وزبەكستاننىڭ قاجەتتىلىگى وتەلەدى
اتالعان كەلىسىم ەكى مەملەكەتتىڭ مۇناي-گاز, مۇناي-گاز حيمياسى جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىن ىنتالاندىرۋدى, وزبەكستانعا شيكى مۇنايدىڭ جەتكىزىلۋىن ۇلعايتۋدى, سونداي-اق قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىن كۇزگى-قىسقى كەزەڭدە تابيعي گازبەن ۇزدىكسىز جابدىقتاۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق وزبەكستاننىڭ گاز-كولىك جۇيەسىن پايدالانۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماقتاعى گاز قاۋىپسىزدىگىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى.
– قازاقستان الداعى ۋاقىتتا دا وزبەكستانعا ءوز رەسۋرستارىنان مۇناي جەتكىزۋگە دايىن. ول شيكىزاتتى شاعىر ستانساسىنداعى تەمىرجول تسيستەرنالارىنا اۋىستىرىپ, تيەۋ ارقىلى كەڭقياق-قۇمكول مۇناي قۇبىرى بويىنشا جەتكىزىلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى تاريف ءبىر توننا ءۇشىن شامامەن 25 اقش دوللارىن قۇرايدى, – دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كازىرگى ۋاقىتتا وزبەكستاننىڭ سۇرانىسى بويىنشا رەسەي تاراپى جىلىنا 1 ملن تونناعا دەيىن مۇناي جەتكىزۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدا. بۇل رەتتە قازاقستان ەكى ەل اراسىندا ترانزيتتىك تاراپ رەتىندە قارالادى.
– جالپىلاي ايتقاندا, وزبەكستان جىلىنا 5 ملن تونناعا دەيىن مۇناي ساتىپ الۋدى جوسپارلاۋدا. سونىڭ ىشىندە قازاقستاننان – 2 ملن, رەسەيدەن 3 ملن توننا مۇناي ساتىپ الۋعا نيەتتى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ وزىنەن 5 ملن توننا مۇناي الۋدى دا قاراستىرۋدا, – دەدى ق.بوزىمباەۆ.
مينيسترلىكتىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, وزبەكستانعا بەس ملن توننا مۇنايدى تۇراقتى جەتكىزۋ ءۇشىن كولىك ينفراقۇرىلىمىنا ءبىرشاما ينۆەستيتسيالار قاجەت. اتاپ ايتقاندا, رەسەي مۇنايىن قازاقستان اۋماعى ارقىلى ترانزيتتەۋ كەزىندە ءتۇيمازى – ومبى – ءنوۆوسىبىر ەكى مۇناي قۇبىرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن 11 ملن توننادان 17,5 ملن تونناعا دەيىن كەڭەيتۋ قاجەت بولادى. سونىمەن قاتار «ترۋدوۆوە» مۇناي قۇبىرى ستانساسىن قايتا جاراقتاندىرۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇعان قاجەتتى بولجامدى ينۆەستيتسيالار 70 ملن اقش دوللارىنان اسادى. سونداي-اق كەڭقياق – اتىراۋ مۇناي قۇبىرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ۇلعايتۋ ءۇشىن قاجەتتى ينۆەستيتسيا 120 ملن اقش دوللارىنان اسادى.
ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنەن وزبەكستان شەكاراسىنا دەيىن قۋاتى جىلىنا 5 ملن توننا وتكىزۋگە قابىلەتتى جاڭا مۇناي قۇبىرىن سالۋعا 133 ملن اقش دوللارى قاجەت.
– قاجەتتى ينۆەستيتسيالاردى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاننان وزبەكستانعا مۇناي تاسىمالداۋ ءتاريفى ءبىر توننا ءۇشىن شامامەن 60 دوللار بولۋى مۇمكىن. ال رەسەيدەن مۇناي ءترانزيتى ءبىر توننا ءۇشىن شامامەن 38 اقش دوللارىن قۇراۋى مۇمكىن. ول مۇنايدى ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى تەڭىز, قاشاعان, قاراشىعاناق كەن ورىندارىنان جەتكىزۋگە بولادى, – دەپ اتاپ ءوتتى ق.بوزىمباەۆ.
كەڭەسشىلەرگە تالاپ كۇشەيەدى
جالپى, وتىرىستا مەملەكەتتىك قىزمەت جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى دەپۋتاتتار باستاماشى بولعان زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى نورمالارى كونكۋرستىق ىرىكتەۋدەن وتكەن جانە ءتيىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسشىلارى لاۋازىمىنا تاعايىندالاتىن كانديداتۋرالاردى ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارمەن مىندەتتى كەلىسۋ تۋرالى نورمالاردى قولدانىستاعى بىرقاتار زاڭداردان الىپ تاستاۋعا, كونكۋرستىق كوميسسيا مەن بىرىڭعاي كونكۋرستىق كوميسسيا قۇرۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋ جولىمەن كونكۋرستىق رەسىمدەردى جەتىلدىرۋگە, ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارعا ىسساپارعا جىبەرۋ ءتارتىبىن ازىرلەۋ جونىندەگى فۋنكتسيالارىن بەكىتۋگە, مەملەكەتتىك قىزمەتتى توقتاتۋ جانە قايتا باستاۋ مەرزىمدەرىن ناقتىلاۋعا, سىناق مەرزىمىن ەسەپتەۋ مەن وتكىزۋ ءتارتىبىن جانە مىندەتتى ارنايى تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋعا, ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى, سونداي-اق «ا» كورپۋسىنىڭ كادر رەزەرۆىندەگى ادامداردى «ا» جانە «ب» كورپۋسىنىڭ مەملەكەتتىك اكىمشىلىك لاۋازىمدارىنا تاعايىنداۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋعا باعىتتالعان.
– بۇگىندە زاڭ تالاپتارىنا سايكەس سىناق مەرزىمى ارنايى تەكسەرۋدىڭ وڭ ناتيجەسى الىنعاننان كەيىن عانا ەسەپتەلە باستايدى. ءدال سول كەزدەن باستاپ كونكۋرستان ءوتىپ, قىزمەتكە كىرگەن ادام مەملەكەتتىك قىزمەتشى بولىپ سانالادى. بۇل رەتتە ارنايى تەكسەرۋ جۇرگىزۋ مەرزىمى 3 ايعا دەيىن سوزىلادى. ال سىناق مەرزىمى 3 ايدان باستالىپ, كەيبىر جاعدايلاردا 6 ايعا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن. سونىڭ سالدارىنان ازاماتتار 9 ايعا دەيىن تاعايىنداۋدان وتپەي, قىزمەتشى وزىنە تيەسىلى الەۋمەتتىك قولداۋلاردى تولىق الا المايدى. سوعان بايلانىستى دەپۋتاتتار سىناق مەرزىمىن ەڭبەك شارتى قولدانىلا باستاعان كەزدەن نەمەسە كونكۋرستان وتكەنى ازاماتتىڭ جۇمىسقا كەلگەن كۇنىنەن باستاپ ەسەپتەۋدى ۇسىنىپ وتىر, – دەدى زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ.
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتات زاعيپا باليەۆا كەڭەسشىلەر ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى ساۋالىندا, ولاردىڭ قىزمەتكە تاعايىندالاردا كونكۋرستاردان وتپەيتىندىگىن, سوعان قاراماستان مەملەكەتتىك فۋنكتسيالار جۇكتەلىپ, قۇپيا مالىمەتتەرمەن جۇمىس ىستەيتىندىگىنە, ۇكىمەتتىك بايلانىستار قىزمەتىن پايدالاناتىندىعىنا توقتالدى. بۇل ساۋالعا بەرگەن جاۋابىندا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايگۇل شايىموۆا: «بۇگىنگى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ كەڭەسشىلەرى ءۇشىن ءتيىستى شەكتەۋلەر قويۋ تۇرعىسىندا قىزمەتتى جەتىلدىرۋدىڭ بىرقاتار نورمالارىن قاراستىرادى. ولار ءۇشىن قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك قىزمەتكە كونكۋرستان تىس تاعايىندالۋ مۇمكىندىگى بار, الايدا وسى ساناتتاعى ادامداردىڭ ءارى قاراي وسۋىنە شەكتەۋلەر قاراستىرىلعان. ەگەر دە بۇرىندارى شەكتەۋ بولماسا, ەندى ءبىز وسىنداي شەكتەۋدى ەنگىزدىك. اتاپ ايتقاندا, كەڭەسشى لاۋازىمىنا تاعايىندالعاننان كەيىن, الداعى ۋاقىتتا كونكۋرسسىز باسقا قىزمەتتەرگە مانساپتىق وسۋىنە جول بەرىلمەيدى», دەدى.
جالپى, وتىرىستا سونداي-اق تاجىكستان, قىرعىز, قازاقستان رەسپۋبليكالارى مەن يسمايليتتەر يماماتى اراسىنداعى ورتالىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتىن قۇرۋ جونىندەگى شارتقا حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىمەن بەيىندى كوميتەتكە جۇمىستى جالعاستىرۋ تاپسىرىلدى.
دەپۋتاتتار, سونىمەن قاتار «قورعانىس ونەركاسىبى جانە مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى قارادى.
سەرىك ابدىبەك,
«Egemen Qazaqstan»
