەڭگە عانا تولەيدى, قالعان 27 مىڭ تەڭگەنى مەملەكەت سۋبسيديالاۋدا. تەك وتكەن جىلى مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا بالاباقشاداعى 51 مىڭ ورىنعا 16 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بيىل بۇل سوما 1,8 ميللياردقا ارتتى. ەگەر كوپ بالالى تۇرمىسى تومەن وتباسىنىڭ ەكى جانە ودان دا كوپ بالاسى بالاباقشاعا باراتىن بولسا, وندا وتباسىلىق بيۋدجەت جۇكتەمەسى دە جوعارى بولادى. سوندىقتان «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى اياسىندا تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ ەكىنشى بالاسىنان باستاپ بالاباقشاعا تەگىن بەرۋگە بولادى», دەدى قالا اكىمى.
ب.بايبەكتىڭ ايتۋىنشا, پوليتسيانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتىلۋىنا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 14 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. قازىرگى تاڭدا قالالىق پوليتسيا بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن, GPS ناۆيگاتورلارمەن 87 پايىز قامتىلدى. بۇل جۇمىستار قالادا سىبايلاس جەمقورلىق كورسەتكىشىنىڭ سانىن ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
اۋانى كولىكتەر لاستايدى
الماتى اكىمى قالاداعى اۆتوتۇراقتاردى ازايتۋ شاراسىنىڭ سوڭى داۋعا ۇلاسقانىن جەتكىزدى. تۇرعىندار پىكىرىنىڭ ءبىر جەردەن شىقپاۋى شارشاتقان شاھار باسشىسى ءتىپتى مۇنىڭ تازا اۋانى قالىپتاستىرۋعا دا اسەرى بار ەكەنىن اشىنا ايتتى. «مەن دە سول لاس اۋامەن دەمالىپ جاتىرمىن. بالالارىم ءۇشىن دە, جاقىندارىم ءۇشىن دە, الماتى تۇرعىنى رەتىندە دە الاڭدايمىن», دەدى ول. قالا اكىمى الماتى اۋا باسسەينىنىڭ لاستانۋىنا 70 پايىز كولىكتەردىڭ بولەتىن ۋلى گازى سەبەپ بولاتىنىن جەتكىزدى. سوندىقتان 10 شارانىڭ جەتەۋى كولىك سانىن ازايتۋعا باعىتتالىپ وتىر. «قالادا 30 جولايرىق سالىندى. كولىكتەر ازايدى ما؟ كەرىسىنشە, ىڭعايلى جاعداي جاساعان سايىن كولىك سانى كوبەيە تۇسەدى. قالانىڭ كەدەي تۇرعىندارى كولىكپەن جۇرەتىن قالا باقۋاتتى ەمەس, كەرىسىنشە جاعدايى جاقسى ادامدار اۆتوبۋسپەن جۇرەتىن قالا باقۋاتتى. ءبىزدىڭ مىندەت – ءبارىن اۆتوبۋسقا وتىرعىزۋ», دەدى ول.
قازىر قالادا جەڭىل رەلستى كولىكتى ىسكە قوسۋ بويىنشا بايقاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى. بيىل قالادا لرت جەلىلەرى سالىنادى. «مەترونىڭ ەكى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل كۇندەلىكتى جولاۋشىلار اعىمىن 86 مىڭعا ارتتىرماق. قوسىمشا تاعى ۆاگوندار ساتىپ الادى», دەدى ب.بايبەك. سونىمەن قاتار قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن كوتەرمەگەن تاسىمالداۋشىلارمەن كەلىسىمشارت بۇزىلاتىنى بەلگىلى بولدى.
جالپى, الماتىداعى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ جوعارى دەڭگەيى ادامداردى كوشىپ كەلۋگە ىنتالاندىرادى. جىل سايىن قالا حالقى 50 مىڭ ادامعا ارتىپ كەلەدى. الداعى 15 جىلدا الماتى حالقى 3 ميلليونعا جەتپەك. بۇل جۇمىسپەن قامتۋ, الەۋمەتتىك سالا مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك سياقتى كوپتەگەن سالادا جاڭا كەشەندى شارالار قابىلداۋدى قاجەت ەتەدى.
ارمان وكتيابر,
«Egemen Qazaqstan»
