قازاقستانىم – قاراشاڭىراعىم!
جۇما, 12 قازان 2012 7:05
ءبىز تالايى زاماندا تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قانداستارىن اتامەكەنگە جيناعان الەمدەگى ءۇش ەلدىڭ ءبىرى بولدىق.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بۇگىن الماتىدا دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ 20 جىلدىقمەرەيتويى اياسىندا ەكى كۇنگە سوزىلاتىن مەرەكەلىك ءىس-شارالار باستالىپ, «عىلىم ورداسىندا» مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ءتىل كوميتەتىنىڭقولداۋىمەن «مەملەكەتتىك كوشى-قون ساياساتىنىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندەەتنوستىق قازاقتاردى قازاقستانعا بەيىمدەۋ: جەتىستىكتەر, ماسەلەلەر جانەونى شەشۋ جولدارى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىقكونفەرەنتسيا وتەدى. ەرتەڭ بۇل القالى جيىن شەتەلدىك وتانداستاردىڭقاتىسۋىمەن م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراماتەاترىندا «اتامەكەن جانە شەتەلدەگى قازاق جاستارى» اتتى ونەرفەستيۆالىنە ۇلاسپاق. ەل پرەزيدەنتىنىڭ الماتىداعى رەزيدەنتسياسىندامەملەكەتتىك حاتشى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد شەتەلدەگى قازاق مادەنيورتالىقتارىنىڭ باسشىلارىن قابىلدايدى دەپ كۇتىلۋدە.
جۇما, 12 قازان 2012 7:05
ءبىز تالايى زاماندا تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قانداستارىن اتامەكەنگە جيناعان الەمدەگى ءۇش ەلدىڭ ءبىرى بولدىق.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بۇگىن الماتىدا دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ 20 جىلدىقمەرەيتويى اياسىندا ەكى كۇنگە سوزىلاتىن مەرەكەلىك ءىس-شارالار باستالىپ, «عىلىم ورداسىندا» مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ءتىل كوميتەتىنىڭقولداۋىمەن «مەملەكەتتىك كوشى-قون ساياساتىنىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندەەتنوستىق قازاقتاردى قازاقستانعا بەيىمدەۋ: جەتىستىكتەر, ماسەلەلەر جانەونى شەشۋ جولدارى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىقكونفەرەنتسيا وتەدى. ەرتەڭ بۇل القالى جيىن شەتەلدىك وتانداستاردىڭقاتىسۋىمەن م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراماتەاترىندا «اتامەكەن جانە شەتەلدەگى قازاق جاستارى» اتتى ونەرفەستيۆالىنە ۇلاسپاق. ەل پرەزيدەنتىنىڭ الماتىداعى رەزيدەنتسياسىندامەملەكەتتىك حاتشى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد شەتەلدەگى قازاق مادەنيورتالىقتارىنىڭ باسشىلارىن قابىلدايدى دەپ كۇتىلۋدە.
ۇلت ۇيىسقان ۇلى ءسات
ۋاقاپ قىدىرحان ۇلى,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
قاۋىمداستىقتىڭ قۇرىلۋىنا نەگىز بولعان ءارى شەتتەگى قازاقتارعا تۇڭعىش مەملەكەتتىك ساپار تۇركيادان باستالدى دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بۇل 1991 جىلعى 25 قازاندا بولىپ ەدى. ىستامبۇل اۋەجايىنداعى رەسمي قارسى العان توپتان وڭاشا تۇرعان ءجۇز جاستاعى حامزا جاقيا ۇلىنىڭ (تۋعان جەرى – قازاقستاننىڭ زايسانى, كەزگەن جەرى – موڭعوليا, شىڭجاڭ, شانحاي, گانسۋ, تيبەت, ءۇندىستان, پاكستان, ءتۇركيا) پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الاقانىن قوس قولداپ ۇستاپ, ءۇنى كۇبىرلەپ, ماڭدايىنا ۇمسىنىپ بارا جاتقانى كوڭىلدى ءبىر تولقىتىپ جىبەردى. اۋەجاي الدىنداعى ۇلكەن الاڭ قۇجىناعان حالىق. ءبارى قازاق. ءبىزدى كورە سالا شاپالاق سوعىپ, قول سوزىپ, ۇرانداپ كەتتى. اۋەجاي ەسىگىنىڭ الدىنداعى گۇل گازونىنىڭ جيەگىندە مۇيىزدەرىنە قىزىل جىبەك بايلاعان ءۇش قوشقاردى كولدەنەڭ تارتىپ, ءۇش جىگىت تۇر. ەسىكتەن شىعا بەرگەن نۇرەكەڭدى قاۋىپسىزدىك وعلاندارىنىڭ قاقپايلاۋىنا قاراماستان, ءۇش قازاق ء(ماجيت, ءمانسۇر, قۇلانباي) قولتىعىنا كىرىپ, قاۋمالاپ, گۇلدى كوگالجاي جيەگىندەگى ءمۇيىزدەرىنە قىزىل جىبەك بايلاعان ءۇش قوشقاردىڭ الدىنا اكەلدى.
– ا, قۇداي. اقسارباس!
– اۋمين. باتا بەرىڭىز!
– اللاھۋ اكبار!
«ا, قۇدايلاعان, ابىلايلاعان, الاش, الاش, اقجول!» دەپ ۇرانداعان, قازاققا قۋات, پاتشاعا پاراسات, ۇلتقا رۋح تىلەگەن ۇراندار مىڭداردىڭ ۇنىمەن ۇلاسقاندا ميدىڭ مىڭعى-دىڭعىسىن شىعارىپ, جۇرەكتى جۇلقىندىرىپ ءجىبەردى. سىلكىنبەگەن سەزىم, تاسىماعان تامىر جوق. ءتىپتى, الماتىدا ازان ەستىسە قۇلاقتارىن باسىپ الاتىن ءبىزدىڭ «قۇدايسىز» قۇرداستارىمىز الاقاندارىن اسپانعا جايىپ, اناۋ مىڭدارمەن بىرگە ءمىناجات ەتىپ تۇردى. ءجۇيكەسى بەرىكتەردىڭ جۇيكەسىن بوساتىپ, ءجۇرەگى جىلىلاردىڭ جانارىنا جاس تولتىرعان وسىناۋ ۇلى تەبىرەنىس مەنىڭ ارىپتەستەرىمنىڭ ەسىندە قانشا قالعانىن ءبىلمەيمىن.
ەرتەسىندە «ءمارمارا» مەيمانحاناسىنىڭ ادەمى زالىندا تۇركيا قازاقتارىمەن كەزدەسۋ بولدى.
– ال, اعايىندار, اڭگىمەنىڭ اۋزىن اشايىق, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. – بۇل ءبىزدىڭ رەسمي ەمەس, تۋىستىق تابىسۋىمىز بولسىن.
ماناۋراعان مۇڭ, وكىنگەن وكسىك, وزەۋرەگەن ءوتىنىش جوق, ساليقالى سۇحبات ءجۇرىپ جاتتى. «ءتاۋەلسىزدىك نەگە تەز جاريالانبايدى؟». «سىرتتاعى اعايىنداردان نە كۇتەسىز؟», «بار قازاقتىڭ باسىن قۇراپ, اقىل قوساتىن كەز جەتكەن جوق پا؟», «قوس ازاماتتىق, بوسقىندىق, كوشى-قون قالاي, قاشان شەشىلەدى؟» دەگەن سۇراقتار تۋدى.
– سىرتتاعى اعايىنداردان كۇتەتىنىمىز – باۋىرمالدىق, بەرەكە, ۇلتتىق بىرتۇتاستىق. ءسىزدەردە بىزدە جوق ءبىرتالاي ارتىقشىلىقتار بار. ول – ساۋدا, ءىسكەرلىك, كاسىپكە بەيىمدىلىك. اعايىن بولىپ قايتا ورال, مەيلى, بىرلەسىپ كاسىپ قۇر. ەلىم دەيتىن ازاماتتاردىڭ كومەككە كەلەتىن كەزى جەتتى. قازاقستان ازاماتتىعىن بەرۋ – مەنىڭ ءىسىم. قوس ازاماتتىق, بوسقىندىق زەرتتەپ, زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى. ءتامام قازاقتى تۇگەل كوشىرىپ الامىن دەي المايمىن. بىرتىندەپ كەلە بەرىڭىزدەر. ال, بار اعايىننىڭ باسىن قۇراپ, اقىل قوسۋعا ءبىز دە اسىعىپ ءجۇرمىز. وعان قام جاسالىپ جاتىر. اللا تاعالا الدىمىزدان اق جول اشسىن!..
وسىدان باستاپ, قازاق دياسپوراسىنىڭ ماسەلەسى مەملەكەتتىك زاڭ اياسىنا الىنىپ, تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدىڭ قات-قابات شارۋاسىمەن قاتار ءجۇرىپ جاتتى. سول جىلعى قاراشا ايىنىڭ 18-ءى كۇنى قازاقستان ۇكىمەتى الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلىپ جۇمىس ىستەۋگە تىلەك ءبىلدىرۋشى بايىرعى ۇلت ادامدارىن قازاقستاندا ورنالاستىرۋ ءتارتىبى تۋرالى قاۋلى قابىلدادى.
16 جەلتوقساندا جاريالانعان تاۋەلسىزدىك تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 7-بابىندا قانداستاردى قارا شاڭىراققا قايتا ورالتۋ, ولارعا مەملەكەتتىك قامقورلىق اسا جىلى سەزىممەن, ايرىقشا ايقىن جازىلدى. جەلتوقساننىڭ 30-ى كۇنى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازاق راديوسى ارقىلى شەتەلدەردەگى اعايىندارعا ءسوز ارنادى. ەل تاۋەلسىزدىگىمەن قۇتتىقتادى. اتامەكەنگە شاقىردى بارشا وتانداستاردى.
1992 جىلدىڭ 26 ماۋسىمىندا وتانداستاردىڭ قازاقستانعا كوشىپ كەلۋى تۋرالى 1991 جىلعى قاۋلىنى جەتىلدىرگەن جاڭا قارار الىندى.
قۇرىلتاي شاقىرۋدىڭ ءدال قارساڭىندا (23 قىركۇيەك. 1992 ج.) «شەتەلدەردەگى قازاق دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرىن قازاقستاندا بولعان كەزدەرىندە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جەڭىلدىكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى» ارنايى قاۋلى قابىلداندى…
1992 جىل, 26 قىركۇيەك. الماتى اۋەجايى. بىرەر ساعات بۇرىن باستارىندا كەرەي تىماق, بەلدەرىندە كەمەر بەلبەۋ, كىسەسىنە كۇمىس ساپى ءىلىپ, يىعىنا بۇلعىن سالعان ۇلكەن-كىشىسى بار موڭعوليا قازاقتارى ۇشاقتان «ەلىم-ايلاپ» ءتۇسىپ, الاتاۋدىڭ بوكتەرىن ءبىر ءسىلكىندىرىپ ەدى. ىلە-شالا كەلىپ قونعان «تۇرىك اۋە جولدارى» لاينەرىنەن توگىلگەن قالىڭ قازاق تراپتان تۇسە, اعايىنعا امان-سالەم جاساماستان, اتامەكەننىڭ قاسيەتتى توپىراعىن قۇشىپ جاتتى. قولدارىندا كوگىلدىر جالاۋشا, توستەرىندە قازاقستان كارتاسىن بەدەرلەپ قۇيعان توسبەلگى. مىنە, ەندى ۇستەرىندە اق جىبەك شاپان, باستارىندا اق سالدە, قولدارىندا قۇران, اۋىزدارىندا يمان – يران قازاقتارى ءتۇسىپ جاتىر.
1991 جىلعى 29 قىركۇيەك. دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايىندا الەمنىڭ 33 ەلىنەن كەلگەن 800 قانداستارىمىز وتىردى. وسى ۇلى باسقوسۋدا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ, ونىڭ ءتوراعالىعىنا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ سايلاندى.
اعايىندار ارقانى ارالادى. قازاق ۇلىسىنىڭ كەرەگەسىن كوتەرگەن الاشا حاننىڭ, التىن وردا ۋىعىن شانىشقان جوشىنىڭ زيراتتارىنا زيارات جاسادى. ءتۇركىستانعا ءتاۋ ەتىپ, قوجاحمەت ياساۋيدىڭ رۋحىنا حاتىم ءتۇسىردى. سوڭى الماتى وبلىسىنىڭ دەگەرەس جايلاۋىنداعى ۇلى ءدۇبىر تويمەن تارادى.
بۇل قۇبىلىس تاۋەلسىزدىك تاريحىنا ۇلت ۇيىسقان ۇلى ءسات جانە ەلدىكتىڭ ەڭ العاشقى تويى بولىپ جازىلدى.
الماتى.
قازاقستانمەن ماقتانامىز!
سۇلتان جانبولاتوۆ,
قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى شۇار ءبىلىم كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, «دوستىق» وردەنىنىڭ يەگەرى.
قازاقستان قولىنا قايتا العان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەرەكشە قارقىندى دامۋ ۇلگىسىن كورسەتتى. 20 جىل ىشىندە وزگە ەلدەر ءۇشىن ودان دا كوپ جىلدى قاجەت ەتەتىن ۇزاق تا تابىستى جولدى باسىپ ءوتتى. ءتيىمدى نارىقتىق ەكونوميكا قۇردى. الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ كوبى بىرتىندەپ شەشىمىن تابۋدا.
تالاي ەلمەن سالىستىرساق, قازاقستاننىڭ جەتىستىگى – كەرەمەت زور تابىس! قازاقستان مەملەكەتى ءوزىنىڭ ۇلت كوشباسشىسى باستاعان ۇلى حالقىنىڭ ارقاسىندا كوركەيىپ, الەمنىڭ بارلىق ەلىنە تانىلدى. وسى رەتتە قاۋىمداستىقتىڭ جانە ول تىعىز بايلانىس ورناتقان قازاق دياسپوراسىنىڭ اتقارعان ءرولى دە اسا زور. ءدۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى قىتاي مەن قازاقستاننىڭ اراسىنداعى دوستىقتى, مادەني بايلانىستى, دياسپورامەن بارىس-كەلىستى جانداندىرۋدا كوپ جۇمىس تىندىرىپ, ءوزى وتەۋگە ءتيىستى ءمىندەتتەردى تىڭعىلىقتى اتقارىپ كەلەدى.
قازىر 7000-نان استام قازاقستان جاستارى قىتاي جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا. ولاردىڭ 2000-عا جۋىعى بەيجىڭدە. قازاقستاندا ءبىلىم الىپ جاتقان قىتايداعى قانداستار دا از ەمەس. ەكى ەل باسشىلارىنىڭ بيىلعى كەلىسىمى بويىنشا قازاقستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى 2013 جىلى قىتايدا, قىتايدىڭ مادەنيەت كۇندەرى 2014 جىلى قازاقستاندا وتپەك.
2011 جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «تاۋەلسىزدىك – ءبىزدىڭ باستى جەتىستىگىمىز, باعا جەتپەس جەڭىسىمىز. تاۋەلسىزدىك الۋمەن جاس ەل تاريحىندا جاڭا كەزەڭ باستالدى. بۇل جاسامپازدىق, سەنىمدى ءارى سەرپىندى دامۋ كەزەڭى بولدى», دەگەن ەدى. راس ايتادى. قازاق دياسپوراسىن ەلگە تارتاتىن باستى كۇش تە وسى باستى جەتىستىك, باعا جەتپەس جەڭىس – قايتا ورالعان تاۋەلسىزدىك. ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە», دەگەنى دە بار. ءبىز قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەگە قاراي ىلگەرى باسقان ءار قادامىنا قۋانا قاراۋدامىز. قازاق دياسپوراسىن قازاقستانعا قاراي تارتاتىن ەڭ الىپ كۇش – وسى ەكەۋى.
الىستاعى اعايىن حاتى
ءابدىراحمان شەتين,
دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ
تورالقا مۇشەسى (گەرمانيا).
ءبىز اتاجۇرتتان الىستا ءجۇرسەك تە قازاقستاننىڭ جاڭالىقتارىنان ۇنەمى قۇلاعدارمىز. بۇل رەتتە شەتەلدەگى وتانداستارعا ارنالعان “Caspىonet” تەلەارناسىنا راحمەتىمىز مول. وسى ارقىلى ەۋروپاداعى بارلىق قازاقتار اتاجۇرتتا بولىپ جاتقان ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني وقيعالاردان حاباردار بولىپ, قۋانىپ جاتادى.
قاي كەزدە بولماسىن ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندىقتارمەن قانىمىزبەن بىرگە جانىمىز بەن تىلەگىمىز دە ءبىر ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. ماسەلەن, وسى جىلى لوندوندا وتكەن ححح جازعى وليمپيادا ويىندارىندا قازاقستاندىق سپورتشىلار الىپ شاھارداعى قازاق اۋىلىنا جايعاستى. ەل نامىسىن قورعاۋعا كەلگەن ىنىلەرىمىزگە بارىپ سالەم بەرۋدى, ولاردىڭ جانىندا بولىپ قولداۋ كورسەتۋدى پارىزىم دەپ بىلگەن ءاربىر ەۋروپا قازاعى سول جاققا قاراي اتباسىن بۇردى. ول جەرگە كۇللى ەۋروپا, سونىڭ ىشىندە گەرمانيا, شۆەتسيا, فرانتسيا, اۆستريا مەملەكەتتەرىنەن قازاق جاستارى جينالدى. ءبىزدىڭ قازاق جاستارى وليمپياداشىلاردىڭ العاشقى جەڭىستەرىنە, قۋانىشتى كوز جاستارىنا, وكىنىشتەرىنە, باتىرلىقتارىنا كۋا بولدى. ويىننىڭ العاشقى كۇنى قازاقستاننىڭ كوك بايراعى كوككە كوتەرىلگەن كەزدە ءبىزدى ماقتانىش كەرنەدى. ءبارىمىز: «بۇل – قازاقتىڭ بايراعى, مەنىڭ بايراعىم!» دەپ جار سالدىق ءسۇيىنشىلەپ تۇرىپ.
مۇنداي مەرەيلەنۋ ەۋروپا قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايى كەزىندە, سوناۋ 2008 جىلى پاريجدە وتكەن ايتىس كەزىندە دە بولعانى ەسىمدە. ەۋروپا قازاقتارى وسىنداي شارالاردىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەندەرىن مارتەبە تۇتادى, سونداي-اق جىل سايىن قازاقستانعا بارۋعا دا اسىعادى. وعان, ارينە, دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ جىل سايىنعى باسقوسۋى سەبەپ. الەمدەگى قازاق اتاۋلىنى ءبىر اتاجۇرتتىڭ شەكاراسىنا وتۋگە ىقپال ەتەتىن قاۋىمداستىق – كۇللى قازاقتىڭ قارا شاڭىراعى.
بيىل دا سونداي تورقالى توي جىل سايىنعى ءداستۇر بويىنشا دانيانىڭ اارحۋس قالاسىندا ءوتتى. بۇل جولى ءبىزدىڭ كىشى قۇرىلتايعا قازاقستاننىڭ «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى قارجىلاي دەمەۋشىلىك جاساپ, اعايىننىڭ ارقاسىنا تۇسەتىن اۋىر جۇكتىڭ ءبىراز بولىگىن كوتەرىپ الدى. وسى قوردىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتارىمىزعا قاۋىمداستىقتىڭ تورقالى تويى ۇستىندە العىس ايتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن. الداعى ۋاقىتتا دا قازاقستان تاراپىنان وسىنداي دەمەۋشىلىك تانىتۋشىلار يگى ىسكە مۇرىندىق بولادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار.
ءبىز, ەۋروپا قازاقتارى, جانىمىزبەن, جۇرەگىمىزبەن قازاقستان ءۇشىن بولىسامىز. ءاردايىم ەلدىڭ جەتىستىگى مەن جەڭىسىنە قۋانامىز. قاۋىمداستىقتىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى قۇتتى بولسىن, اعايىن!
ورالماندار – ەڭبەك قوعامىندا
بازارباي يمانوۆ,
دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ
اقتوبە وبلىسى فيليالىنىڭ توراعاسى.
اقتوبە وبلىسىنا 2002 جىلى وتباسىممەن كوشىپ كەلىپ قونىستاندىم. 2005 جىلعى III قۇرىلتايعا, 2011 جىلعى IV قۇرىلتايعا دەلەگات رەتىندە قاتىستىم.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن 2008 جىلى جەلتوقساندا قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى جاسالدى. باۋىرلارىمىزدى قۇشاق جايا قارسى العان ەلىمىزدىڭ بىردەن-ءبىر ءوڭىرى اقتوبە وبلىسى بولدى. بۇل وڭىردە ءتاۋەلسىزدىك جىلدارىندا وزبەكستاننان 31 857 ادام, رەسەيدەن 2777 ادام, تۇركىمەنستاننان 2356 ادام, موڭعوليادان 3098 ادام, قىتايدان 701 ادام, يراننان 46 ادام, تاجىكستاننان 33 ادام, قىرعىزستاننان 23 ادام –بارلىعى 8178 وتباسى, 40 891 ادام كەلىپ قونىستاندى.
مەملەكەتتىك جانە وڭىرلىك «نۇرلى كوش» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا سايكەس حرومتاۋ اۋدانى, كوكتاۋ اۋىلىندا 2010-2011 جىلدارى جالپى سوماسى 1 256 981,6 مىڭ.تەڭگەگە (300 پاتەر, ءاربىرەۋى 4 238,6 مىڭ. تەڭگەدەن) 75 ءتورت پاتەرلى تۇرعىن ءۇي سالىندى. ءاربىر 4 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيگە جالپى اۋماعى 40 سوتىق جەر تەلىمى ء(بىر وتباسىعا 10 سوتىق) بەرىلىپ, اباتتاندىرىلدى. بارلىق ۇيلەرگە ەلەكتر قۋاتى, جىلۋ-گاز, سۋ قۇبىرى جانە اعىن-سۋ قۇبىرلارى تارتىلدى. اۋىلدا 600 ورىندىق مەكتەپ جانە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم قاتارعا قوسىلدى.
ەلباسىمىزدىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىنا وراي وتانعا ورالعان قانداستارىمىزدىڭ ەڭبەك تىنىسىن, ەلدى دامىتۋداعى ۇلەستەرىن, جەتىستىكتەرىن ساراپقا سالۋ ماقساتىندا قاۋىمداستىقتىڭ وبلىستىق فيليالى مەن وبلىس اكىمشىلىگى ءبىرلەسىپ اقتوبە قالاسىندا قىركۇيەكتىڭ 14-ءى كۇنى ايماقتىق «جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قانداستارىمىزدىڭ قارىشتى قادامى» اتتى كونفەرەنتسيا وتكىزدى. كونفەرەنتسيادا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ا.مۇحامبەتوۆ جانە قاۋىمداستىق ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ت.ماماشەۆ بايانداما جاسادى. باتىس قازاقستان, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنان كەلگەن دەلەگاتتار جارىسسوزگە شىعىپ, ءسوز سويلەپ, ناقتى ۇسىنىستار ايتىپ, الداعى مىندەتتەر مەن ماقساتتاردى ورتاعا سالدى.
كوپ بالالى ورالمان انا ءدۇردان مۇستافاەۆا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن «التىن القا» مەملەكەتتىك ماراپاتىنا يە بولدى. سونداي-اق «جۇمىسپەن قامتۋ – 2020» باعدارلاماسى نەگىزىندە ورالمان قاراباليەۆا, قۇسنازاروۆ جانە قاراباەۆ وتباسىلارىنا پاتەر سەرتيفيكاتتارى تاپسىرىلدى.
«كەڭەس داۋىرىندە قازاقتار رەسپۋبليكانىڭ وزىندە 40 پايىزدى عانا قۇراعان ەدى. بۇگىندە ەلىمىزدە قازاقتار ۇلەسى 65 پايىزعا جەتتى.
قايدا جۇرسەك تە – قازاقپىز
شىناي راحمەت ۇلى,
اقىن, جازۋشى (موڭعوليا).
موڭعوليا جەرىندە تۇراتىن قازاقتارمەن ساياحاتشى-عالىم گريگوري پوتانين 1876 جىلى جولىعىپتى. 1924 جىلى موڭعوليا ەلىنىڭ تۇڭعىش اتا زاڭىن بەكىتىپ, رەسپۋبليكا مارتەبەسىن باياندى ەتىپ, استاناسىن بەلگىلەگەن العاشقى قۇرىلتايىن باسقارىپ وتكىزۋگە ماسكەۋدەن جىبەرىلگەن تۇرار رىسقۇلوۆ وسى جەردىڭ قيىر باتىسىنداعى قازاق ءۋالاياتىنىڭ وكىلى بولىپ قاتىسقان ءداۋىتباي تاۋدانبەك ۇلىمەن جۇزدەسىپ, اڭگىمەلەسىپتى. مۇنداعى قانداستارىمىزدىڭ 1920-1930 جىلدارى كەڭەستىك قازاقستانمەن جالعاسا باستاعاندىعى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ساقتاپ قالۋعا شەشۋشى ىقپالىن تيگىزدى.
تاعدىر تەپكىنىمەن جەر شارىنىڭ سان تارابىنا بىتىراپ كەتىپ «كوزى مولدىرەگەن» قانداستارىمىز اللا قولداپ, قازاقستان پرەزيدەنتى, دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى, الەمدىك ءبىرتۋار ساياساتكەر ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇلتجاندى كەمەڭگەرلىگىنىڭ شاراپاتىمەن 90-جىلداردىڭ باسىنان تاريحي وتانىمىزعا قونىس اۋدارا باستادى. ەگەمەن قازاق ەلىنىڭ بارىستاي قارىمدى, قارىشتى دامۋىنا, اتامەكەن توپىراعىنا ورالىپ, ورنالاسقان اعايىنداردىڭ الاڭسىزدىعىنا, وسى ۇلى ىسكە ۇيىتقى بولعان قاۋىمداستىقتىڭ جانقيارلىق قىزمەتىنە, قازاقستان مەملەكەتىنىڭ بىزدەرگە دەگەن جان-جاقتى كومەكتەرىنە رازىمىز. تەك قانا وندا بارعان جەرلەستەرىمىز «پالەن ەلدە ءوسىپ-ونگەن قازاق» دەگىزىپ ات اتاتىپ, سۇيەك سىندىرماي, وتانىنا ادال, ابىرويلى بولسا ەكەن-اۋ دەپ تىلەيمىز.
قازاق بالاسى قايدا جۇرسەك تە قازاقستاندى وتانىمىز دەپ ءبىلىپ, ءوزىمىزدى قازاقستان ازاماتى سانايمىز. بۇل شەتەلدە جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ بارشاسىنا ورتاق جۇرەكجاردى ءسوز. ۇلتتىق اسىل قاسيەتتەرىمىزدى تاريح كەشۋلەرىنەن امان الىپ ءوتىپ بۇگىنگە جەتتىك. بۇل جاقتا ءبىلىم, ماماندىق العان جاس بۋىنداردىڭ ۇلكەن لەگى اتامەكەنگە بارىپ ورىن تەپتى, قازاقستاندا ءبىلىم يگەرگەندەر تاريحي وتانىمىزدا قالۋدا. مەنىڭ ءبىراز جەرلەستەرىم زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىمەن عىلىمعا, قالامداستارىم ۇلتتىق ادەبيەتىمىزگە تامشىداي بولسا دا ۇلەس قوستى, موڭعول ادەبيەتىن قازاق وقىرماندارىنا تانىستىردى. قازاق ادەبيەتىنىڭ تاڭداۋلى كوپتەگەن ۇلگىلەرىن ءتارجىمالاۋ ارقىلى ۇلتىمىزدىڭ ۇلىلىعىن موڭعول جۇرتىنا تانىتقان ش.ءجامليحا, و.قاھار, ج.حايرۋللا, ح.جۇكەل قاتارلى جەرلەستەرىمىز ءوز تالانتىن ۇلت مۇددەسىنە ارنادى.
قازاق دياسپورالارى ورتاسىنداعى مادەني ورتالىقتاردىڭ ىلكىمدى جۇمىستارى سان مىڭداعان قانداستارىمىزدان قولداۋ تابۋدا. مەنىڭ ءوز ەڭبەگىم دە ەش كەتپەدى دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى, ماعان بەرىلگەن اتاق «موڭعوليا مادەنيەتىنە ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر» بولعانىمەن دە مەنىڭ قىرىق جىلعى ەڭبەگىم قازاق مادەنيەتىنىڭ ەنشىسىندە. ۇلتىما ءالى دە قىزمەت ەتۋگە پەيىلدىمىن.
دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا ءبىر ۇسىنىسىمدى ايتا كەتكىم كەلەدى. بىلتىر استانادا وتكەن ءىV قۇرىلتايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «شەتەلدەردە وتەتىن كىشى قۇرىلتايلاردى قولدايمىز, وعان «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» قولداۋ كورسەتەدى», – دەگەن بولاتىن. ەۋروپاداعى كىشى قۇرىلتايلار سياقتى, موڭعوليا قازاقتارىنىڭ دا كىشى قۇرىلتايى جىلدا وتكىزىلىپ تۇرسا, وعان «سامۇرىق-قازىنا» قورى قولداۋ كورسەتسە دەگەن تىلەگىمدى جەتكىزەمىن.
بارشامىزدىڭ ەڭ ىزگى تىلەگىمىز – ەگەمەندى ەلىمىزدى ساقتايىق, مەيلى قايدا نەندەي كۇيدە جۇرسەك تە ۇلتتىق تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قىراعى قاراۋىلى بولا بىلەيىك!
مەرەيتوي قۇتتى بولسىن, اعايىن!
بەتتىڭ ماتەريالدارىن ازىرلەگەن قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان».
