ءۇمىت وتى
بەيسەنبى, 29 ناۋرىز 2012 8:01
الىستا جۇرگەن ادامعا اتامەكەننەن ىستىق جەر بولمايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوناۋ قاراقالپاقستاندا تۇرىپ جاتقان ەرلى-زايىپتى ەدىل ءايتىمبەتوۆ پەن قارلىعا ابدىعاليەۆا وتباسى ءتورت بالاسىمەن 2004 جىلى اتا-بابالارىنىڭ كىندىك قانى تامعان اقتوبە وڭىرىنە اتباسىن بۇرىپ, كوش كەرۋەندى تۇزەگەندەرىنە قازىر ەش وكىنبەيدى. مۇعالجار اۋدانىنىڭ اقكەمەر اۋىلىنا تابان تىرەگەن ولار كۆوتا بويىنشا ءبولىنگەن قارجىعا ءۇي ساتىپ الىپ, «كوپپەن كورگەن ۇلى توي» دەگەندەي, ءتىرشىلىككە ارالاسىپ, ەلدەن قالماۋعا تالپىندى. ەڭبەكتەن بويىن اۋلاق سالمايتىن اعايىندار اۋىلداستارى اراسىندا ونەگەلى وتباسى رەتىندە تەز ءسىڭىسىپ كەتتى.
بەيسەنبى, 29 ناۋرىز 2012 8:01
الىستا جۇرگەن ادامعا اتامەكەننەن ىستىق جەر بولمايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوناۋ قاراقالپاقستاندا تۇرىپ جاتقان ەرلى-زايىپتى ەدىل ءايتىمبەتوۆ پەن قارلىعا ابدىعاليەۆا وتباسى ءتورت بالاسىمەن 2004 جىلى اتا-بابالارىنىڭ كىندىك قانى تامعان اقتوبە وڭىرىنە اتباسىن بۇرىپ, كوش كەرۋەندى تۇزەگەندەرىنە قازىر ەش وكىنبەيدى. مۇعالجار اۋدانىنىڭ اقكەمەر اۋىلىنا تابان تىرەگەن ولار كۆوتا بويىنشا ءبولىنگەن قارجىعا ءۇي ساتىپ الىپ, «كوپپەن كورگەن ۇلى توي» دەگەندەي, ءتىرشىلىككە ارالاسىپ, ەلدەن قالماۋعا تالپىندى. ەڭبەكتەن بويىن اۋلاق سالمايتىن اعايىندار اۋىلداستارى اراسىندا ونەگەلى وتباسى رەتىندە تەز ءسىڭىسىپ كەتتى.
بالالارى دا ءتارتىپتى بولىپ ءوسىپ, ءوز ءومىر جولدارىن تابا باستادى. بالالارى «ەكى قولعا, ءبىر كۇرەك» دەگەندەي, جۇمىسقا ورنالاستى, ەڭبەككە ارالاستى, ۇلى ۇيلەندى, قىزى تۇرمىس قۇردى. عالىمى دا اعا-اپاسىنىڭ ءىزىن قۋىپ, ومىردەن ءوز ورنىن تابۋعا ۇمتىلدى. ءوزى قولعا العان ءىسىن اياعىنا دەيىن جەتكىزگەنشە تىنىم تاپپايتىن ەڭبەكقور. وبلىس ورتالىعىنداعى «راۋان» كوللەدجىن كەدەن ءىسى ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن ول ەكى جىلداي «يمك سەكيۋريتي» جشس-ىندە كۇزەتشى بولىپ جۇمىس ىستەدى. اراسىندا وبلىس ورتالىعىنداعى جيھاز جيناۋ تسەحىندا جۇمىس ىستەپ, اعاش شەبەرلىگىنە دە توسەلىپ الدى. ءسويتىپ, جيھاز جاساۋدىڭ قىر-سىرىن يگەردى. بىرەۋگە تاۋەلدى بولعانشا اۋىلعا بارىپ, ءوز ءىسىمدى نەگە اشپاسقا دەگەن وي كەلدى قاپەرىنە. نارتاۋەكەل دەپ 2007 جىلى ءساۋىر ايىندا «ءايتىمبەتوۆ.ع.ە.» جەكە كاسىپورنىن اشىپ, تىركەۋدەن وتكىزدى. قۇرال-جابدىعىن تۇگەندەپ, قاجەتتى ماتەريالدى اقتوبە قالاسىنان جەتكىزۋگە تۋرا كەلدى. ول ءۇشىن ارينە, كولىك كەرەك بولدى. جاس كاسىپكەر تاۋەكەلگە بارىپ, بتا بانكتىڭ وبلىستىق فيليالىنان 600 مىڭ تەڭگە نەسيە الىپ, جيھاز قۇراستىرۋ ستانوگىن, «گازەل» قوراپتى اۆتوكولىگىن ساتىپ الدى. جيھازدى باسىندا ىڭعايلاستىرىلعان ورىنداردا جينادى. ءوز قولىنان شىققان جيھازعا تاپسىرىس كوبەيە تۇسكەنىن اڭعارعان عالىم ارنايى تسەح سالۋدى ويلاستىردى.
«قۇلاننىڭ قاسۋىنا, مىلتىقتىڭ باسۋى» دەگەندەي, وسى كەزدە مۇعالجار وڭىرىندە قارا التىن وندىرۋمەن اينالىساتىن رەسەيدىڭ «لۋكويل» كومپانياسى وڭىردەگى اۋىلداردا ءوز ءىسىن اشۋعا ۇمىتكەرلەرگە «اراي» ارناۋلى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. ءبىر ەرەكشەلىگى, بۇل باعدارلاما بويىنشا بولىنەتىن گرانت وتەمسىز تەگىن بەرىلەتىن ەدى. كاسىپكەر جىگىت ءوز بيزنەس-جوباسىن جاساپ, گرانتقا ىلىكتى. گرانت بويىنشا قولىنا تيگەن 1 ميلليون تەڭگەگە تىم-ءتاۋىر جيھاز جيناۋ تسەحىن سالىپ الدى. عالىمنىڭ قولىنان شىققان جيھازداردىڭ دۇكەندەردەگىدەن ارتىق بولماسا, كەم تۇسپەيتىنىن اڭعارعان اۋىلداستارى ات سابىلتىپ, اقتوبەگە بارىپ, جيھاز اكەلۋدى قويدى. وسىندا تاپسىرىس بەرىپ, كىرەبەرىسكە, اس ۇيلىك جيھازداردى, كومپيۋتەر ۇستەلى جانە باسقا جيھازداردى جاقىن جەردەن ءۇيلەرىنە كىرگىزە قويۋعا داعدىلاندى. كورشى اۋىلداردان دا كەلىپ, الىپ جاتادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, عالىمنىڭ ءىسى ءجۇردى, ەندى ءوندىرىستى كەڭەيتۋگە تۋرا كەلدى. بىلتىر ول «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى بويىنشا «بيزنەس-ناۆيگاتور» كاسىپكەرلىك ورتالىعىندا ءبىلىمىن كوتەرىپ, ارنايى كۋرستان ءوتتى. وقۋى, جاتار ورنى مەن جولىن ۇكىمەت كوتەردى. قولىنا ارنايى سەرتيفيكاتپەن بىرگە, وسى باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى بويىنشا 1 ميلليون تەڭگە نەسيەسى دە ءتيدى. جيھاز جيناۋشى كاسىپكەر بۇل قارجىعا قوسىمشا ماتەريال ساتىپ الىپ, ءوندىرىسىن كەڭەيتى. قازىر وسى شاعىن جيھاز تسەحىندا ءوزى مەن ءىنىسى نۇرىمنان باسقا ەكى اۋىلداسى كەنەن بايسۇلتانوۆ, جاڭالىق ايماعامبەتوۆ ەڭبەك ەتەدى. ايلىقتارى دا جامان ەمەس, 40-50 مىڭنان اينالادى. بولاشاقتا جۇمىسقا تاعى دا ءبىر-ەكى اۋىلداسىن تارتۋدى كوزدەۋدە.
– قاشاندا جاڭادان ءىس باستاۋ وڭاي ەمەس. مەن بۇل شارۋاعا ون ويلانىپ, مىڭ تولعانىپ بارىپ كىرىستىم. سونداي-اق, ماعان اتا-انام, باۋىرلارىمنىڭ قولداۋ كورسەتۋى دە كۇش بەردى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەۋمەتتىك باعدار ۇستانعان سارا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قولعا العان ىسىمىزدەن بەرەكەت تاپتىق دەسەم ارتىق ايتقاندىق بولماس. كاسىپكەرلىكتى, سونىڭ ىشىندە اۋىلدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا باعىتتالعان باعدارلامالاردىڭ تيىمدىلىگى ءسوزسىز. مۇنداي مۇمكىندىكتى جالقاۋ, ەنجار ادام عانا پايدالانبايدى. «قولىمىزعا قارماق بەردى», سونىڭ يگىلىگىن كورۋ اركىمنىڭ ءوز ىنتا-ىقىلاسىنا بايلانىستى. ءبىز كوپتەگەن تۇرمىسقا قاجەتتى جيھازدار قۇراستىرىپ, شىعارۋدى جولعا قويدىق. ءبىزدىڭ جيھازدارىمىز فيرمالىق ونىمدەردەن كەم تۇسپەيدى, ەسەسىنە ارزان, تاسىمالعا دا شىعىندانىپ جاتپايدى. سوندىقتان بولار سۇرانىس جوعارى, ونىڭ ۇستىنە ءبىز تۇتىنۋشىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا وزدەرىنىڭ تالعامىنا ساي ەتىپ دايىندايمىز. جيھازداردى سول ءۇيدىڭ الاڭىنا ساي كەلەتىندەي ەتىپ, تۇتىنۋشىمەن كەلىسە وتىرىپ جاسايمىز. بۇل دا تۇتىنۋشىلار كوڭىلىنەن شىعىپ تۇر, – دەدى اقكەمەرلىك كاسىپكەر جىگىت عالىم ايتىمبەتوۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە.
كاسىپكەر جىگىتتىڭ اڭگىمە اۋانىنان اڭعارعانىمىز ءىسى وڭعا باسىپ, ىلگەرى كۇنگە ۇلكەن ۇمىتپەن قاراپ وتىر. قازىر بانكتەن العان نەسيەلەرىن ءبىرتىندەپ قايتارا باستاپتى. بولاشاقتا ديۆان, كرەسلو سياقتى جۇمساق جيھاز شىعارۋدى دا ويلاستىرۋدا. جالپى, عالىم ايتىمبەتوۆ «تاۋەكەل ءتۇبى, جەل قايىق» دەپ باستاعان ءىسىنىڭ جۇرگەنى تەك ءوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعىنىڭ عانا ەمەس, شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعىتىندا ەلىمىزدە كابىلدانعان باعدارلامالاردا قاراستىرىلعان جەڭىلدىكتەر مەن ەلباسىنىڭ سارا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولعانىن اعىنان جارىلا جەتكىزدى. ءوز بويىنا ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمدىلىك ۇيالاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي.
اقتوبە وبلىسى.
