• 16 مامىر, 2012

«وقجەتپەستەگى» وڭ وزگەرىستەر

8 مين

وقۋ ءۇشىن

Egemen Qazaqstan

«وقجەتپەستەگى» وڭ وزگەرىستەر

سارسەنبى, 16 مامىر 2012 8:27

حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋجانە ەل تۇرعىندارىناكورسەتىلەتىن مەديتسينالىققىزمەتتى جاقسارتۋ ارقاشانداەلباسىنىڭ نازارىندا. قازاقستانپرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆبيىلعى جولداۋىندا بۇل ماسەلەگەارنايى توقتالدى جانە ۇكىمەتپەن دەنساۋلىق ساقتاۋمينيسترلىگىنە, وسى سالانىڭجاۋاپتى ادامدارىنا ناقتىتاپسىرمالار بەردى. ەلباسىتاپسىرماسى بويىنشا شورتاندى– بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىندامىتۋ تۋرالى مەملەكەتتىكباعدارلاما قابىلدانعانى بەلگىلى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان پرەزيدەنتى ءىس باسقارماسىنىڭقولداۋىمەن «وقجەتپەس» شيپاجايىندا ءبىراز ىرگەلى ىستەر اتقارىلۋدا.سونىڭ ءبىرى رەتىندە ءبىزدىڭ شيپاجايدى ۇلعايتۋ جونىندە قاۋلىقابىلداندى. سوعان سايكەس شيپاجاي جانىنان تاعى دا 100 نومىرلىك, 200ورىندىق عيمارات سالىناتىن بولدى. شيپاجايدىڭ دەمالۋشىلاردىقابىلداۋ كولەمى ۇلعايعان سوڭ, ەمدەۋ كورپۋسىن كەڭەيتۋ كوزدەلىپ وتىر.ەمدەۋ ورىندارىنا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. 2011جىلدىڭ اياعىندا جاڭا تەحنولوگيا جەتىستىكتەرىمەن جاسالعان سەگىزمەديتسينالىق اپپارات الىندى.

وتكەن جىلى شيپاجاي توڭىرەگىندە رادون شىعاتىن ۇڭعىما اشىلدى. ودان شىققان سۋدىڭ قۇرامى ساراپتامادان وتكىزىلدى. الماتىداعى كارديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ لابوراتورياسى جانە كوكشەتاۋدىڭ گيدروگەولوگيا ۇيىمىنىڭ ساراپتاماسى نەگىزىندە رادوندى ەمدەۋ تاسىلىنە قولدانۋعا رۇقسات الىندى. ءارى كوكشە باۋرايىنىڭ اۋاسى تازا. قاراعايلى ورمانى – جانعا شيپا. دەمالۋعا كەلگەن ادامدارعا سەرۋەندەۋ باعىتتارى ۇسىنىلادى. بىرەۋگە 500 مەتر بولسا, ەندى بىرەۋى ءبىر نە ەكى كيلومەتر تازا اۋادا بۋراباي كولىنىڭ جاعاسىندا نەمەسە تاۋدىڭ ەتەگىندە دەمالىپ جۇرەدى. ونىڭ دا ەمدىك قاسيەتى مول. ارنايى دەمالۋشىلاردىڭ سەرۋەنىنە ارنالعان جولدار جاسالدى.

سوڭعى جىلدارى بىزدە دە سپورتتىق ءىس-شارالارعا, دەنە شىنىقتىرۋعا باسا ءمان بەرىلۋدە. ءبىزدىڭ شيپاجايدا ۇلكەن امبەباپ سپورت زال بار. وندا دەمالۋشىلار شاعىن فۋتبول, ۆولەيبول, ۇلكەن تەننيس وينايدى. ۇستەل تەننيسى دە بار. ترەناجەرلىك قۇرال-جابدىقتار ورناتىلعان. سونىمەن قاتار, سۋ باسسەينىنىڭ جانىندا فيتنەس زالى بار.

جىل ساناپ دەمالۋشىلار قاتارى ارتا تۇسۋدە. ءماسەلەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءىس باسقارماسىنىڭ مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ جولداماسىمەن بىزگە كەلگەن ادام سانى وتكەن جىلى 950 بولدى. الدىڭعى جىلى 750 بولعان ەدى. ال بيىل 1500 ادامعا تاپسىرىس بەرىلىپ وتىر. سوعان قاراپ, سۇرانىستىڭ ەكى ەسە ارتا تۇسكەنىن كورۋگە بولادى. سونىمەن قاتار, كەلىسىم-شارت بويىنشا بىرقاتار ءىرى-ءىرى كاسىپورىندارمەن جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. سول سەكىلدى زەينەتكەرلىككە شىققان اسكەري ادامداردى ساۋىقتىرۋعا ارنالعان باعدارلاما بار. ونىڭ سىرتىندا ءوز ەركىمەن كەلىپ, «ەمدەلەيىن, دەنساۋلىعىمدى تۇزەيىن» دەگەن ادامداردىڭ سانى جىل سايىن كوبەيە تۇسۋدە.

بىزگە ءوز ەلىمىزدەن باسقا شەتەلدەن دە كەلەدى. ءاسىرەسە, رەسەيدىڭ ازاماتتارى كوبىرەك كەلىپ, دەمالادى. سونىڭ ىشىندە تۇمەن, چەليابى وبلىستارىنان جانە ەكاتەرينبۋرگ قالاسىنان كەلەدى. كورشى ەلدىڭ تۋريستىك اگەنتتىكتەرى ارقىلى تاپسىرىس بەرۋشىلەر كوپ. بۇرىن كوبىنە جازدا كەلەتىن-ءدى. سوڭعى جىلدارى شەتەلدىك دەمالۋشىلار قاتارى قىستا دا, كوكتەمدە دە, كۇزدە دە ۇزىلگەن جوق.

شيپاجايدا بالالاردىڭ تىنىعۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. ارنايى ويىن الاڭى بار. بيىل ونى تاعى دا كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ونىڭ سىرتىندا سپورتزال جانىنان بالاباقشا ىسپەتتەس بالالار بولمەسى اشىلدى. ماسەلەن, اتا-انالارى ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ پروتسەدۋرالارىن الۋعا كەتكەن كەزدە ارنايى ءبولىنگەن تاربيەشى بالالاردى ويناتىپ, ءار ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرادى, سۋرەت سالۋدان, ءان ايتۋدان بايقاۋلار وتكىزەدى. سپورتزالعا الىپ بارىپ, سپورتتىق ويىندارعا باۋليدى.

بىزگە كەلگەن دەمالۋشىلار راقمەتتەرىن ايتىپ, العىستارىن جازىپ كەتىپ ءجۇر. كوپ ادامدار ءبىزدىڭ دەمالۋشىلارعا بەرەتىن تاماعىمىزدى وتە مول, قۇنارلى, ءنارلى دەپ ماقتايدى. ويتكەنى, تىنىعۋشىلار ءتورت مەزگىل تاماقتانادى. بۇل بۇرىننان قالىپتاسقان ءداستۇر, سونى ساقتاپ كەلە جاتىرمىز.

مۇندا ماماندار تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. جارتىسىنان استامى بايىرعى قىزمەتكەرلەر. شيپاجاي ۇجىمى ۇيىمشىلدىعىمەن, ەڭبەكقورلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. ولارعا قويىلاتىن تالاپ تا جوعارى. دەمالۋشىلارعا وتە مادەنيەتتى, وركەنيەتتى تۇردە قىزمەت كورسەتۋ – باستى مىندەتىمىز. ءار سالادا ءوز مامانى ەڭبەك ەتەدى. سوندىقتان ۇجىمداعى دارىگەرلەر دە, مەدبيكەلەر دە دەمالۋشىلارعا جاقسى كوڭىل-كۇيمەن قىزمەت جاسايدى.

ءاربىر دارىگەر حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ تۋرالى ويلاناتىنى انىق. وسى ورايدا ايتارىم, ءار ازامات ءوز دەنساۋلىعىن ءوزى ويلاۋى كەرەك. «مەن ەرتەڭ-بۇرسۇگىنى اۋىرامىن, وكىمەت مەنى ەمدەپ الادى» دەگەن ويدان الدەقاشان ارىلاتىن كەز كەلدى. «دەنساۋلىق» پويىزى شىعىپ, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىن ارالاپ, ازاماتتارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەردى. ادام دەرتكە شالدىققانىن بىردەن اڭعارمايدى. ال اۋرۋ اسقىنىپ كەتكەن كەزدە ونى ەمدەپ الۋ وتە قيىنعا تۇسەتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان ءۇش جىل بويى قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن ارالاعان «دەنساۋلىق» پويىزى مىڭداعان ادامداردىڭ جاڭا باستالعان دەرتتەرىن انىقتاپ, دەر كەزىندە ەمدەلۋىنە جول اشىپ بەردى. سونىمەن قاتار, قازىر ەمحانالاردا اشىق كۇن جاريالاۋ ءداستۇرى بار. بارىپ قارالايىن دەگەن ادامدارعا ەسىك اشىق. تەگىن قىزمەت كورسەتىلەدى. ونىڭ سىرتىندا ءار ەمحانادا تىركەلگەن ادامدار جىل سايىن تەكسەرۋدەن وتكىزىلەدى. حالىقتىڭ دەنى ساۋ بولۋى ءۇشىن اۋرۋدىڭ الدىن الۋدىڭ ماڭىزدىلىعى زور. جالپى, ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتى ءوزىنىڭ دەنى ساۋ بولۋى ءۇشىن جانە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ويلاسا, جىلىنا ءبىر رەت مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتۋى مىندەتتى. مىسالى, قازاقستان پرەزيدەنتى ءىس باسقارماسىنىڭ مەديتسينالىق ورتالىعىندا تىركەۋدە تۇرعان ازاماتتاردى جىل سايىن تەكسەرۋدەن وتكىزىپ تۇرۋ ءداستۇرى ساقتالعان.

شىنىن ايتۋ كەرەك, جىلدان جىلعا حالىقتىڭ دەنساۋلىعى جاقسارىپ كەلە جاتىر. ونى گازەت-جۋرنالدار جازىپ جاتىر, تەلەارنالار كورسەتۋدە. پارلامەنت ماجىلىسىندە وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا دۇنيەگە كەلگەن نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى, بوساناتىن انالاردىڭ ءولىمى ازايعانى تۋرالى مالىمەتتەر كەلتىردى.

«وقجەتپەس» شيپاجايىنا ءار ءتۇرلى ناۋقاستاردان ايىققان ادامدار كەلەدى. سونىڭ ىشىندە جۇرەك, قان تامىرلارى اۋرۋلارىنا شيپا ىزدەپ كەلەتىندەر بار. كارديولوگ مامانىمىز قان قىسىمىن تەكسەرەدى. وتكەن جىلى ءبىر تاۋلىك بويى ادامنىڭ قان قىسىمى قانداي دەڭگەيدە وزگەرىپ تۇراتىنىن انىقتايتىن اپپارات الىندى. ول قۇرال ادامنىڭ قاي مەزگىلدە قان قىسىمى كوتەرىلەدى, تۇسەدى, سونىڭ بارىنە مونيتورينگ جاسايدى. سوعان بايلانىستى ەمدەۋ شارالارىن بەلگىلەيمىز. وعان قوسىمشا دەمالۋشى ادام ەلەكتوركارديوگرامماعا تۇسىرىلەدى.

سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا كارديوحيرۋرگيا سالاسى جاقسى دامىپ كەلەدى. الماتىدا كارديوحيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ءوز جۇمىسىن باستادى. وبلىستاردىڭ بارلىعىندا كارديوحيرۋرگيا ورتالىقتارى اشىلدى. جۇرەككە وتا جاسالعاندار اۋرۋحانادان كەيىن قايدا بارادى؟ وسى ورايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ولاردى وتادان كەيىن ساۋىقتىرۋ جونىندە باعدارلاما جاسادى. ساۋىقتىرۋ شارالارىنىڭ بەلگىلەنگەن ستاندارتتارى بار. سوعان وراي بايقاۋلار وتسە, سوعان قاتىسىپ, باعدارلاما اياسىندا ادامداردى ساۋىقتىرۋعا ۇلەس قوسامىز دەگەن ويدامىن.

حالقىمىزدىڭ اياۋلى پەرزەنتى, اقىن ساكەن سەيفۋلليننىڭ «كوكشەتاۋ پوەماسىنا ارقاۋ بولعان سۇلۋ كوكشەنىڭ باۋرايىندا, بۋراباي كولىنىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان «وقجەتپەس» شيپاجايىنىڭ اتاق-داڭقى الىسقا كەتكەنى انىق. حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدا بۇل ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ ءرولى ايرىقشا. 2006 جىلى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ سۋمەن جانە كليماتپەن ەمدەۋ فەدەراتسياسى باس اسسامبلەياسىنىڭ شەشىمىمەن «وقجەتپەس» ەمدەۋ ورتالىعىنا «الەمنىڭ ۇزدىك شيپاجايى» اتاعى بەرىلگەن بولاتىن. ەندى جۋىردا عانا وسى ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى «ەۋروپالىق ساپا» حالىقارالىق ماراپاتىنا يە بولدى. بۇل – مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شورتاندى-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىن دامىتۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ ءناتيجەسى. سوعان وراي قابىلدانعان مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا كەشەندى ىستەر جۇزەگە اسىرىلدى. مۇنداي ماراپاتتارعا يە بولۋىمىزعا وسى شيپاجاي ۇجىمىنىڭ دا قوسقان ۇلەسى زور.

ەرتاي سارسەبەكوۆ,

«وقجەتپەس» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى» اق پرەزيدەنتى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.