ءبىلىمنىڭ مەملەكەتشىل قۋاتى

عۇلاما ءال-فارابي ايتقانداي: “ادام­داردىڭ سۇرانىمى – ولاردىڭ كەم­شىلىگى ەمەس, ۇزدىكسىز دامۋىنىڭ بەلگىسى”. بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە ءبىلىم بەرۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسە­لەسىنە بيىلعى جولداۋىندا تاعى دا ايرىق­شا ءمان بەرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جاۋاپتى ورىندارعا مەملەكەتتىك “بالاپان” باعدار­لا­ما­سىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. سونىمەن, ءبىر كەزدەرى “پەداگوگيكا” وقۋلىعىن جازعان اقىن ماعجان جۇماباەۆ تىلەگىندەي, “بالاپان” قانات قاقتى!”. جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستان ءۇشىن ەڭ نەگىزگى باسىمدىقتىڭ ءبىرى – ءبىلىم. ءبىلىم – عىلىمنىڭ ىرگەتاسى جانە مەملەكەت دامۋى­نىڭ التىن ارقاۋى. مەملەكەت باسشىسى بيىل­عى حالىققا جولداۋىندا ءXXى عاسىردىڭ العاشقى ونجىلدىعىنداعى الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق بەلەستەرىمىزگە قورىتىندى جا­ساپ, 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋىمىزدىڭ باع­دارىن ايقىنداپ بەرگەندە دە بىلىمگە كوپ نازار اۋداردى. ارينە, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كەزەڭ-كەزەڭمەن اتقارىپ جاتقان ءىس-شارالارى مەملەكەتشىل ورە مەن قۋاتتىڭ ىزدەنىسىن اڭعارتادى. سون­دىق­تان جولداۋدا ەلباسىمىز قازاقستان دامۋىنىڭ باستى شارتى قوعام مۇشەلەرىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنا تىكەلەي بايلانىس­تى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. بۇل – يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدى جۇيەلەۋ جانە ادام كاپيتالىنا ينۆەستيتسيا كوبەيتۋ دەگەن ءسوز. جاhاندانۋ زامانىندا ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋ, مەملەكەت باسشىسى نۇس­قاعانداي, قاتال باسەكەگە قابىلەتتى مامان­دار­دى دايارلاۋعا عانا قاتىستى ەمەس, ولاردى ەل ەكو­نوميكاسىن العا تارتاتىن كۇش رەتىندە ورنىقتىرۋعا دا باي­لا­نىستى. وتاندىق ءبى­لىم جۇيەسى ءوز قىز­مەتىن ء“بىلىم بەرۋگە سالىنعان بۇگىنگى ين­ۆەستيتسيا – مەملە­كەت­تىڭ ەرتەڭىنە جا­سال­عان قامقورلىق” دەگەن قاعيداتقا سۇيە­نە وتىرىپ جۇزە­گە اسىرۋى كەرەك. مەجەلەنىپ وتىر­عان مىندەتتەر جاس­تار­دىڭ دۇنيە­تا­نى­مىن وزگەرتىپ, ولار­دىڭ جاڭاشا ويلاۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا, بىلىمگە دەگەن قۇش­تار­لىعىن وياتۋعا, وتانسۇيگىشتىك قاسيە­تىن ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالىپ وتىر. ەل­باسىنىڭ باعدار­لا­مالىق ەڭبەك­تە­رىندە كورسەتىلگەندەي, ءبىلىم جۇيەسىن يننو­ۆا­تسيالىق تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاۋ, ءبىلىمنىڭ حالىقارالىق ستاندارتىن مەڭگەرۋ, ساپالى ءبىلىم بەرۋگە قول جەتكىزۋ, قوعام سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرەتىن بىلىكتى مامان دايارلاۋ وتاندىق ءبىلىم ساياساتىنىڭ نەگىزگى ۇستىنىن ايقىندايدى. كەڭەستىك ءبىلىم مەن عىلىمداعى توماعا-تۇيىقتىق نەمەسە بىرجاقتىلىق وسى سالا الەۋەتىن تەجەپ ۇستاعانى جاسىرىن ەمەس. ايتپەسە دۇنيە جۇزىندە, اسىرەسە ورازدى ەل­دەردە ءبىلىم – ەكونوميكانىڭ ءوندىرۋشى سا­لاسى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىلىم مەن عىلىم ءوزىن-ءوزى اسىرايدى جانە ەلدى دە اسىرايدى. نارىقتىق ەكونوميكا, باسەكەلەستىك جاع­دايىندا “تۇتىنۋشى قالاۋىنا” باعىتتالعان قاعيدات جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. مۇنى ءبىلىم ماسەلەسىنە بايلانىستى بايىپتاساق, وتانىمىزداعى ءاربىر وقۋ ورنى تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ (ول مەيلى مەملەكەتتىڭ ءوزى بولا ما, جوق ءوز قارجىسىمەن وقۋعا تىلەك ءبىل­دىرگەن جەكە ادام بولا ما – ءبارىبىر) قا­لا­عانىنان, نە كۇتكەنىنەن اسىپ ءتۇسۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە بۇل وقۋ ورنى تۇتىنۋشىنىڭ بۇگىنگى مۇددەسىنە عانا ەمەس, كەلەشەك تاع­دى­رىنا (كارەراسىنا, ماتەريالدىق جانە رۋحا­ني ىنساپ-بەرەكەسىنە) ىقپال ەتەتىندەي ءبىلىم بەرۋى ءتيىس. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, بولاشاق ماماننىڭ ساپاسىن ونىڭ بىلىمدىلىگى مەن قۇزىرەتتىلىگى انىقتايدى. ەڭبەك بازارى وسى قاسيەتتى تالاپ ەتەدى. سونىمەن, بۇدان شىعا­تىن قورىتىندى: ءبىلىم ساپاسى – ءومىر ساپاسىنىڭ نەگىزى. قالىپتاسقان مەكتەپكە دەيىنگى, باس­تاۋىش, ورتا, ارناۋلى, جوعارى, جوعارىدان كەيىنگى ءبىلىم جۇيەسى قازاقستان الەمدىك ارەناعا شىققان سايىن توماعا-تۇيىقتالماي, كەزەڭدىك شەكتەۋشىلىككە بارماي, ساپا باسپالداقتارىنان ءوتىپ, يكەمدىلىكپەن جانە اكادەميالىق ۇتقىرلىقپەن جۇمىس ىستەسە, ارمان-اڭسار ورىندالاتىن جانە ورىندالعان ىسكە اينالار ەدى. مەكتەپ الدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامى­تۋ­دىڭ نەگىزگى ماقساتى – قوعامنىڭ الەۋ­مەت­تىك ەڭسەسىن كوتەرۋگە جۇمىلعان ۇيىمدار جەلى­سىن ارتتىرۋ. جالپى, بىزدە اتا-انا مەن قوعام جاۋاپكەرشىلىگى تەڭ دارەجەدە بولىنگەنى ءجون. مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ مازمۇنىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ دا – الدى­مىزداعى ۇلكەن ماقساتتاردىڭ ءبىرى. ول ءۇشىن بالالاردىڭ شىعارماشىلىق جانە ينتەل­لەك­تۋالدى قابىلەتىن دامىتۋعا سەبەپشى جاڭا ولشەم-ستاندارت قالىپتاستىرۋ قاجەت. ونى جاساۋ دەنساۋلىق, ءبىلىم, تانىم, شىعارما­شى­لىق, الەۋمەتتىك ورتانىڭ ءوزارا قاتىناسى سالالارىمەن تىعىز بايلانىستى. مۇنى ءبىر جاقتان وپ-وڭاي كوشىرۋگە دە بولمايدى. ءويت­كەنى بايىرعى قازاق ەلى مەن جەرىندە تۇزىلگەن تاربيە-ءتالىم تەتىكتەرى جاڭا مازمۇنمەن بايىتىلىپ, جاڭا پىشىنمەن ۇسىنىلۋى كە­رەك. بۇل ورايدا بالانىڭ جەكە جاس ەرەك­شە­لىگى الەۋەتىن اشۋعا جاعداي تۋدىرۋ, تۇلعانى جان-جاقتى دامىتۋ, الەۋمەتتىك ورتادا قا­لىپ­تى قارىم-قاتىناس جاساۋ باعدارىندا شى­عارماشىل ازامات تاربيەلەۋ, ت.ب. قوعام تالابى مەن جاۋاپكەرشىلىگى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. عۇلاما ءال-فارابي ايتقانداي: “ادام­داردىڭ سۇرانىمى – ولاردىڭ كەم­شىلىگى ەمەس, ۇزدىكسىز دامۋىنىڭ بەلگىسى”. بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە ءبىلىم بەرۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسە­لەسىنە بيىلعى جولداۋىندا تاعى دا ايرىق­شا ءمان بەرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جاۋاپتى ورىندارعا مەملەكەتتىك “بالاپان” باعدار­لا­ما­سىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. سونىمەن, ءبىر كەزدەرى “پەداگوگيكا” وقۋلىعىن جازعان اقىن ماعجان جۇماباەۆ تىلەگىندەي, “بالاپان” قانات قاقتى!”. جالپى العاندا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ – بالا تاربيەسىن سالالاندىرۋدىڭ تەتىگى جانە ونى وقىتۋعا دايىنداۋدىڭ ىرگەتاسى. تۇزىك تاربيەمەن, دۇرىس دايىندىقپەن كەلگەن بالا مەكتەپ باع­دارلاماسىن ەركىن يگەرىپ كەتەتىنى – اتار تاڭداي اقيقات. ءبىلىم جۇيەسىندەگى ەڭ ماڭىزدى بۋىن – ورتا ءبىلىم. بىلە-بىلسەك, ورتا مەكتەپ – ين­تەل­لەكتۋالدى ۇلتتى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزى. بىرىنشىدەن, بۇل بۋىن قوعامنىڭ بارلىق مۇشەسىنە قاتىسى بار. سوندىقتان بۇعان ءاربىر وتباسى الاڭداپ, تولعانادى. ەكىن­شى­دەن, جالپى ءبىلىم باستاۋىن مەكتەپتەن الادى, ول – ونىڭ قاينار كوزى دەسەك تە بولادى. سوندىقتان مەكتەپ نەعۇرلىم تازا, سەرپىندى, شىعارماشىل, تولىققاندى بولسا, ول كەلىپ قۇياتىن ءبىلىم ايدىنى دا سونداي دارەجەدەن تابىلادى. ناتيجەسىندە وتباسى, قوعام, ءومىر جاقسارىپ, ساپالىق كورسەتكىشتەر جوعارى­لايدى. مەكتەپتە-اق ءاربىر جەتكىنشەكتىڭ بەيىمى ايقىندالادى: جۇرەگىندە وتانشىلدىقتىڭ نەگىزىن ورنىقتىرادى, ساناسىندا بولاشاق كاسىبىن تارازىلايدى. ياعني, جوعارى وقۋ ورىندارىندا بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ جۇ­مى­سىن دۇرىس جولعا قويۋعا قولايلى العى­شارت­تار تۋادى. ويتكەنى, ۋنيۆەرسيتەت تابال­دىرىعىن اتتاعان جاس ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى, جالپى دايىندىعى بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جوعارى بولارى انىق. مۇنى حالىق “كەرمەدەگى سايگ ۇلىكتەر” دەر. جوو-عا ءتيىستى سىناقتاردان مۇدىرمەي وتكەن, جوعارى ءبىلىمدى يگەرسەم دەپ نيەت­تەنگەن جاستار عانا كەلەدى. ەلباسىمىز جاڭا ەلور­دا قالىپتاسۋىنىڭ ەلەڭ-الاڭىندا استا­ناداعى №38 مەكتەپتىڭ تۇساۋىن كەسىپ تۇرىپ: “جاڭا وسكەلەڭ جاس ۇرپاق اتا-بابالارى ارمانداپ كەتكەن, ءتاۋ­بەلەپ جەتكەن تاۋەلسىزدىكتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاۋى كەرەك, ساق­­تاۋى كەرەك” دەگەن بولاتىن. ءتاۋ­ەل­سىزدىكتى قورعاۋ, مەملەكەت­شىل­دىك سانانى قالىپتاستىرۋ مەك­تەپ جاسىنداعى وتانشىلدىق ءتالىم-تاربيەمەن, وزىق بىلىممەن جۇزەگە اسارى ءسوزسىز. وسى تۇستا “12 جىلدىق مەك­تەپ” مودەلىن ەنگىزۋ ماسەلەسىنە اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان ءجون. ەلباسى تالابى وسىعان سايا­دى. بۇل باسپالداق – ءوزىنىڭ كۇر­دەلىلىگى جاعىنان بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن ءىس-شارا. بۇل جەردە باعىندىرار بيىك تەك سان­دىق كورسەتكىشتە عانا بولماسا كە­رەك. مۇنداعى باس تەتىك – ساپا مەن مازمۇندا. جاڭا ءىس كوپ ماڭداي تەردى تالاپ ەتەرى ءسوزسىز. ولاي بولسا ورتا ءبىلىم ستاندارت­تارى­نىڭ نەگىزگى ەرەجەسىن جانە باستاۋىش ءبىلىم ستاندارتىمەن قاتار بەيىندىك ءبىلىم تۇجى­رىم­داماسىن, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن باعالاۋ جۇيەسىن پىسىقتاۋ – ماڭىزدى شا­را­لار. جۇمىستىڭ تولىققاندى اتقارىلۋى ءۇشىن ونىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن جاڭارتۋ, بو­لاشاقتا بۇل مەكتەپتەردى جەتكىلىكتى قارجى­لان­دىرۋ, ورتا ءبىلىمنىڭ دامۋىنا ساي كەلە­تىندەي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا قالىپ­تاستىرۋ, بالا باسىنا شاعىپ ەسەپتەلگەن قارجىلاندىرۋدى ەنگىزۋ, پەداگوگتەردىڭ ءمار­تەبەسىن ايقىنداۋ سياقتى كوپتەگەن ماسە­لەلەردى قوعام بولىپ شەشۋ – ءارى مىندەت, ءارى جاۋاپكەرشىلىك. وسىنىڭ ىشىندە قىرۋار قارجى مەن كوپ كوڭىل ءبولۋدى قاجەت ەتەتىنى – مەكتەپتەردەگى ءتيىستى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى قا­لىپتاستىرۋ جايى. ويتكەنى, بۇل ماسەلە 12 جىل­دىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى العى­شارتتارىنا جاتادى. باق-تا جاريالانىپ جاتقان ءبىلىم ارداگەرلەرى مەن ماماندارى­نىڭ ۇسىنىستارىندا بەيىندىك مەكتەپتەر سالۋدى قولعا الۋ قاجەتتىگى ءجيى ايتىلادى. بۇيىرسا, ول مەجە دە تىم الىستا ەمەس. ءبىلىم ساپاسى, تۇپتەپ كەلگەندە, وقۋلىق­تىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. 12 جىل­دىق مەكتەپكە قاجەتتى وقۋلىقتار دايىنداۋ جۇمىسى ءالى وتكىر كۇيىندە تۇر. قازىرگى ءپان­دىك ءبىلىم بەرۋ ادىسىنە نەگىزدەلگەن وقۋلىق­تاردىڭ ورنىنا وقۋشىلاردىڭ الەۋمەت­تەنۋىنە ىقپال جاسايتىن, ولاردى ازامات ەتىپ قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان وقۋلىقتار كەلۋى كەرەك. ول وقۋلىقتاردىڭ مازمۇنى 12 جىلدىق مەكتەپتىڭ تۇجىرىمداماسى مەن وقۋ ستاندارتتارىنا سايكەسكەندە عانا جوسپار­لانىپ وتىرعان جاڭا ورتا ءبىلىم جۇيەسى تا­بىسقا جەتەدى. وسى رەتتە وتاندىق بىلىمدەگى حح عاسىردىڭ 20-جىلدارىنداعى ا.بايتۇر­سىن­ ۇلى تاجىريبەسى مەن 50-جىلدارداعى ءتا­جىريبە ويعا ورالادى. ىنتا قويىلسا, تاۋە­كەل بولسا, بارىنە دە قول جەتكىزە الامىز. سى­ناۋ مەن مىنەۋ وڭاي, بىراق وقۋشى سانا­سىنا تامىزىق بولاتىن وقۋلىقتاردى جازۋ – بار وقىعاننىڭ مىندەتى. الاش تۇسىندا جازۋشى دا, اقىن دا, قايراتكەر دە وقۋلىق جازدى ەمەس پە؟! ەلباسىنىڭ بيىلعى حالىققا جولداۋىنا سايكەس, 12 جىلدىق مەكتەپ 2020 جىلى تولىققاندى جۇمىس ىستەي باستايتىن بولادى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسى دامۋىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپارىندا كورسەتىلگەندەي, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كو­شۋدىڭ مەرزىمى 2015 جىل دەپ بەلگىلەنىپ وتىر. وسى مەرزىمدە جاڭا جۇيەگە كوشۋ بويىنشا كەشەندى ازىرلىك جۇمىستارى ءوز مارەسىنە جەتەدى. مەملەكەتىمىزدىڭ كەلەشەك ينتەللەك­تۋال­دى قورىن قۇرۋعا ناقتى قادامدار جاسالىپ جاتىر. بۇل تۇرعىدا 2009 جىلدان باستاپ اشىلعان تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ينتەللەك­تۋال­دىق مەكتەپتەرى تۋرالى باسا ايتقان ءجون. قازىرگى تاڭدا ولار استانا, سەمەي جانە كوك­شەتاۋ قالالارىندا اشىلدى. 2020 جىلى اتالعان جوبا شەڭبەرىندە جالپى قازاق­ستاندا 20 مەكتەپ جۇمىس ىستەمەك. وسى مەرزىم ىشىندە اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر, ءۇش اۋىسىمدى وقۋ ۇدەرىسى جويى­لىپ, بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى پروبلەماسى – وقۋشى ورنىنىڭ تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتى قويىلىپ وتىر. سونىمەن بىرگە بارلىق مەكتەپتەر ينتەر­اكتيۆتى حيميا, فيزيكا, بيولوگيا وقۋ كابي­نەتتەرىمەن جابدىقتالىپ, ەلەكتروندى وقۋ جۇيەسىن قۇرۋ جۇمىستارى اياقتالادى. ءاربىر وقۋشى جەكە كومپيۋتەرمەن كامتاماسىز ەتىلىپ, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى تولىعىمەن كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قوسىلادى. بۇل ورايدا قازىردىڭ وزىندە الەمدىك جانە وتاندىق ءىT-كوم­پانيالارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتى­لىپ جاتىر. ءبىلىم جۇيەسىندەگى تاعى ءبىر ەلەۋلى بۋىن – تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسى. وسى جەردە حالقىمىزدا قالىپتاسقان جاق­سى ءداستۇردى اتاپ كورسەتكەن دە ورىندى. كەز كەلگەن اتا-انا “بالاما قايتكەن كۇندە دە جوعارى ءبىلىم بەرۋىم كەرەك” دەگەن پىكىر ۇستانادى. سويتە تۇرا قازىرگى زامان تالابىن دا ەسكەرگەن ءجون ەمەس پە؟ الايدا ونداي ماماندار كەرەك پە, جوق پا جانە جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن ادام ءوز تاماعىن ءوزى تاۋىپ جەيتىندەي لايىقتى جۇمىس تابا الا ما – ول جاعىن قوعام كوپ سالماقتاماي تۇر. جۇ­مىس تابا الماي سەندەلىپ جۇرگەن جوعارى ءبىلىمدى ماماندار, ءبىر ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الىپ, ارتىنان لەزدە باسقا سالانىڭ “مامانى” بولىپ شىعا كەلەتىندەر بۇگىندە ەشكىمدى الاڭداتپايتىن بولدى. مامان­دىق­تاردىڭ قاتتىعى مەن شاشەتەكتىلىگى نارىق پەن باسەكەنىڭ ەلەگىنەن ءالى وتە قويعان جوق. وسىنداي كوڭىل-كۇي ۇستەم جەردە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم الىپ, ناقتى ءبىر ماماندىقتى يگەرىپ, ءوزىن اسىراي الاتىن­داي جاعدايعا جەتىپ, اتا-اناسىنا سۇيەنىش بولارلىقتاي, وتباسىن قۇرا الارلىقتاي دارەجەگە جەتۋگە ۇمتىلۋ تۋرالى وي بەيقام جاستاردىڭ قاپەرىنە دە كىرمەيدى. ونىڭ ءۇستى­نە جەكەلەگەن وقۋ ورىندارىنىڭ ولاردى قىزىقتىرارلىقتاي جاعدايى دا جوق. ەندەشە الدىمىزدا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسىن حالىقارالىق باعدارلامالارمەن سايكەستەندىرۋ, جاڭاشىل كا­سىپتىك ستاندارتتار ەنگىزۋ, ەڭبەك نارى­عىن­دا سۇرانىستى قاتاڭ ەسكەرۋ, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن قاجەتتى كادرلارمەن قامتا­ما­سىز ەتۋ مىندەتى تۇر. بۇل ماسەلە جۇمىس بە­رۋ­شىلەرمەن بىرلەسە وتىرىپ اتقارىلۋى قاجەت. سونىمەن بىرگە ەلباسىنىڭ تاپسىرما­سى­نا سايكەس وسىدان ەكى جىل بۇرىن باستالىپ كەتكەن وڭىرلەردە ىرگەلى زەرتحانالار قا­لىپ­تاستىرۋ شاراسى لايىقتى جالعاسىن تابۋى كەرەك. بۇل تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ورىندارىنىڭ وقۋ-وندىرىستىك شەبەر­حانالارى مەن زەرتحانالارىن زامانعا ساي وقۋ-وندىرىستىك جانە تەحنولوگيالىق قۇرال­دارمەن جاڭارتۋ جانە قايتا جابدىقتاۋ ىسىندە ۇلگى بولعانى ابزال. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمنىڭ باعدارى مەن ماماندىقتارى جونىندەگى جىك­تەۋىشتى (كلاسسيفيكاتور) قايتا قاراۋ دا – كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە. سونىمەن قاتار ءتۇ­لەكتەردىڭ كاسىبي دايىندىعى مەن بىلىكتىلىگىن انىقتاۋعا ارنالعان تاۋەلسىز باعالاۋ جۇيەسىن ەندىرۋدىڭ دە كەزى كەلگەن سياقتى. وسى سالادا الەۋمەتتىك سەرىكتەستىكتى دا­مى­تۋ – وتە ماڭىزدى شارا. مۇنى اكىم­دىك­تەر مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى اراسىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ارقىلى ىسكە اسىرۋعا بولادى. وندىرىستىك, ديپلومال­دى تاجىريبەدەن ءوتۋ جۇمىسى نارىق پەن باسەكەلەستىك تالابىنا ساي جولعا قويىلۋى كەرەك. بۇل جەردە دامىعان ەلدەر كوللەدج­دەرى­نىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەۋدىڭ دە ماڭىزى زور. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى مەملەكەت باسشىسى بىلىكتى ماماندار دايىنداۋ ىسىنە ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. كەڭ بايتاق ەلىمىزدى دامىتۋ ءۇشىن, ونىڭ قوي­ناۋىندا جاتقان ەن بايلىقتى ءتيىمدى يگەرۋ ءۇشىن, جاڭا زامان تەحنولوگيالارىن مەڭگەرۋ ءۇشىن بىلىكتى ماماندار ەشقاشان كوپتىك ەت­پەيدى. بۇگىنگى ستۋدەنت – ەلىمىزدە قابىل­دانعان ستراتەگيالىق ماڭىزى بار باعدار­لامالاردى ىسكە اسىراتىن بولاشاق مامان. كوپتەگەن وركەنيەتتى ەلدەر دامۋ سترا­تەگياسىن ايقىنداپ, جۇيەلەۋ كەزىندە جوعارى ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويادى. الەمدە جوعارى ءبىلىم – جالپى ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەتتىڭ توعىسقان جەرى. سونداي-اق جوعارى ءبىلىم – كاسىبي ماشىقتانۋ الاڭى. ءبىزدى قورشاعان الەم ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى, ول قانشا كۇردەلەنسە دە, ارقاشان جاڭا مۇمكىندىكتەر اشۋمەن بولادى. جاھان­دانۋ, وڭىرلىك ىقپالداستىق, ستۋدەنتتەردىڭ ۇتقىرلىعى دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدە مويىن­دا­لاتىن ساپانىڭ بولۋىن تالاپ ەتەدى. ءبىز “حا­لىقارالىق ستاندارت” دەپ جۇرگەن ولشەمدەر – ساپانىڭ ءتۇرلى تارامى مەن بەلگىسى. بۇگىندە دۇنيە ءجۇزى مەملەكەتتەرى مەن ولاردىڭ ءبىلىم جۇيەلەرى جاhاندانۋ ۇدەرىسىنە ءۇن قوسىپ, بۇدان ءارى دامۋدىڭ جاڭا ستراتە­گيا­­لارى مەن باعدارلامالارىن ۇسىنىپ وتىر. ەلباسىنىڭ حالىققا بيىلعى جولداۋ­ىن­دا بۇل ماسەلە دە ايتىلدى. وتاندىق ۋني­ۆەر­سيتەتتەر رەيتينگى جونىندە قاتاڭ تالاپ قويىلدى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ حالىق­ارالىق دەڭگەيدەگى قىزمەتىن جانداندىرۋ تۋرالى تاپسىرمالار بەرىلدى. قازىر كۇن تارتىبىندە تۇرعان وقۋ ورنى مەن ماماندىق­تاردى حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن وتكىزۋ – ەلباسىنىڭ باقىلاۋىندا تۇرعان تاپسىرما­لار­دىڭ ءبىرى. مۇندا دا بىزگە ساننان گورى ساپا ماڭىزدى. سوڭعى جىلدارى وتاندىق جوو جاڭا بەلەستى باعىندىرۋعا جۇمىلىپ وتىر. ولار: – بولون ۇدەرىسىنە تولىق قوسىلۋ; – شەتەلدىك ستۋدەنتتەردى تارتۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋدىڭ ءتيىستى ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ; – قازاقستاندىق وقۋ ورىندارىندا جۇ­مىس ىستەۋگە شەتەلدىك جەتەكشى عالىمداردى شاقىرۋ; – قوس ديپلومدىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ; – شەت ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن عىلىمي-زەتتەۋ جۇمىستارى سالاسىنداعى بايلانىستاردى كۇشەيتۋ. سونىمەن بىرگە جوعارى وقۋ ورىندارى قىزمەتتەرىنىڭ بارلىق تۇرىنە يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ مىندەتى تۇر. ول ءۇشىن يننوۆاتسيالىق تەح­نولوگيالار مەن ينتەراكتيۆتى وقۋ فور­ما­لارىن كەڭىنەن تاراتىپ, ۋنيۆەرسيتەت اۋدي­توريالارىن ىزدەنىس, شىعارماشىلىق, سۇحبات الاڭىنا اينالدىرۋ كوزدەلگەن. ەلدىڭ ينتەللەكتۋالدىق كاپيتالى مەن قوعامنىڭ يننوۆاتسيالىق الەۋەتى تەك قانا ءبىلىم ارقىلى كەلەتىندىگى ءمالىم. وسى تۇر­عى­دان الىپ قاراعاندا, ۋنيۆەرسيتەتتەرگە دەگەن بۇرىنعى كوزقاراستى وزگەرتىپ, ولاردى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ما­ڭىز­دى نىسانىنا اينالدىرۋ – قاتال ۋاقىت ايقىنداعان شىندىق. جوعارى مەكتەپتى تەك ءبىلىمنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قوعام دامۋىنىڭ مۇز­جارعىش كەمەسىنە اينالدىرۋ – باستى ماق­ساتىمىزدىڭ ءبىرى. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, ەندى ۋنيۆەرسيتەتتەرىمىز ءبىلىم ەكونوميكاسىنىڭ وزەگى بولىپ, ەلىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋى شارت. بۇگىنگى تاڭدا قايسىبىر مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ۋنيۆەرسيتەتتەر بۇرىنعى ەسكىرگەن ءبىلىمي-عىلىمي ادىستەمەلىك بازا جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى سىن كوتەرمەيتىن جاعدايدى شۇعىل وزگەرتۋدى قاتاڭ تاپسىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەر ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا, ينتەللەكتۋالدى ۇلتتىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوسۋىن قوعامدىق ابىروي-بەدەلىنىڭ ءبىر ولشەمى رەتىندە بايىپتادى. بۇل تالاپ وقۋ ورنى باسشىلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى دەپ ويلايمىز. جولداۋدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: “2015 جىلعا قاراي ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيە تولىققاندى جۇمىس ىستەپ, 2020 جىلعا قاراي ەلدە ەنگىزىلەتىن تالداۋلار, پاتەنتتەر مەن دايىن تەحنولوگيالار تۇرىندە ءوز ناتيجە­لە­رىن بەرۋگە ءتيىس. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا استانا قالاسىندا قۇرىلىپ جاتقان بىرەگەي وقۋ ورىندارى – “جاڭا حالىقارالىق ۋني­ۆەرسيتەت”... سەكىلدى جوبالار ەرەكشە باسىم­دىق­قا يە بولماق”, – دەپ اتاپ كورسەتۋى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. استانا – ساليقالى ساياساتتىڭ ورداسى بولۋمەن بىرگە, ەندى جاڭارعان ءھام جاڭالىققا ۇمتىلعان ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ دا ورتالىعى بولۋعا لايىقتى قالا. بۇل ماڭىزدى ماقسات-جوبانىڭ دا نەگىزىن مەملەكەت باسشىمىز قالاپ وتىر. ابايلار اڭساعان شىعىستى شىنار ەتە تۇ­رىپ, باتىس بيىگىنە جول باستاۋ پرەزيدەنتى­مىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماشىلدىعىمەن تۋعان “بولاشاق” مەملەكەتتىك باعدارلاما­سى­مەن ءبىر كەزەڭگە شىقسا, ەندى استاناداعى جاڭا ۋنيۆەرسيتەت الەمدىك ءبىلىم-عىلىم ين­نوۆاتسياسىن قازاقستان جەرىندە مەڭگەرتۋگە باعىت الدى. ەلباسى جولداۋىنداعى بيىل ەسىگى ايقارا اشىلاتىن جاڭا وقۋ ورنىنا قاتىستى سارابدال وي وتاندىق جوعارى مەكتەپتىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدى. قازاقستان ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ جاڭا جاعدايعا ساي وركەندەۋى – مەملەكەت ۇستى­نى­نىڭ نىعايۋىنا كەپىل. وسى رەتتە ءبىز ءداس­تۇر ساباقتاستىعىنا ادالدىعىمىزدى تانى­تىپ, ەسكى مەن جاڭانىڭ اراسىن ۇيلەسىمدى تۇردە جالعاستىرۋعا ءتيىستىمىز. بۇگىنگى جاhاندانۋ ءداۋىرى – ۇركە قاشا­تىن نەمەسە تايساقتايتىن ءداۋىر ەمەس, ول – زامان شىندىعى. سوندىقتان وتاندىق اقپارات اعىنىندا, ياكي وتانداستارىمىزدىڭ ساناسىندا جاhاندانۋدىڭ قاتقىل, بەزبۇيرەك بەينەسىن جاساعاننان گورى, قازاقستان جاhان­دانۋ ۇدەرىسىنە قالاي ىلەسە الادى, ەلدىك ءhام ۇلتتىق بەت-بەينەمىزدى قايتىپ ساقتايمىز, ەڭ باستىسى ءبىز جاhاندانۋعا نە قوسا الامىز – وسى سۇراقتار توڭىرەگىندە ويلانىپ-تولعانعان ابزال. ال مۇنى ءبىلىم ماسەلەسىمەن ساباق­تاس­تىرا ايتساق, الەمدىك ءبىلىمنىڭ جاhاندانۋى قازاقستاندى ءسوزسىز سىناققا سالادى, وزىنە بەيىم­دەيدى. بىراق بۇل – مۇحيتقا تامشى بوپ ءسىڭۋ قۇبىلىسى ەمەس, مۇحيتتىڭ ءىنجۋ-مارجانىن ءسۇزۋ قۇبىلىسى بولىپ ورنىعۋى ءتيىس. جالپى الەمدىك دامۋ باسەكەلەستىككە نەگىزدەلگەن. شىنايى جارىس, ادال باسەكە – الەمنىڭ بەيبىت دامۋىنىڭ كەپىلى. ارينە, بۇل جارىستىڭ ۋاقىت پەن جاعداي انىقتايتىن ءوز مەجەسى, ءوز باعامى بار. سوندىقتان الەم ايدىنىنداعى تاۋەلسىز قازاقستان ساياساتتا بولسىن, ءبىلىم-عىلىم ىزدەنىسىندە بولسىن وسى مەجە مەن باعامنىڭ ۇدەسىنەن شىعۋعا باعىت ۇستانعانى ايداي انىق. ەلباسىمىز جولداۋدا ايقىن نۇسقا­عان­داي, قوعامدى ساپالاندىرۋ باعدارىندا ءبىلىم­نىڭ باسىم باعىتىن تومەندەگىنشە ايقىنداۋ دۇرىس دەپ بىلەمىز: بىرىنشىدەن, الەمدىك جاhاندانۋ كەزەڭىندە جاستارعا بەرىلەر ءبىلىمنىڭ مازمۇنىن ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن, مادەنيەتارالىق تۇسىنىك-پايىممەن, اقپاراتتىق جەتىستىكتەرمەن, تىلدىك (انا ءتىلى مەن شەتەل تىلدەرى) بايلىقپەن تولىقتىرعان ءجون. ەكىنشىدەن, جاستاردىڭ بويىندا قوعام­نىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك سا­لاسىنا دەگەن پراكتيكالىق تانىم نەگىزىن قا­لىپتاستىرىپ, ءوزىنىڭ, وتباسىنىڭ, دوستارى­نىڭ, اينالاسىنىڭ, جالپى قوعامنىڭ ءال-اۋقاتىن ويلايتىن جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىن­دىرگەن دۇرىس. ۇشىنشىدەن, شىققان الەۋمەتتىك تەگىنە قاراماي, تالانتتى دا بەلسەندى, ءبىلىمدى دە ويلى جاستاردى تولىق قولداۋ ارقىلى قوعام­نىڭ الەۋمەتتىك يكەمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. وسى ارقىلى جاس بۋىننىڭ اقىلدى ادام الەۋمەتتىك ءhام ەكونوميكالىق رولدەردى وزگەرتە الاتىنىنا كوزى جەتەدى. تورتىنشىدەن, ءبىلىم كۋلتى مەن قوعام الدىنداعى جاۋاپ­كەرشىلىككە باعىتتالعان كەشەندى ءىس-شارانى جاعىمسىز نارسەلەردى (ناركومانيا, بەيادەپتىلىك, ت.ب.) الاستاتۋعا باعىتتاپ قۇرۋ كەرەك. بەسىنشىدەن, ءبىلىم – ەركىندىك پەن تاڭداۋدىڭ كوزى ءارى دەم بەرۋشىسى. بىلىمگە الەۋمەتتىك تاپسىرىس بەرۋشى – جالعىز مەملەكەت ەمەس, مۇددەلى مەكەمەلەر, ويلى دا ىسكەر ادامدار بولۋى ءتيىس. تاريحتان بەلگىلى ءجايت: ءبىلىم مەن عىلىم قاشاندا كونسەرۆاتورلى سالا بولىپ كەلگەن. بۇل, ارينە, ونىڭ ىشكى ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى. بىراق قوعام شىندىعى بارلىق كەزدە كونسەرۆاتورلىقتى قولدامايدى – قايتا تەرىستەيدى. ماسەلەن, قوعامنىڭ جەدەل جاڭارۋى ءۇشىن ءبىلىم سالاسىنىڭ ءوزى جەدەل جاڭارۋى كەرەك. بۇل ماسەلەگە كەلگەندە, قا­زاق­ستاننىڭ ءبىلىم جۇيەسى تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ءساتتى رەفورمانى جۇزەگە اسىرعانىن ماق­تانىشپەن ايتا الامىز. بۇگىنگى باكالاۆر-ماگيستر-دوكتور ۇشتىك جۇيەسى, نەسيەلىك جۇيە, ءبىلىم سالاسىنا مەملەكەت قانا ەمەس, جالپى قوعامنىڭ ارالاسۋى, وعان ينۆەستيتسيانىڭ كەلۋى, جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىنىڭ لايىق­تى مارتەبە الۋى – وسى رەفورمانىڭ باستاپقى جەمىسى. سونىمەن, جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن الدا دا كۇردەلى وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر. ەڭ الدى­مەن ونىڭ دەڭگەيى مەن ساپاسى بيىك حا­لىقارالىق تالاپقا ساي كەلۋى كەرەك. قازاق­ستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ديپلومى دۇنيە جۇزىندە مويىندالىپ, شەتەلدىك وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسكەن ءبىلىمي-عىلىمي جوبالاردى ەركىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسا الاتىنداي قالىپتاسقانى ءجون. ءحىح عاسىردا اقش-تىڭ پرەزيدەنتى بولعان اۆراام لين­كولننىڭ مىنانداي ءسوزى بار: “ادامنىڭ بولمىس-سيپاتى – اعاش, بەدەلى – سول داراق­تىڭ كولەڭكەسى. ءبىز كولەڭكە ءۇشىن شىر-پىر بولامىز. شىندىعىندا اعاش تۋرالى ويلاۋ كەرەك قوي”. ءبىز وسى ءسوزدى وقۋ ورىندارى­مىزعا قاتىستىرىپ ايتقىمىز كەلەدى. جاسى­رىپ نە كەرەك, سوڭعى جىلدارى كەيبىر ۋني­ۆەرسيتەتتەر “بەدەلىمدى كوتەرەمىن” دەپ شەتەل­دىك اتى مەن زاتى بەلگىسىز ۇيىمداردىڭ ءتۇرلى سىيلىعىن الۋعا اۋەستەنىپ كەتتى. بۇدان ول وقۋ ورنىنىڭ ابىرويى ارتىپ كەتكەن جوق. اباي ايتقانداي, “سىپىرا ماقتان” بولدى دا قالدى. ەندىگى جەردە مۇنى قايتالاۋ ۇيات ەمەس, ماسقارا بولماق. جولداۋدا وسى باع­دار­داعى پايىم دا ايقىن كورىنەدى. مۇنىڭ ءبارى قاتەلىكتەن ساباق الۋ ءۇشىن جانە ءبىلىم-بىلىكتىڭ ابىرويىن قورعاۋ ءۇشىن ايتىلعانى شىندىق. تۇتاستاي العاندا, مەملەكەت باسشى­مىزدىڭ حالىققا جولداۋىندا ءبىلىمنىڭ مەملەكەتشىل قۋاتى ايقىندالىپ, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جاڭا مىندەتتەرى مەجەلەنگەن. ەلدىك ىستە وتان­داستارىمىز ايانىپ قالمايدى دەپ سەنەمىز. دارحان مىڭباي, قازاقستان رەسپۋبليكاسى  پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. ەڭ باستى قۇندىلىق — وتانىمىز! لەسبەك ءتاشىموۆ, ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ پرەزيدەنتى, قر ۇعا قۇرمەتتى اكادەميگى. “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نو­ميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” دەپ اتالعان جولداۋىندا پرەزيدەنت ەلدەگى وسى جىلعى جانە دە كەلەسى جىلدارداعى اتقارىلاتىن ىستەردىڭ بارلىعىن دەر­لىك اشىق, ءارى ناقتى تۇردە ءتۇسىن­دىرىپ بەردى. بۇكىل الەمدىك نارىق­تاعى قيىندىقتارعا قاراماستان, ەلى­مىز دامۋدىڭ جوعارعى كورسەتكىش­تەرىنەن اجى­راپ وتىرعان جوق. بۇعان دالەل رە­تىندە وتكەن جىلى قولعا الىنعان “جول كارتاسى”, “جاستار پراك­تيكا­سى” جانە دە قارجى تاپ­شى­لىعىنا قا­راماستان, ۇلعايتىل­عان زەينەتاقى­نى, ت.ب. يگى ىستەردى قو­سۋعا بولادى. مەم­لەكەت باسشىسى بولاشاققا بەلگىلەن­گەن وراسان زور مىندەتتەردى ۇلتتىق ستراتەگياسىز ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەگەر قازاقستان­دىقتار تابىسقا قول جەتكىزگىلەرى كەل­سە, وندا ءاربىر ادام مىنا ءتورت قا­عيداتتى باسشىلىققا الۋعا مىندەتتى. بىرىنشىدەن, ءبىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز — ول وتانىمىز, تاۋەلسىز قازاقستان! ەكىنشىدەن, مەملەكەت جانە ونىڭ ءاربىر ازاماتى قاي جەردە دە قوعامنىڭ تۇراق­تى­لىعى مەن ەلدىڭ ءال-اۋقاتىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن كەز كەلگەن قادامعا بارماۋى ءتيىس.ۇشىنشىدەن, ەكونوميكالىق ورلەۋ —ارقاي­سى­مىزعا قاتىستى بۇكىلحالىقتىق ءىس. بۇل — قوعامنىڭ الەۋمەتتىك ءما­سە­لەلەرىن شە­شۋ­دىڭ جانە بارشامىزدى تابىسقا باس­تاۋدىڭ كىلتى. ءتورتىن­شىدەن, وڭىرلىك جانە الەمدىك نا­رىق­پەن ينتە­گرا­تسيالانۋ — دامۋدىڭ اسا ما­ڭىزدى شار­تى. 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدار­لا­ماسىن ءجۇ­زەگە اسىرا وتىرىپ, قازاقستاندىقتار ساپالى مە­دي­تسينالىق قىز­مەتكە, ءبىلىم الۋعا قول جەت­كىزەدى. ەلى­مىزدە تۇرعىن ءۇي-كوممۋ­نال­دىق قىزمەتى ەداۋىر ارتتى. زەينەتكەرلەر, مۇگەدەكتەر جانە تۇرمىسى تومەن وتباسىلار سەنىمدى تۇردە قورعالاتىن بولادى. – ءبىز 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىندا ايقىندالعان ماق­ساتتاردى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, تاۋەل­سىزدىگى بەكەم, ەكونوميكاسى وركەندەگەن, ساياسي تۇراقتىلىعى ورنىققان قازاقستاندى قۇرۋ تۋرالى ميسسيامىزدى تابىستى ورىنداپ شىعامىز, – دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان پرەزيدەنتى. ء“بىلىم ساپاسى ەڭ جوعارى حالىقارالىق تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك, جوو ۇزدىك رەيتينگتەردى يەلەنۋگە ۇمتىلۋلارى كەرەك“, – دەپ ەلباسى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتۋشىلەردىڭ الدىنا ناقتى تاپسىرما, تىڭ تالاپ قويدى. وسىلايشا ەلباسى قازاقستان­نىڭ الداعى – 2020 جىلعا دەيىن ارنالعان ستراتەگياسى مەن ناقتى اتقارىلۋعا ءتيىس باسىم ارەكەتتەرىن كورسەتىپ بەردى. الداعى ۋاقىتتاردا جولداۋدا كورسەتىلگەن تاپسىرما­لاردىڭ بىزگە, ياعني ءبىلىم بەرۋ ىسىنە قاتىستى بولىمدەرىن باستى نازارعا الا وتىرىپ, ونداعى اتقارىلۋى ءتيىس, ءبىلىم بەرۋ نارىعىن جاقسار­تۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردى تيا­ناقتى تۇردە ورىنداپ, حالىقارالىق مارتەبەگە يە بولىپ وتىرعان ۋني­ۆەر­سيتەتىمىزدىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا جانە دە ەلباسى اتاپ وتكەندەي, جوو اراسىنداعى رەيتينگىمىزدى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋگە بار كۇش-جىگەرى­مىزدى سالامىز دەپ ويلايمىن. ورلەۋ مۇمكىندىكتەرى ءوز قولىمىزدا گۇلزەينەپ سادىرقىزى. مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ كەلە­شە­گىمىزگە ناقتىلى بول­جام جا­ساعان تاريحي قۇجاتىن حا­لىق تالعام تا­رازىسىنا سالىپ, تىڭ­عى­لىقتى دا تياناقتى تال­قىلاۋ ۇستىندە. سونداي تالقىلاۋ قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسي­تە­تى­نىڭ ۇجىمىندا ءوتىپ, وعان سەنات دە­پۋ­تاتتارى, اگرارلىق عىلىم سالا­سى­نىڭ اقساقالدارى مەن عالىم­دا­رى, ۋني­­ۆەرسيتەت وقىتۋشى­لارى مەن ستۋ­­دەنتتەر قاتىناسىپ, قىزۋ ءۇن قوستى. جيىندا بايانداما جاساعان اتالمىش وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى تىلەكتەس ەسپولوۆ الداعى مىندەتتەر مەن تاپسىرمالاردى ايقىنداپ بەرگەن جولداۋدىڭ ءمانى مەن ما­ڭىز­دىلىعىنا توقتالىپ ءوتتى. بۇدان كەيىن ءسوز العان پارلا­مەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى كامال بۇرحانوۆ, عاريفوللا ەسىم, عالىم راحىمجان ەلەشەۆ جانە ت.ب. جولداۋ تارماقتارىنداعى ماڭىزى زور ءاربىر ماسەلەنى زەردەلەپ, دايەكتى دە دەرەكتى مىسالدارمەن جەتكىزدى. سويلەگەن شەشەن­دەر جولداۋدا كورسەتىلگەن ونجىل­دىق­تاعى الار اسۋلاردىڭ ورىن­دا­لاتىنىن, ياعني ورلەۋ مۇمكىندىكتەرى ءوز قولىمىزدا ەكەندىگىن باسا ايتتى. تيىمدىلىكتىڭ ۇلكەن كوزى ايحانباي قۇداباەۆ, “ايحان” شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى. ەڭبەگىمىز اۋىل شارۋاشىلىعى­مەن بايلانىستى بولعاندىقتان ءبىزدى جولداۋدا ۇسىنىلعان اگرو­ونەر­كاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ ءما­سەلەسى ەرەكشە نازار اۋدارتتى. مەن ءوزىم ءبىراز جىلدان بەرى “ايحان” شارۋا قو­جالىعىنا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلە­مىن. قازىر وڭىردەگى ءوزىمىز تەكتەس قۇ­رى­لىمداردىڭ الدىڭعى ساپىن­دامىز. ەلباسى اتالعان سالا بويىنشا دامۋدىڭ نەگىزگى ءۇش باعىتىن كور­سە­تىپ بەردى. سونىڭ ىشىندە بىرىنشىدەن, نەگىزگى سالماق ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارت­تىرۋعا ءتۇسىرىلۋ كەرەكتىگى اتالدى. مۇنىڭ پايداسى زور ەكەنىن جۇمىس تاجىريبەمىزدەن بىلەمىز. ول ىشكى ءمۇم­كىندىكتەردىڭ تيىمدىلىگىن جاق­سار­تۋعا, ەڭبەك قايتارىمىنىڭ مول بو­لۋى­نا ىقپال ەتەدى. ماسەلەن, بۇدان ون ەكى جىل بۇرىن جاڭا جۇيەمەن العاش ىسكە كىرىسكەنىمىزدە قۇرامدا 400 ادام بولدى. ال بۇل كۇندە 100 ەڭ­بەككەر سول كەزدە سونشا كۇش جۇ­مىلعان ءىستى ەش قينالىسسىز اتقا­رىپ ءجۇر. وسى ۋاقىتتا ءوندىرىس كو­لە­مى ەسەلەپ ۇلعايعانىن ايتىپ كەت­سەك ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ قاندايلىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەندىگىن اڭداۋعا بولادى. از كۇشپەن بۇلايشا وسىمگە قا­لاي جەتتىك دەسەك, ەڭ الدىمەن تەح­ني­كالىق جاراقتانۋدىڭ ۇلكەن كو­مە­گى تيگەنىن اتار ەدىك. ايتالىق, شەت­ەلدىك تۇقىم سەبۋ, ەگىن ورۋ اگرە­گاتتارى ارقىلى 10-15 مەحانيزاتور بۇل ماڭىزدى ناۋقانداردى اپتادان اسىرماي اياقتاپ تاستايدى. كارتوپ جيناۋشىلار سانى دا بۇرىنعىعا قاراعاندا 10 ەسەگە ازايدى. كەزىندە ءۇي شارۋاسىنداعى ايەلدەرگە, مەك­تەپ وقۋشىلارىنا دەيىن جيىن-تە­رى­مگە ماجبۇرلەپ تارتساق, ەندى ون­داي ءدۇر­لىگىس ۇمىتىلعان. بۇل ءىس ءاب­دەن ما­شىق­تانعان ارناۋلى توپتان اسپايدى. ءبىز سونىمەن بىرگە مال شارۋا­شىلىعىن قايتا قۇرۋدا دا وزگە­رىس­تەر جاسادىق. ەگەر بۇرىن ءسۇت ساۋمەن 20 ساۋىنشى اينالىسىپ كەلسە, قازىر بەس ادامنان تۇراتىن ءبىر بريگادا ۇلگەرەدى. جوعارىدا اتال­عانداي, جوعارى ەڭبەك ءونىم­دى­لىگىنە قول جەتكىزۋگە تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردىڭ كەڭىنەن قولدانى­لۋى مۇمكىندىك بەرۋمەن قوسا ادام­داردىڭ ىنتالىلىعى ارتۋى باستى فاكتور. ەڭبەككە قاراي جالاقىنىڭ جاقسى تولەنۋى تارتىپتىلىك پەن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتىپ وتىر. جولداۋدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن وتە ورىندى مىندەت قويىلدى. ونى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك ۇشان-تە­ڭىز. قولىمىزدان كەلەرى دە ءسوزسىز. قاراعاندى وبلىسى, بۇقار جىراۋ اۋدانى. تاۋەلسىز ەل تىرەگى – ءبىلىمدى ۇرپاق اسىلقان دەمەۋوۆا, ا.روزىباكيەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى. ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نا­زار­باەۆتىڭ 2010 جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قازاق­ستان­نىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ سترا­تەگيالىق باعدارلاماسى جان-جاقتى اشىپ كورسەتىلدى. باعدار­لا­ما ەلى­مىزدىڭ دامۋىنىڭ بارلىق سا­لا­سىن – ءبىلىم بەرۋ, ەكونوميكا, دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ, ىشكى جانە سىرت­قى سايا­سات, تاعى باسقا سالالاردى قامتىدى. ەلباسىنىڭ ءار جىلدارداعى جول­داۋىن ەرەكشە اسىعا كۇتەمىز. ويتكەنى, سوڭعى جىلدارى ءبىلىم سالا­سىنا, ۇستازدار ەڭبەگىنە باسا كوڭىل ءبولىنىپ, قامقورلىق جاسالىپ كەلەدى. باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – بىلىمدە ەكەنىن جەتىك اڭعارىپ كورە بىلگەن ەلباسىمىز ءبىلىم سالاسىنا ايرىقشا نازار اۋداردى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۇستازدار قاۋىمىنا زور قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقا­نىنا دا كۋامىز. بۇل جولعى جول­داۋ­دا ۇستاز جالاقىسىنىڭ تاعى دا 25 پايىزعا كوتەرىلەتىنىن, ول جىل­دىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ەمەس, ءساۋىر ايىندا-اق جۇزەگە اساتىنى قۋا­نىشتى جايت. ا.روزىباكيەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ۇستازدارى مەن قىز­مەت­كەر­لەرى وسى جولداۋدى وقىپ, تال­داپ, قۋاتتاپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا دا زامان تالابىنا ساي ءبىلىمدى الەم­دىك دەڭگەيگە جەتكىزۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى,  بۇل – يننوۆاتسيالىق قىزمەت. سول ءۇشىن ءار ۇستازدىڭ ال­دىندا وقۋ مازمۇنىن جاڭارتۋ, ءوزى­نىڭ شىعارماشىلىعىن دامىتۋ مەن شەبەرلىگىن شىڭداپ, وزىق تەحنو­لو­گيانى جەتىك مەڭگەرىپ, ءار كۇنگى سابا­عىنا ءتيىمدى پايدالانۋ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى سانالاتىن – ءبى­لىم­دى ۇرپاق تاربيەلەۋ مىندەتى بو­لىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ مەكتەپتە دە وقىتۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى مەن ءادىس-تاسىلدەرىن ىزدەستىرۋ جۇمىستارى كەڭ كولەمدە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. جاس ۇر­پاققا توپتىق, ويىن, تىرەك سيگنال­دا­رى, مودۋلدىك تەستىك جۇيە, ينتەر­اك­تيۆتى, وقىتۋدىڭ كومپيۋتەرلىك, دامىتا وقىتۋ تەحنولوگيالارى بويىنشا ءبىلىم بەرۋدە. بۇل ەلباسى العا قويعان مىندەت, زامان تالابى. الماتى وبلىسى,  ۇيعىر اۋدانى.