وسىدان ون ءتورت جىل بۇرىن ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن قولعا الىنعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ قازاقستان تاريحىنداعى شىن مانىندە جەمىستى گۋمانيتارلىق اكتسيا بولدى. وتاندىق مادەنيەت پەن عىلىمدى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا قۇندى تاجىريبە جاسالدى. ەلىمىزدىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن زەردەلەۋ, ايرىقشا ماڭىزى بار تاريحي-مادەني جانە ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى.
وڭىردە ابىلاي حان رەزيدەنتسياسى مۋزەيىنىڭ اشىلۋى, ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عيماراتىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ, «قىزىلجار» ورتالىق مەشىتى مەن ۆوزنەسەنيە حرامىنىڭ سالىنۋى ايتارلىقتاي وقيعا بولدى. ۇلتتىق مادەنيەت پەن جازۋدىڭ سان عاسىرلىق تاجىريبەسىن قورىتۋ, الەمدىك عىلىمي وي-سانانىڭ, مادەنيەت پەن ادەبيەتتىڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرى نەگىزىندە گۋمانيتارلىق ءبىلىمنىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى تولىققاندى قورىن قۇرۋ جونىندە كەشەندى شارالار اتقارىلدى. جەرگىلىكتى عالىمدار, تاريحشىلار, ولكەتانۋشىلار الىس جانە جاقىن شەتەل ارحيۆتەرىندە بولىپ, قۇندى دەرەكتەر جيناستىردى. ناتيجەسىندە قازاقستان تاريحىنا قاتىستى كوپتەگەن مالىمەت اكەلىندى. ياعني, بۇرىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن ارحيۆ دەرەكتەرى ەلىمىزگە جەتكىزىلدى. ونىڭ ءبىر مىسالىنا م.قوزىباەۆ اتىنداعى سقمۋ-دىڭ پروفەسسورى زارقىن تايشىبايدىڭ «قازاقتىڭ حانى ابىلاي» اتتى ەكى تومدىق جيناق قۇراستىرعانىن ايتۋعا بولادى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ كيەلى جەرلەرى» ينتەراكتيۆتى كارتاسى جاسالىپ, كەڭ كولەمدى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى. بۇگىندە ونىڭ قۇرامىنا جيىرماعا جۋىق تاريحي ەسكەرتكىشتەر ەنگىزىلسە, الداعى ۋاقىتتا اۋقىمى ۇلعايا تۇسەرى ءسوزسىز. حالقىمىزدىڭ بارشاعا ورتاق قاسيەتتى جەرلەرىنىڭ ءبىرتۇتاس جەلىسىن جاساۋ ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا ۇلتتىق ماقتانىش سەزىمىن وياتۋ مىندەتى ەلباسىمىزدىڭ ۇلت رۋحانياتىنىڭ باستى باعدارى ىسپەتتەس « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماعىناسى زور, مازمۇنى تەرەڭ ماقالاسىندا ەرەكشە اتاپ ءوتىلدى. بۇگىندە جۇرتشىلىقتىڭ ۇلكەن قولداۋى مەن ايرىقشا ءىلتيپاتىنا يە بولعان ماقالا اتا-بابامىزدان ميراس رەتىندە قالعان وشپەس رۋحاني مۇرالارىمىزدى قايتا جاڭعىرتۋ باعدارلامالارىن ۇسىنۋمەن ايرىقشا ماڭىزعا يە.
وسى ورايدا زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «دالا وركەنيەتىنىڭ قۇدىرەتى» اتتى وڭىرلىك عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا مادەني-تاريحي مۇرانىڭ ءمانى, تۇركى وركەنيەتى, ۇلى دالانىڭ قاھارماندارى, تاعى باسقا كەلەلى ماسەلەلەر بويىنشا تاعىلىمدى وي-پىكىرلەر بولىسكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ونىڭ ىشىندە «ارحيۆ-2025» جەتىجىلدىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە ونىڭ شەڭبەرىندە تاريحي قۇندى جادىگەرلەردى تسيفرلاندىرۋ جايىن جينالعاندار ماقۇلدادى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي ايماقتاعى كيەلى نىسانداردىڭ ەڭ كونەسى – بوتاي قونىسى. وندا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارى جىلقىنىڭ العاش رەت قازىرگى قازاقستان اۋماعىندا قولعا ۇيرەتىلگەنىن وركەنيەتتى ەلدەر تۇگەل مويىنداعان. وسى ارالىقتا قامتىلاتىن ارعى, بەرگى وركەنيەتىمىزدى جاس بۋىن ءبىلىپ ءوسۋى ءتيىس. ويتكەنى, تاريح قويناۋىندا ءالى بەيمالىم جاتقان قۇندى دۇنيەلەردى ايتپاعاندا باردى باعالاي ءبىلۋدىڭ ءوزى – ۇلكەن ەرلىككە پارا-پار. قانشاماسى ارحيۆ سورەلەرىندە زەرتتەۋشىلەرىن كۇتىپ, شاڭعا كومىلگەن كۇيى جاتىر دەسەڭشى! ولاردى اينالىمعا تۇسىرۋگە, بىرىزدەندىرۋگە, كوپشىلىككە ۇسىنۋعا قازىردەن باستاپ قام جاساۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن وزىق تەحنولوگيالارعا ارقا سۇيەۋدەن ۇتارىمىز كوپ بولماق. بۇعان دەيىن 2740 تاريحي قۇجات تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنە كوشىرىلسە, «ەلەكتروندى ارحيۆ» قاتارىنا تاعى 1484 جادىگەر قوسىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا ابىلايحاننىڭ رەزيدەنتسياسى, سىرىمبەت ۋسادباسى, قاراساي مەن اعىنتاي باتىرلاردىڭ مەموريالدىق كەشەنى, بايقارا قورعانى, تاعى باسقا ەڭسەلى ەسكەرتكىشتەر بار.
ەل تاريحىندا بۇگىنگى ۇرپاق ماقتانا الاتىن قاسيەتتى دە كيەلى جەرلەر كوپ. سوناۋ قادىم زاماننان باستاۋ الاتىن سانعاسىرلىق مۇرالارىمىز الەمدىك بىرەگەي وركەنيەتتىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانى تالاسسىز. مۇنىڭ ءبارى وي ەلەگىنەن وتكىزۋدى, تەرەڭ زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى. قۇندى جادىگەرلەرىمىزدىڭ قولجەتىمدىلىگىن قالىپتاستىرۋ, ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى الدىنا كەلەلى مىندەت جۇكتەپ وتىر.
ساۋلە مالىكوۆا,
سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق مەملەكەتتىك ءارحيۆتىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
پەتروپاۆل
