ساياسات • 04 قاڭتار، 2019

ازيا الىپتارىنىڭ باسەكەلەستىگى ارتا تۇسەدى

169 رەتكورسەتىلدى

قازىرگى زامانداعى ەڭ ۇلكەن xالىقارالىق، جاھاندىق جوبالاردىڭ ءبىرى قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ، ءبىر جول» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى ەكەنى بەلگىلى. قىتاي ء«بىر بەلدەۋ» ارقىلى ەۋروپامەن، ال ء«بىر جول» («تەڭىز جولى») ارقىلى وڭتۇستىك-شىعىس ازيا جانە وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناسىن ودان ءارى دامىتىپ، ازيا مەن ەۋروپانى جالعايتىن جاڭا ۇلى جىبەك جولىن جانداندىرۋدى كوزدەپ وتىر

بۇل قىتايدىڭ «مىڭجىلدىق ارمانى». بۇل ارماندى جۇزەگە اسىرۋعا قىتاي ءۇشىن بۇگىنگە دەيىن ەشقاشان مۇنداي مۇمكىندىك، ءدال قازىرگىدەي ءتيىمدى جاعداي بولماعان. قىتاي بۇگىن قولىندا تۇرعان تاريxي مۇمكىندىكتى جىبەرىپ الماۋى كەرەك جانە سول ءۇشىن قولىنان كەلەر بارلىق ساياسي-ديپلوماتيالىق، ساۋدا-ەكونوميكالىق قۇرالداردى پاي­دالانىپ باعۋدا. ال ونداي ارمان­نىڭ، ونداي جوسپاردىڭ، ونداي ستراتەگيانىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە جانە ءتيىمدى ىسكە اسۋىنا قازاقستان مەن جالپى ورتالىق ازيا اي­ما­عىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. سون­دىقتان قىتاي 2013 جىلى پاكىس­تاننىڭ ارابيا تەڭىزىنە شىعاتىن گۆادار پورتىن ۇزاق مەرزىمگە جالعا العان بولاتىن. بۇل − ارابيا تەڭىزى ارقىلى ءۇندى مۇxيتىنا جانە پاكىستان ارقىلى اۋعانستانعا، ءارى قاراي قازاقستان ارقىلى باتىسقا، تۇرىكمەنستان مەن رەسەي، ازەربايجان سياقتى باسقا دا كاسپي ايماعى ەلدەرىنە جول اشاتىن ستراتەگيالىق تۇر­عىدان وتە ماڭىزدى پورت.

ال قىتايدىڭ ازياداعى باسە­كەلەسى ءۇندىستان ەكەنى تاعى بەلگىلى. وسى ءۇندىستان دا قاسىنداعى پا­كىستان ارقىلى اۋعانستانعا، ءارى قاراي كاسپي ايماعى ەلدەرىنە جول اشۋدى ارماندايدى. بىراق اتالعان ايماقتاعى ساياساتى قى­تايدىڭ وسى باعىتتاعى ءىس-ارەكە­تىمەن دالمە-ءدال سايكەس كەلىپ وتىر­عان ءۇندىستاننىڭ كورشىلەس پاكىس­تانمەن قارىم-قاتىناسى قانداي ەكەنى دە بەلگىلى. قىتاي دەگەنىنەن قايتقىسى كەلمەسە، دىتتەگەنىن ىسكە اسىرعىسى كەلەتىن ءۇندىستان ەندى نە قىلماق؟ ازيانى ەكونوميكالىق دامۋىنا ارقاۋ قىلعىسى كەلەتىن نيۋ-دەلي جىل سوڭىندا تەگەرانمەن كەلىسىپ، كەلەر جىلدىڭ باسىنان باستاپ يران ەلىنىڭ ارابيا تەڭىزىنە شىعاتىن ەڭ ماڭىزدى چاباxار پورتىن جالعا الىپ وتىر. قىتايدىڭ پاكىستاننان جالعا الىپ وتىرعان گۆادار پورتى مەن ءۇندىستاننىڭ يراننان جالعا الىپ وتىرعان چاباxار پورتىنىڭ اراسى نەبارى جەتپىس ەكى شاقىرىم عانا. ەكى الىپ ەلدىڭ مۇددەلەرى ەكى يسلام مەملەكەتىندە توعىسىپ وتىر­عان مۇنداي ماڭىزدى گەوسايا­سي جاعدايعا اقش قالاي قارا­ماق؟ اقش-تىڭ ازياداعى ەڭ سەنىم­دى وداقتاسى، ءۇندىستاننىڭ ەڭ ۇل­كەن ساياسي-ەكونوميكالىق ارىپتەس­تەرىنىڭ ءبىرى جاپونيا نە دەمەك؟

اقش-تىڭ يرانمەن قارىم-قاتىناسى بەلگىلى. ترامپ اكىم­شى­لىگى يرانمەن ساۋدا جاسايتىن ۇندىلىك كومپانيالارعا دا سانك­­تسيا جاريالاۋعا دايىن ەكەنىن ەسكەرتكەن بولاتىن. بىراق اتالعان ايماقتاعى كۇننەن كۇنگە ءوسىپ وتىرعان قىتايدىڭ ساياسي-ەكو­نوميكالىق ىقپالىنا تەك وسى ءۇندىستان عانا قارسى تۇرا الا­تىنىن، ال ۇندىستەر وسىلايشا يراندىقتارمەن تىعىز قاتىناس ورناتۋعا مۇددەلى بولىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك، اقش-تىڭ وسى وڭىردەگى ديپلوماتياسى كەلەسى جىلى تاعى ءبىر جاڭا سىناققا تۇس­كەلى وتىر. اتى اتالعان مەملە­كەت­تەردىڭ تۇگەلىمەن دەرلىك ءوزارا ءتيىم­دى قاتىناستاردى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە مۇددەلى بوپ وتىرعان ءبىزدىڭ ەلدىڭ سىرتقى ساياساتى تۇر­عىسىنان دا مۇنداي جاعدايعا ءتيىستى دەڭگەيدە نازار اۋدارىپ، كوپجاقتى ديپلوماتيامىزدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءجىتى باقىلاپ وتىرۋىمىز زامان تالابى دەپ بىلەمىز.

باتىرxان قۇرمانسەيىت،

شىعىستانۋشى،

ارنايى «ەگەمەن قازاقستان» ءۇشىن

سوڭعى جاڭالىقتار

تولەم الۋعا – Telegram-بوت

قوعام • بۇگىن، 08:05

پەتروپاۆل كارانتينگە جابىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:00

قارجى حالىققا باعىتتالادى

ۇكىمەت • بۇگىن، 07:53

قۇپتارلىق قادام

پارلامەنت • بۇگىن، 07:47

مەشىتتە بەتپەردە تسەحى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:35

ەلگە پايداسى تيگەن ادام جاقسى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:30

ءىشىنارا شەكتەۋ ەنگىزىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:30

اۋدان ءومىرىنىڭ ايناسى

ايماقتار • بۇگىن، 07:27

ارمان الاسارماسىن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:22

ديقان ديزەلدى تومەن باعاعا الادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:11

كوروناۆيرۋسسىز قوستاناي

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار