تاراس مۇراجايى – دوستىقتىڭ ۇيىتقىسى
سەنبى, 6 قازان 2012 7:15
جەرگىلىكتى قازاقتار «اق كەتىك» دەپ اتايتىن ءوڭىر رەسمي تۇردە ۋكرينحالقىنىڭ ۇلى اقىنى تاراس شەۆچەنكونىڭ قۇرمەتىنە فورت-شەۆچەنكواتالادى. بۇل جەردە, ياعني نوۆوپەتروۆسك بەكىنىسىندە 1850-1857 جىلدارىايداۋدا بولىپ, قازاق حالقىنىڭ ومىرىنە ەتەنە ارالاسىپ كەتكەن تاراسقاجەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ىقىلاسى زور. جۋىردا ولار تاۋەلسىزدىكپەن بىرگەتۇلەگەن تۇپقاراعان اۋدانىنىڭ 20 جىلدىعى اياسىندا 1925 جىلى قازاقاۆتونوميالىق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى حالىق كوميسسارلاركەڭەسى شىعارعان قاۋلى نەگىزىندە 1932 جىلى اشىلعان تاراسمۇراجايىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى.
سەنبى, 6 قازان 2012 7:15
جەرگىلىكتى قازاقتار «اق كەتىك» دەپ اتايتىن ءوڭىر رەسمي تۇردە ۋكرينحالقىنىڭ ۇلى اقىنى تاراس شەۆچەنكونىڭ قۇرمەتىنە فورت-شەۆچەنكواتالادى. بۇل جەردە, ياعني نوۆوپەتروۆسك بەكىنىسىندە 1850-1857 جىلدارىايداۋدا بولىپ, قازاق حالقىنىڭ ومىرىنە ەتەنە ارالاسىپ كەتكەن تاراسقاجەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ىقىلاسى زور. جۋىردا ولار تاۋەلسىزدىكپەن بىرگەتۇلەگەن تۇپقاراعان اۋدانىنىڭ 20 جىلدىعى اياسىندا 1925 جىلى قازاقاۆتونوميالىق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى حالىق كوميسسارلاركەڭەسى شىعارعان قاۋلى نەگىزىندە 1932 جىلى اشىلعان تاراسمۇراجايىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى.
بەكىنىس كومەندانتى ي.ا.ۋسكوۆ 1853 جىلى سالدىرعان جازعى ۇيدە, اقىننىڭ ءوزى وتىرعىزعان تال-اعاشتارى ماۋەلەگەن باقتا اشىلعان مۇراجاي ماڭعىستاۋداعى العاشقى, ت.شەۆچەنكونىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى ەكىنشى مۇراجايى بولدى. ال وسىنداعى ءمۇسىن ت.شەۆچەنكوعا ارنالعان الەمدەگى ەڭ العاشقى ەسكەرتكىش ەكەن. مۇراجايعا كوبزاردىڭ كۇندەلىكتەرى, سۋرەتتەرى, اۆتوپورترەتتەرىنىڭ كوشىرمەلەرى, تۋعان ەلىنەن اكەلىنگەن كوپتەگەن قۇجاتتار قويىلدى. ە.ومىرباەۆ, ق.سىديىقوۆ سەكىلدى جاناشىر ازاماتتاردىڭ زەرتتەۋ, جاڭعىرتۋى ناتيجەسىندە مۇراجاي ءبىراز كوتەرىلىپ, الىستاعى ۋكراين ەلىمەن ارادا تىعىز قاتىناس ورنايدى. مۇراجاي بۇگىندە فورتقا كەلگەن قوناقتاردىڭ قىزىعا تاماشالاپ, دەمالاتىن تاريحي ورىنى.
مۇراجايدىڭ مەرەيتويىنا ۋكراينانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ولەگ دەمين, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ماجىلىسىنە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان دەپۋتات يۋ.تيوششەنكو, ۋكراينانىڭ چەركاسسك وبلىسىنان رەسمي وكىلدەر مەن ونەرپازدار, ەلىمىزدىڭ اقتوبە, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جانە قوستاناي وبلىستارىنان ەتنو-مادەني ورتالىقتارى وكىلدەرى قاتىستى. و.دەمين قازاق حالقىنىڭ ت.شەۆچەنكوعا دەگەن پەيىلىنە ريزاشىلىعىن «كەزىندە ورىس پاتشاسى تاراستى مۇقاتۋ, ناقتىراق ايتساق اۋىزىن جاۋىپ, ءوزىن ۇمىتتىرۋ ماقساتىندا ەل قۇلاعى ەستىمەگەن جاپان دالاعا ايدادى. بىراق, ونىڭ قاتەلەسكەنىنە بۇگىندە ءبىز كۋامىز. كەرىسىنشە, تاراستىڭ شىعارماشىلىعىنداعى جەمىستى كەزەڭدەر وسى ماڭعىستاۋدا ءوتتى. باۋىرمال قازاق حالقى تاراستى ءبىر بالاسىنداي باۋىرىنا تارتتى. ونىڭ اتىن ۇمىتتىرماي, تاريحپەن بىرگە الىپ كەلەدى جانە ودان قالعان ءاربىر مۇرانى قاستەر تۇتادى. سوندىقتان قاسيەتتى ماڭعىستاۋ ۋكراين حالقى ءۇشىن ەرەكشە ءوڭىر» دەپ تەبىرەنە جەتكىزدى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان ساتتە ونى بۇرىنعى كەڭەس وداعى ەلدەرى اراسىندا العاشقى بوپ تانىعانداردىڭ ءبىرى ۋكراينا – ءبۇگىندە قازاقستاننىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق باعىتتاعى سەرىكتەسى. ەلباسى ن.نازارباەۆ جارلىعىمەن 2008 جىلدىڭ «قازاقستانداعى ۋكراينا جىلى» بوپ اتالىپ ءوتۋىنىڭ ءوزى ەكى ەل اراسىنادعى سەلكەۋسىز دوستىق پەن سەنىمدى بايلانىستىڭ ايعاعى. ۋكراينا ۇلتتىق مادەنيەتىنىڭ سيمۆولى تاراس قازاق حالقىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنسە, قازاقتىڭ گومەرى جامبىل ۋكراينالىقتاردىڭ ىقىلاسىنا يە. ويتكەنى, 2005 جىلى سينەلنيكوۆ قالاسىندا ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان جامبىلدىڭ ۇلى – 19-شى جەكە اتتى اسكەر كورپۋسىنىڭ جاۋىنگەرى العادايعا ەسكەرتكىش ورناتىلدى.
وسى دوستىق كەتىكتەگى مۇراجاي مەرەيتويىن اسقاقتاتىپ اكەتتى. حالىقارالىق فولكلور فەستيۆالىندە ەلىمىزدەگى ەتنو-مادەني ورتالىقتاردىڭ ونەر ۇجىمدارى – اتىراۋدان «دوۆەرا», اقتوبەدەن «وكسانا», اقتاۋدان «التاير», «سمەريچكا» ۇجىمدارى قازاق جانە ۋكرين تىلىندە ءان شىرقاپ, بي بيلەسە, چەركاسسكىدەن كەلگەن «ۆەربەنا» باندۋريستەر تريوسى, ماڭعىستاۋدىڭ «اقجارماسى» ادەمى ونەرلەرىن ورتاعا سالدى.
بولاشاقتا ماڭعىستاۋ مەن ۋكراينانىڭ اراسىنداعى مادەني-ەكونوميكالىق بايلانىستار تەرەڭدەي بەرمەك. ال دوستىق بىرىكتىرگەن ەكى ەل قازىر 2014 جىلعى ت.شەۆچەنكونىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويىنا دايىندىقتى باستاپ كەتتى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى,
تۇپقاراعان اۋدانى.
