21 اقپان، 2019

مۇنايعا سۇرانىس جوعارى

289 رەتكورسەتىلدى

وزبەكستاننىڭ قاجەتتىلىگى وتەلەدى

اتالعان كەلىسىم ەكى مەملەكەتتىڭ مۇناي-گاز، مۇناي-گاز حيمياسى جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىن ىنتالاندىرۋدى، وزبەكستانعا شيكى مۇنايدىڭ جەتكىزىلۋىن ۇلعايتۋدى، سونداي-اق قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىن كۇزگى-قىس­قى كەزەڭدە تابيعي گازبەن ۇزدىكسىز جاب­دىقتاۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق وز­بەكستاننىڭ گاز-كولىك جۇيەسىن پاي­دالانۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ وڭتۇس­تىك ايماقتاعى گاز قاۋىپسىزدىگىن دا­مىتۋعا ىقپال ەتەدى. 

– قازاقستان الداعى ۋاقىتتا دا وزبەكستانعا ءوز رەسۋرستارىنان مۇ­ناي جەتكىزۋگە دايىن. ول شي­كىزاتتى شا­عىر ستانساسىنداعى تەمىر­جول تسيس­تەرنالارىنا اۋىستىرىپ، تيەۋ ار­قىلى كەڭقياق-قۇمكول مۇناي قۇ­بىرى بويىنشا جەتكىزىلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى تاريف ءبىر توننا ءۇشىن شامامەن 25 اقش دوللارىن قۇرايدى، – دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى. 

ونىڭ ايتۋىنشا، كازىرگى ۋا­قىت­تا وزبەكستاننىڭ سۇرانىسى بو­يىنشا رەسەي تاراپى جىلىنا 1 ملن تونناعا دەيىن مۇناي جەت­كىزۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدا. بۇل رەت­تە قازاقستان ەكى ەل اراسىندا تران­زيتتىك تاراپ رەتىندە قارالادى.

– جالپىلاي ايتقاندا، وزبەكستان جىلىنا 5 ملن تونناعا دەيىن مۇناي ساتىپ الۋدى جوسپارلاۋدا. سونىڭ ىشىندە قازاقستاننان – 2 ملن، رە­سەي­دەن 3 ملن توننا مۇناي ساتىپ الۋعا نيەتتى. سونىمەن قاتار قازاق­ستاننىڭ وزىنەن 5 ملن توننا مۇ­ناي الۋدى دا قاراستىرۋدا، – دەدى ق.بو­زىمباەۆ. 

مينيسترلىكتىڭ دەرەكتەرىنە قا­­ر­اعاندا، وزبەكستانعا بەس ملن تون­نا مۇنايدى تۇراقتى جەتكىزۋ ءۇشىن كولىك ينفراقۇرىلىمىنا ءبىرشا­ما ينۆەستيتسيالار قاجەت. اتاپ ايت­قاندا، رەسەي مۇنايىن قازاقستان اۋ­ما­عى ارقىلى ترانزيتتەۋ كەزىندە ءتۇي­مازى – ومبى – ءنوۆوسىبىر ەكى مۇ­ناي قۇبىرىنىڭ وتكىزۋ قابى­لەتىن 11 ملن توننادان 17،5 ملن تون­ناعا دەيىن كەڭەيتۋ قاجەت بولا­دى. سونىمەن قاتار «ترۋدوۆوە» مۇ­­ناي قۇبىرى ستانساسىن قايتا جاراق­تان­دىرۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇعان قاجەتتى بولجامدى ينۆەستيتسيالار 70 ملن اقش دوللارىنان اسادى. سون­داي-اق كەڭقياق – اتىراۋ مۇناي قۇ­بى­رىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ۇلعايتۋ ءۇشىن قاجەتتى ينۆەستيتسيا 120 ملن اقش دوللارىنان اسادى. 

ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدىڭ وڭ­تۇ­س­تى­گىنەن وزبەكستان شەكاراسىنا دەيىن قۋاتى جىلىنا 5 ملن توننا وتكىزۋگە قابىلەتتى جاڭا مۇناي قۇبىرىن سالۋعا 133 ملن اقش دوللارى قا­جەت. 

– قاجەتتى ينۆەستيتسيالاردى ەس­كەرە وتىرىپ، قازاقستاننان وزبەك­ستانعا مۇناي تاسىمالداۋ ءتاريفى ءبىر توننا ءۇشىن شامامەن 60 دوللار بولۋى مۇمكىن. ال رەسەيدەن مۇناي ءترانزيتى ءبىر توننا ءۇشىن شامامەن 38 اقش دوللارىن قۇراۋى مۇمكىن. ول مۇنايدى ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى تەڭىز، قاشاعان، قاراشىعاناق كەن ورىندارىنان جەتكىزۋگە بولادى، – دەپ اتاپ ءوتتى ق.بوزىمباەۆ. 

كەڭەسشىلەرگە تالاپ كۇشەيەدى

جالپى، وتىرىستا مەملەكەتتىك قىزمەت جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەن­گىزۋ تۋرالى دەپۋتاتتار باستاماشى بولعان زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.

زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى نورمالارى كونكۋرستىق ىرىكتەۋدەن وتكەن جانە ءتيىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ور­گانداردىڭ باسشىلارى لاۋازى­مىنا تاعايىندالاتىن كانديداتۋرالاردى ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارمەن مىندەتتى كەلىسۋ تۋرالى نورمالاردى قولدانىستاعى بىرقاتار زاڭداردان الىپ تاستاۋعا، كونكۋرستىق كوميسسيا مەن بىرىڭ­عاي كونكۋرستىق كوميسسيا قۇرۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋ جولىمەن كونكۋرستىق رەسىمدەردى جەتىلدىرۋگە، ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى باسقا مەملەكەتتىك ور­گاندارعا ىسساپارعا جىبەرۋ ءتار­تىبىن ازىرلەۋ جونىندەگى فۋنكتسيا­لارىن بەكىتۋگە، مەملەكەتتىك قىز­مەتتى توقتاتۋ جانە قايتا باس­تاۋ مەر­زىمدەرىن ناقتىلاۋعا، سىناق مەرزى­مىن ەسەپتەۋ مەن وتكىزۋ ءتارتىبىن جانە مىندەتتى ارنايى تەكسەرۋ جۇر­گىزۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋعا، ساياسي مەملە­كەتتىك قىزمەتشىلەردى، سون­داي-اق «ا» كورپۋسىنىڭ كادر رەزەر­ۆىن­دەگى ادامداردى «ا» جانە «ب» كورپۋ­سىنىڭ مەملەكەتتىك اكىمشىلىك لاۋا­زىمدارىنا تاعايىنداۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋعا باعىتتالعان. 

– بۇگىندە زاڭ تالاپتارىنا ساي­كەس سىناق مەرزىمى ارنايى تەك­سە­رۋدىڭ وڭ ناتيجەسى الىنعاننان كەيىن عانا ەسەپتەلە باستايدى. ءدال سول كەزدەن باستاپ كونكۋرستان ءوتىپ، قىزمەتكە كىرگەن ادام مەملەكەتتىك قىزمەتشى بولىپ سانالادى. بۇل رەتتە ارنايى تەكسەرۋ جۇرگىزۋ مەرزىمى 3 ايعا دەيىن سوزىلادى. ال سىناق مەرزىمى 3 ايدان باستالىپ، كەيبىر جاعدايلاردا 6 ايعا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن. سو­نىڭ سالدارىنان ازامات­تار 9 ايعا دەيىن تاعايىنداۋدان وت­پەي، قىز­مەتشى وزىنە تيەسىلى الەۋ­مەتتىك قول­داۋلاردى تولىق الا المايدى. سو­عان بايلانىستى دەپۋ­تاتتار سىناق مەرزىمىن ەڭبەك شار­تى قولدانىلا باستاعان كەزدەن نەمەسە كونكۋرستان وتكەنى ازا­ماتتىڭ جۇمىسقا كەلگەن كۇنىنەن باس­تاپ ەسەپتەۋدى ۇسىنىپ وتىر، – دە­دى زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى ەر­سۇل­تان بەكتۇرعانوۆ. 

وتىرىس بارىسىندا دەپۋتات زا­عيپا باليەۆا كەڭەسشىلەر ينستي­تۋتىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى ساۋا­لىندا، ولاردىڭ قىزمەتكە تاعايىن­دالاردا كونكۋرستاردان وتپەيتىن­دىگىن، سوعان قاراماستان مەملەكەت­تىك فۋنكتسيالار جۇكتەلىپ، قۇپيا ما­لىمەتتەرمەن جۇمىس ىستەيتىندىگىنە، ۇكىمەتتىك بايلانىستار قىزمەتىن پايدالاناتىندىعىنا توقتالدى. بۇل ساۋالعا بەرگەن جاۋابىندا مەم­لەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سى­بايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايگۇل شايىموۆا: «بۇگىنگى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ كەڭەسشىلەرى ءۇشىن ءتيىستى شەكتەۋ­لەر قويۋ تۇرعىسىندا قىزمەتتى جەتىل­دىرۋدىڭ بىرقاتار نورمالارىن قاراس­­تىرادى. ولار ءۇشىن قازىرگى كەزدە مەم­لەكەتتىك قىزمەتكە كونكۋرس­تان تىس تاعايىندالۋ مۇمكىندىگى بار، الايدا وسى ساناتتاعى ادامدار­دىڭ ءارى قاراي وسۋىنە شەكتەۋ­لەر قاراستىرىلعان. ەگەر دە بۇرىن­دارى شەكتەۋ بولما­سا، ەندى ءبىز وسىن­داي شەكتەۋدى ەن­گىزدىك. اتاپ ايت­قاندا، كەڭەسشى لاۋازىمىنا تاعاي­ىن­دال­عاننان كەيىن، الداعى ۋاقىتتا كون­كۋرسسىز باسقا قىزمەتتەرگە مان­ساپ­تىق وسۋىنە جول بەرىلمەيدى»، دەدى. 

جالپى، وتىرىستا سونداي-اق تا­جىكستان، قىرعىز، قازاقستان رەسپۋب­ليكالارى مەن يسمايليتتەر يما­ماتى اراسىنداعى ورتالىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتىن قۇرۋ جونىندەگى شارتقا حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىمەن بەيىندى كوميتەتكە جۇمىستى جالعاستىرۋ تاپسىرىلدى. 
دەپۋتاتتار، سونىمەن قاتار «قور­­­عانىس ونەركاسىبى جانە مەملە­كەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرا­لى» زاڭ جوباسىنا سەنات ەنگىزگەن وز­گەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى قا­رادى.

سەرىك ابدىبەك،

«Egemen Qazaqstan» 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار