ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق – ەل دامۋىنىڭ العىشارتى
سەيسەنبى, 18 قىركۇيەك 2012 8:25
مۇددەلەستىك. ارىپتەستىك. مۇمكىندىك. ىقپالداستىق
ەرتەڭ پاۆلودار قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ءىح فورۋمى وتەدى
ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق – ەل دامۋىنىڭ العىشارتى
سەيسەنبى, 18 قىركۇيەك 2012 8:25
مۇددەلەستىك. ارىپتەستىك. مۇمكىندىك. ىقپالداستىق
ەرتەڭ پاۆلودار قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ءىح فورۋمى وتەدى
ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق – ەل دامۋىنىڭ العىشارتى
ەل پرەزيدەنتى ن.ا.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى جىل سايىن ءداستۇرلى ءتۇردە وتكىزىلىپ, قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا ماڭىزدى شاراعا اينالىپ ۇلگەردى.
ءار جيىندا قازاقستان-رەسەي قارىم-قاتىناستارىنداعى جانە شەكارا بويىندا ورنالاسقان وبلىستار اراسىنداعى ەڭ وزەكتى ءماسەلەلەر قارالىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا ەكى ەلدىڭ شەكارالاس ايماقتارى اراسىندا جاسالعان 200-گە تارتا كەلىسىمدەر نەگىزىندە ايماقارالىق جانە شەكاراارالىق ىنتىماقتاستىق جاندانا تۇسۋدە. سونىڭ ىشىندە تابيعاتتى پايدالانۋدا بىرىڭعاي ۇلگى-قالىپتاردى ۇستانۋ, سۋ جانە وزگە دە تابيعي رەسۋرستاردى بىرلەسە پايدالانۋ سياقتى ماسەلەلەر وزەكتى بولىپ تابىلادى.
سوڭعى رەت قازاقستان مەن رەسەي باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ VIII فورۋمى بىلتىرعى جىلعى 15 قىركۇيەكتە استراحان قالاسىندا (رەسەي) وتكەن ەدى. سول كەزدەگى فورۋم «ترانسشەكارالىق سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلار كەزىندە بىرلەسە ارەكەت ەتۋ» دەگەن تاقىرىپقا ارنالعان بولاتىن. ال بيىلعى پاۆلودار جەرىندە وتەتىن فورۋم «يننوۆاتسيالىق ىنتىماقتاستىق» دەگەن اسا ماڭىزدى باعىتتى قاراستىرادى. وسى اتالعان شاراعا 13 قازاقستاندىق جانە 12 رەسەيلىك ءوڭىردىڭ باسشىلارى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە.
ودان باسقا, فورۋم بارىسىندا كورمەلەر مەن مادەني شارالار دا وتكىزىلەدى. مۇنىڭ بارلىعى فورۋمنىڭ ەكى ەل ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزى زور ەكەندىگىن كورسەتەدى. سونداي-اق, فورۋم كورشىلەس ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى بارلىق سالا بويىنشا جانداندىرۋدىڭ جاقسى ءبىر ساتىسى بولۋعا ءتيىس.
قازاقستان مەن رەسەيدىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس, ءاسىرەسە, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرىلۋىنا بايلانىستى قازىر جاقسى قارقىن الىپ وتىر. وسى باعىتتا ءتيىستى قۇرىلىمدار كوپتەگەن شارۋالاردى اتقارىپ كەلەدى. جالپى, ەكى مەملەكەت اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار ورناعان كۇننەن باستاپ ەسەپتەيتىن بولساق, ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق سالالارىن قامتىعان 480-نەن استام ءار ءتۇرلى كەلىسىمدەر مەن شارتتار قابىلدانعان ەكەن. بۇل قۇجاتتار ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى بارىنشا قارقىندى دامىتۋعا ءمۇمكىندىك تۋعىزىپ, ەكى ەل حالقىنىڭ يگىلىگىنە جاقسى جۇمىس ءىستەپ كەلەدى.
بۇگىنگى تاڭدا ەكى ەل اراسىندا شەشىلمەي جاتقان قانداي دا بولسا ماسەلەلەر جوق دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ارينە, ەركىن ەكونوميكالىق كەڭىستىككە بايلانىستى ءالى دە بولسا كەيبىر بيزنەسكە كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋ باعىتىندا ءبىرشاما جۇمىستار جۇرگىزۋ كەرەك. ونىڭ ىشىندە زاڭداردى ءبىر-بىرىمەن رەتتەستىرۋ مەن سايكەستەندىرۋ ماسەلەلەرى دە بار. 2012 جىلدىڭ 7 ماۋسىمىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.ۆ.ءپۋتيننىڭ قازاقستانعا جاساعان رەسمي ساپارى بارىسىندا 1992 جىلدىڭ 25 مامىرىندا قول قويىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى ءوزارا دوستىق, ىنتىماقتاستىق جانە كومەك تۋرالى كەلىسىمنىڭ مەرزىمى ۇزارتىلىپ, ونىڭ كەيبىر باپتارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن-ءدى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا 1999 جىلدان باستاپ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق قىرلارىن پىسىقتايتىن ۇكىمەتارالىق كوميسسيا جۇمىسىن جۇرگىزىپ كەلەدى. ونىڭ 15-ءشى وتىرىسى 2011 جىلدىڭ 24-25 قاراشاسىندا استانا قالاسىندا وتكىزىلىپ, وندا 17 ماسەلە قارالعان بولاتىن. اسىرەسە, وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەن, عارىش كەڭىستىگىن بىرلەسە يگەرۋ, كولىك سالاسىندا ءوزارا ىقپالداستىق, شەكارالىق جانە اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلاندى. بۇل باعىتتاردا ىنتىماقتاستىق ءالى دە تەرەڭدەي بەرەتىن بولادى.
جالپى, رەسەي قازاقستاننىڭ ءىرى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ تابىلاتىنى بارشاعا بەلگىلى. اراداعى ساۋدا اينالىمى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا كولەمىنىڭ 20 پايىزدايىن قۇرايدى. تەك بىلتىردىڭ وزىندە قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق 23,8 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتسە, بۇل 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا 42,3 پايىزعا ارتقاندىعىن كورسەتەدى. وسى ورايدا قازاقستاننىڭ ەكسپورتى 47,8 پايىزعا ءوسىپ, 7,5 ميلليارد دوللاردى قۇراسا, رەسەيدەن كەلەتىن يمپورت كولەمى 39,8 پايىزعا ءوسىپ, 16,3 ميلليارد دوللارعا جەتتى.
ارينە, بيىل الىس-بەرىس كولەمى ءسال باسەڭدەگەنىمەن, ايتارلىقتاي كوپ ەمەس. ەگەر 2012 جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىن الىپ قارايتىن بولساق, وندا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى شامامەن 9,3 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتكەندىگىن كورەمىز. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 1,5 پايىزعا تومەن, الايدا جىل سوڭىنا دەيىن ايتارلىقتاي ءوسۋى دە عاجاپ ەمەس.
سوڭعى اقپاراتتارعا قاراعاندا, بيزنەس قۇرىلىمدارىنا ءتۇسكەن سالىقتىق اۋىرتپالىقتار ءجونىنەن قازاقستان ۇتىمدى پوزيتسيادا. سالىقتىق تولەمدەر مەن تەكسەرۋلەردىڭ جەڭىلدىگىنەن كوپتەگەن رەسەيلىك كومپانيالار ءوز قۇرىلىمدارىن قازاقستاندا اشىپ جاتقاندىعى جاسىرىن ەمەس. ارينە, بۇل – ءبىزدىڭ ارتىقشىلىعىمىز. بۇل جەردە ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ايتقاندا, تەك سالىقتىق الىمدار جايىندا ەمەس, ەڭ ماڭىزدىسى, كومپانيالاردىڭ ەشقانداي كەدەرگىسىز رىنوكقا كىرۋى, ءوزىنىڭ تاۋارلارىن ەركىن ساتۋى مەن تۇراقتى ورنىن تابۋى تۇرعىسىندا ماسەلە قاراستىرىلۋعا ءتيىس.
ءار ينتەگراتسيالىق ۇدەرىس ءوز جەتكەن دەڭگەيىندە ءتيىستى ورگانداردى تالاپ ەتەدى. بۇگىنگى كەزدەگى ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە بايلانىستى ءتيىستى ورگاندار تولىقتاي قۇرىلدى. اتالعان قۇرىلىمداردا قازاقستاندىق ازاماتتار دا ارنايى كەلىسىمدەرگە سايكەس قىزمەت جاساۋدا. وسى ورايدا ۇلتتىق ورگاننان بيىك تۇراتىن بىرىككەن پارلامەنت بولادى ەكەن دەگەن سوزدەر دە ايتىلىپ قالىپ جاتىر. 2015 جىلدان باستاپ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرىلادى دەگەن جوسپار بار. سول كەزدە عانا بىرلەسكەن پارلامەنت قۇرۋ جايى دا قارالۋى مۇمكىن. بىراق, ونىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنە, دەربەستىگىنە نۇقسان كەلتىرمەيتىن جوبادا بولاتىنى ءسوزسىز.
قورىتا ايتقاندا, پاۆلودارداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ءىح فورۋمى كورشىلەس ەكى ەلدىڭ, اسىرەسە, شەكارا بويىنداعى وڭىرلەردىڭ دامۋىنا ەرەكشە سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. ونىڭ ۇستىنە اتالعان فورۋم كەيبىر تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىنە دە وڭدى ىقپال ەتەتىن بولادى.
يكرام ادىربەكوۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار,
قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى.
