ەر – تۋعان جەرىنە…
سەيسەنبى, 10 ءساۋىر 2012 7:43
– دەيدى گەرمانيادان شىمكەنتكە ورالعان گەورگ
توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتاسىندا ەكى-ءۇش ايداي باتىس بەرليندەگى قازاقستان كونسۋلدىگىندە تۇرۋعا تۋرا كەلدى. تاڭەرتەڭگىلىك كونسۋلدىك الدى قارا-قۇراعا تولىپ قالادى. گەرمانياعا قونىس اۋدارعان كەشەگى وتانداستارىمىز, ياعني, تاريحي وتانىنا قونىس اۋدارعان نەمىستەر قازاقستانداعى تۋىسقاندارىنا قاتىناۋ ءۇشىن ۆيزا اشپاق نيەتپەن كەلەدى.
سەيسەنبى, 10 ءساۋىر 2012 7:43
– دەيدى گەرمانيادان شىمكەنتكە ورالعان گەورگ
توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتاسىندا ەكى-ءۇش ايداي باتىس بەرليندەگى قازاقستان كونسۋلدىگىندە تۇرۋعا تۋرا كەلدى. تاڭەرتەڭگىلىك كونسۋلدىك الدى قارا-قۇراعا تولىپ قالادى. گەرمانياعا قونىس اۋدارعان كەشەگى وتانداستارىمىز, ياعني, تاريحي وتانىنا قونىس اۋدارعان نەمىستەر قازاقستانداعى تۋىسقاندارىنا قاتىناۋ ءۇشىن ۆيزا اشپاق نيەتپەن كەلەدى.
قازاق جىگىتتەرىن دە كورىپ قالاسىڭ. كوزگە جىلى ۇشىرايدى. شايعا شاقىراسىڭ. كەلىنشەگى نەمىس جۇراعاتىنان بولعان سوڭ, گەرمانياعا كەلىپ قالعان. ول جىلدارى قازاقستاننىڭ جاعدايى ءماز ەمەس ەدى. قايتسەك بالا-شاعامىزدى مۇڭسىز وسىرەمىز دەگەن تىلەۋ عوي. اۋىلدارىن, اعايىن-تۋىسقاندارىن ايتقاندا كوزدەرى وتتاي جانادى. قازاقتىڭ بالاسى ءبىرىن ءبىرى جاتتاي كورەتىن گەرمانيادا ءجۇرىپ قۇسا بولار ەكەن. وزدەرى جاراتقان, كەكىلىن ءتۇيىپ بايگەگە قوسقان تۇلپارلارىن ساعىنادى ەكەن.
ءبارىن تاستاپ تارتىپ كەتۋگە بالا-شاعاسىن جانە قيمايدى. ءبىر كونستانتين ۆەبەر دەگەن نەمىس جىگىتىمەن ۇزاق اڭگىمەلەسىپ قالدىق. ءتۇبى قوستانايدان ەكەن. مۇنداعى ومىرىنە تۇك تە رازى ەمەس. قازاقستانداعى كۇندەرىن ساعىنىپ ەسكە الادى. كاماز جۇرگىزگەن ەكەن. «جول ۇزاق. كەيدە اپتالاپ جۇرۋگە تۋرا كەلەدى. سوندايدا وزەن جاعاسىندا وتىرعان شوپاننىڭ ءۇيى كەز بولادى, – دەيدى ول. – ماشيناڭدى ارىلداتىپ بارىپ ءۇيىنىڭ جانىنا توقتايسىڭ. قاۋقىلداپ قارسى الادى. قايدان كەلەسىڭ, قايدا باراسىڭ دەمەيدى, ۇيىنە شاقىرادى. بىرگە بالىق اۋلايمىز. اراق-شارابىن قويادى. قوي سويادى. ەكى-ءۇش كۇن جىبەرمەيدى. قوشتاساردا بالا-شاعاسىنا دەيىن شىعىپ, قيماي قول بۇلعاپ قالادى.
ال بۇل گەرمانيا مۇلدە بولەك ەكەن. ەشكىمنىڭ سەنىمەن ءسويلەسۋگە, شەر تارقاتۋعا ۋاقىتى عانا ەمەس, زاۋقى دا جوق. مۇنداعى نەمىستەر سىرتتان كەلگەن قانداستارىنا سەنىمسىزدىكپەن قارايتىنداي سەزىلەدى».
– دارحان كوڭىل قازاقتارىمدى ساعىندىم, – دەپ ەدى سول جىگىت تاعى دا. – بالا-شاعا سىيادى ەكەن, ال ءبىز باسى ارتىق بولشەك سياقتىمىز.
اناسى – نەمىس, اكەسى – ورىس, گەرمانياعا ءبىر ەمەس, ەكى رەت بارىپ باسى سىيماي كەلگەن گەورگ كيسەلەۆپەن اڭگىمەلەسكەندە جوعارىداعى جايتتەر ەسكە تۇسە بەردى. اتا-اناسى جاستاي اجىراسىپتى. گەورگ ءۇيدىڭ كەنجەسى. شىمكەنتتەگى زابادام ەلدى مەكەنىندەگى وزبەك-ورىس مەكتەبىندە وقىعان. اناسى اماليا گاۆريلوۆنا ديوەر “قازاقستانداعى كۇنىمىز ەرتەڭ قالاي بولادى. بايىرعى جۇرت كوزگە ءتۇرتىپ جۇرمەي مە”, دەگەن قاۋىپپەن گەرمانياعا كوشۋگە بەل بايلايدى. ەكى ۇلىن ۇگىتتەيدى.
– ول جاقتا ەڭ ءبىرىنشى ءتىلدى قانشالىقتى ۇيرەنگەنىڭدى باقىلايدى. تەست تاپسىرا الماساڭ, جۇمىس تابۋ قيىن, – دەيدى گەورگ. – الەۋمەتتىك كومەك تولەنەدى. جالعىز ادامعا ەشتەڭە ەمەس, وتباسىڭا قيىن. جۇمىسىڭ جوق بولسا, قوعامداعى بەيشارا جانسىڭ. قۇقىقتارىڭ شەكتەۋلى. سەن ءۇشىن ۇكىمەت بارىنە تولەۋ كەرەك. بۇل ازاماتتىق نامىسقا تيەدى. سوندىقتان دا گەرمانيادا تۇرا المادىم.
– ال شەشەي قايتتى؟
– انامىزدىڭ جاعدايى جامان ەمەس. زەينەتاقىسى بار. ونىڭ سىرتىندا كەڭەس وداعىنىڭ رەپرەسسياسىنا ۇشىراعان نەمىس ازاماتى رەتىندە ارناۋلى ءجاردەماقى الادى.
– اعاڭىزدىڭ وتباسىمەن بىرگە تۇرا ما؟
– جوق, جالعىز ءوزى. وعان جەكە پاتەر بەرىلگەن. شاعىن بولسا دا وزىنە جەتەدى.
– ونداعى جەرلەستەرىڭدى, گەرمانيادا تۇراتىن قازاقتاردى دا كورگەن بولارسىز؟
– قازاقتاردى كورىپ تۇردىم. ولار نەگىزىنەن تۇركيادان كوشىپ كەلگەندەر ەكەن. قازاقتىڭ سالت-داتۇرلەرىن ۇستايدى. ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاعاندا ارنايى باردىق. قازى دا جەدىك. كيىز ۇيلەر تىگىپتى.
– قازاقستانمەن بايلانىس قالاي ەكەن؟
– ءبىز تۋعان شتۋتگارد قالاسىندا حيميالىق كاسىپورىندار كوپ. جەڭىل ونەركاسىپ تە جاقسى دامىعان. قازاقستاننىڭ بىرنەشە قالاسىمەن ىسكەرلىك بايلانىس ورناتقان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان دا دەلەگاتسيا كەلىپ تۇردى.
– شىمكەنتتىك جەرلەستەرىڭدى كورگەندە ەلگە دەگەن ساعىنىش مازاڭىزدى قاشىرعان شىعار؟
– ول راس. ەلگە قايتسام دەگەن وي سول كەزدە سانامدا ۇيالاپ قالدى-اۋ دەيمىن. گەرمانيادا قازاقستان جىلى ءوتتى. قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلت اسپاپتار وركەسترى كەلدى. قازاق اندەرىن كىشكەنتاي كۇنىمىزدەن ەستىپ وسكەنبىز. ەركىندىكتى اڭسادىم. گەرمانيانى جەرسىنە المادىم.
– قازىرگى جاعدايىڭىز قالاي؟ گەرمانيا ساعىندىرماي ما؟
– مەنىڭ جاسىم وتىز توعىزدا. قىرىقتاعى ادامنىڭ ءومىردى قايتادان باستاۋى قيىن. ال مۇندا جاقسى جۇمىسىم بار. ايەلىم, ۇلكەن ۇلىم جۇمىس جاسايدى.
– ەلگە ورالعاندا دوستارىڭىز قۋانعان شىعار؟
– ارينە, مەنىڭ دوستارىمنىڭ ءىشىندە قازاقتار كوپ. باقىتجان دەگەن دوسىم ءازىلدەپ, قازاقتىڭ “ەر تۋعان جەرىنە, يت تويعان جەرىنە” دەگەن ماقالىن ايتتى. «سەن ەرسىڭ. وتانىڭا ورالعانىڭ قۇتتى بولسىن», دەدى. ءوزىم دە ءتۇسىندىم. ادامدا ەكى وتان بولمايدى ەكەن. مەنىڭ وتانىم – قازاقستان, قازاق ەلى. بۇل اقيقاتقا سىرتتا ءجۇرگەندە كوزىم انىق جەتتى.
باقتيار تايجان.
شىمكەنت.
