ارداگەرلەر ريزاشىلىعى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى, استانادا تۇراتىن ۆاسيلي بۋلگاكوۆتان, ۆيكتور لاريننەن, نيكولاي سولونيكتەن جانە فاينا ۇيابەكوۆادان حات كەلىپ ءتۇستى, دەپ حابارلادى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.حات اۆتورلارى بارلىق سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى اتىنان بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ, رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ازامات­تا­رى­­نىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءجو­نىن­دە ساياسات جۇرگىزىپ وتىرعانى,  ار­دا­گەرلەر تۋرالى ۇزدىكسىز قام­قور­لىعى  ءۇشىن قازاقستان پرەزي­دەنتىنە ريزاشىلىقتارىن بىلدىرگەن. ء“بىز ءسىزدىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قا­زاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جول­داۋى­ڭىزبەن زور العىس سەزىمىندە تانىسىپ شىقتىق. بۇل رەتتە بۇكىل الەم باستان كە­شىپ وتىرعان ەكونوميكالىق قيىن­دىقتارعا قاراماستان, ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى اتالىپ وتەتىن جىلدا ءسىز بىزگە قولداۋ كورسەتۋدىڭ ناقتى مۇمكىندىگىن تاپقانىڭىزدى ايرىق­شا اتاپ وتكىمىز كەلەدى. ءبىز بالتىق بويى جانە گرۋزيا ەلدەرىندە سوعىس قاھارماندارىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى قالاي قيراتىلىپ جاتقانى تۋرالى رەپورتاجداردى الاڭداۋشىلىقپەن جانە جۇرەگىمىز اۋىرا وتىرىپ كورەمىز, ال ءبىزدىڭ ءوز ەلىمىزدەگى ولارعا دەگەن مۇقيات كوزقاراستى قۋانىشپەن جانە ماقتانىشپەن باقىلاپ وتىرامىز. ءسىز جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ قوعامدا اعا ۇرپاققا, اسىرەسە, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلارعا, ءبىزدىڭ جەرىمىزدەگى بەيبىتشىلىكتى ماڭداي تەرىمەن جانە قانىمەن قورعاپ قالعاندارعا دەگەن قۇرمەت كوزقاراسى قالىپتاستى”, – دەلىنگەن حاتتا. قۇرىلىم جۇيەلەنبەي, ماسەلە شەشىلمەيدى ءلايلا ەدىلقىزى. “بۇدان بىلاي “نۇر وتان” حدپ قوعامدىق قابىلداۋ بولىمدەرىنىڭ جۇمىسىن شيراتىپ, حالىقتان تۇسكەن ءوتىنىش-ارىزداردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قارالۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا الاتىن بولامىز. بۇل رەتتە بارلىق تەتىكتەر ىسكە قوسىلۋى ءتيىس”. كەشە پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان نىعماتۋلين قوعامدىق قابىلداۋ جۇمىسىنىڭ وتكەن جىلعى ناتيجەسى سارالانعان جيىندا وسىلاي دەدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, حالىقتى تولعاندىرعان ماسەلەلەردىڭ باسىن قايىرۋ باعى­تىندا ءىس-شارالار قارقىنىن ارت­تى­رىپ, تۇيتكىلدى تۇستار­دى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت. بۇل رەتتە قازىرگى تاڭدا استانا جانە الماتى قالالىق, 16 وبلىستىق قوعامدىق قابىلداۋ ءبولىمى, سونداي-اق, 25 اۋداندىق جانە قالالىق قۇرى­لىم­داردىڭ جۇمىسى جۇيەلەندى­رىلۋدە. بۇعان تۇرعىندار تاراپىنان تۇسكەن ءوتىنىش-شاعىمداردىڭ ەسەلەن­گەندىگى دە قوزعاۋ بولعان سىڭايلى. وتكەن جىل­دىڭ قورىتىندىسى دا وسىنى باي­قاتسا كەرەك. ماسەلەن, 2009 جىلى ەلى­مىز بويىنشا حالىق­تان 68 مىڭ ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن ەكەن. بۇل كورسەتكىش 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسە ارتىق كورىنەدى. ال ولاردىڭ باسىم بولىگىن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر قۇرايدى. ن.نىعماتۋلين بيلىك پارتياسى قوعامدىق قابىلداۋ بولىمدەرىنىڭ قىزمەتىن جانداندىرۋ ماقساتىندا جاڭا تاسىلدەر ەنگىزىلگەندىگىنەن دە حاباردار ەتتى. وسىعان وراي, ورتالىق اپپاراتتىڭ قوعامدىق قابىلداۋىندا “نۇر وتان” حدپ فراكتسياسى مۇشەلەرى – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەل تۇرعىندارىن تۇراقتى قابىلداپ قانا قويماي, ەندىگى كەزەكتە مۇنداي جاۋاپكەرشىلىك مەملەكەتتىك ورگان, بانك جانە وزگە مەكەمە وكىل­دەرىنە جۇكتەلمەك. “مۇنىڭ پايدالى تۇستارى بار”, دەدى ن.نىعماتۋلين. سونداي-اق, پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى پارتيانىڭ قو­عامدىق قابىلداۋ بولمەسىنەن مەملە­كەتتىك ورگاندار بولمەسىنە دەيىنگى ارا­لىقتا شەشىمىن تاپپاي قاڭ­تارىل­عان ماسەلەلەر جەتىپ ارتىلاتىنىن, سون­­دىقتان بۇل جايتكە ۇنسىزدىك تا­نىتپاۋ كەرەكتىگىن دە اتاپ ءوتتى. بۇل ءما­سەلەدەن ءتۇ­سىنگەنىمىز – ول پارتيا­نىڭ قوعام­دىق قابىلداۋىنان توبەسىنە “شەشىلۋى ءتيىس” دەپ “بەلگى سوعىلىپ”, مەملەكەت­تىك ورگاندارعا جونەلتىلەتىن ءوتىنىش-شاعىمدار شوعىرىنا ءوز مەرزىمىندە, يا بولماسا مۇلدەم جاۋاپ قايتارىل­ماي­دى. ولاردىڭ اراسىندا كەيبىر مەملە­كەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ ناق­تى ءبىر ماسەلەگە جاۋاپ بەرۋگە كەل­گەن­دە جالتاراتىندارى دا كەز­دەسەدى ەكەن. “مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ جۇمىسى­نا نارازىلىقپەن ءۇن قاتقان وتىنىشتەر 6 پايىزدى قۇ­رايدى. بۇل 4 مىڭ 80 ءوتى­نىش دەگەندى بىلدىرەدى”, دەدى ن.نىعماتۋلين. وسىلاي دەي كەلە, ول ءوز ءسوزىن ناقتى مىسالدارمەن دايەكتەپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتىنان ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قاراۋىنا 111 ءوتىنىش جىبەرىلگەن. الايدا, تەك 90 وتىنىشكە جاۋاپ قايتارىلعان. ال قالعان 21 ازاماتتىڭ تالاپ-تىلەگى مەن ءوتىنىش-ارىزى ەسكەرىلمەي, قاعاز جۇزىندە قالعان. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ جانە دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگىندە دە وسىنداي جاع­داي ورىن العان. ماسەلەن, ولار­دىڭ العاشقىسىنا جىبەرىلگەن 172 ءوتى­نىشتىڭ تەك 147-ءسى, ال ەكىنشى مي­نيستر­لىك­كە جونەلتىلگەن 82 ءوتىنىشتىڭ 69-ى شەشىمىن تاپقان ەكەن. ازاماتتار وتىنىشتەرىن دەر كەزىن­دە قاراۋ مەن ونى شەشۋدىڭ ءتيىمدى­لىگىن ارتتىرۋدى مەيلىنشە ءسوز ەتۋگە تى­­رىسقان پارتيا توراعاسىنىڭ ءبى­رىنشى ورىنباسارى قوعامدىق قابىل­داۋعا كومەك سۇراپ كەلگەن ازاماتتار سانى­نىڭ كۇن ساناپ ارتا تۇسكەن­دىگىنە دە توقتالىپ ءوتتى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن پارتيا اراسىندا كەرى بايلانىس ورناتۋعا, تۇرعىندار ءوتىنى­شىن قاراۋ جۇيەسىنە تالداۋ جاساۋعا باسا نازار اۋداردى. جيىن جۇمىسىنا قاتىسقان پرە­زيدەنت اكىمشىلىگى, پرەمەر-مي­نيستر كەڭسەسى بارلىق مينيستر­لىك­تەر مەن قۇرىلىمداردىڭ جاۋاپتى حات­­شىلارى جانە پارتيانىڭ ايماق­تىق فيليال­دارىنداعى قوعامدىق قابىل­داۋ بولىمدەرىنىڭ جەتەكشىلەرى دە اتالعان ماسەلە توڭىرەگىندە ءوز ويلارىن ءبىلدى­رىپ, ونىڭ شەشىلۋىنە مۇددەلى ەكەن­دىك­تەرىن جەتكىزدى. بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىردى قازاقستان رەس­پۋب­لي­كا­سى پرەزيدەنتىنىڭ جانىن­داعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى پرەمەر-ءمينيسترى كەڭسەسىنىڭ با­قىلاۋ جانە قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ بولىمىمەن بىرلەسىپ “قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ مەملە­كەت­تىك ورگاندارىندا جۇرگىزى­لە­تىن ءىس قاعازدارىن ءبىرىز­دەندىرۋ” اتتى سەمينار-كەڭەس وتكىزدى. ونىڭ جۇمىسىنا پرە­زيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, پار­­­لامەنت سەناتى مەن ءما­­جى­لىسىنىڭ, ءتىل كوميتەتى­نىڭ جانە  بارلىق مي­نيستر­­لىك­تەر مەن اگەنت­تىك­تەردىڭ اتال­عان ىسكە جاۋاپ­تى وكىل­دەرى قاتىستى. سەمينار-كەڭەستە مەم­لەكەتتىك تىلدە ءجۇر­گىزىلەتىن ءىس قاعازدارىن ءبى­رىزدەن­دى­رۋدىڭ پراك­تيكالىق جولدا­رى اي­قىندالدى. ورتالىق مەم­لەكەتتىك ورگاندار مەن ولاردىڭ قۇرىلىمدىق ءبو­لىمشەلەرىندەگى مەملە­كەت­تىك ءتىلدى ەنگىزۋگە جاۋاپتى قىز­مەتشىلەردىڭ اتالعان ىستەگى بىلىكتىلىگى ارتتى­رى­لىپ, ولارعا ءىس جۇرگىزۋدە قا­جەتتى جازىلىم ەرەجە­لەرى مەن ستاندارتتالعان ورفوگرافيالىق بىرىزدىلىك نورمالارى ۇسىنىلدى. ن.تولەنبەرگەنوۆا, مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى قازاق ءتىلى كافەدراسى مەڭگەرۋشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى. عىلىم مەن ءوندىرىس  ىنتىماقتاستىعى ايقىن نەسىپباي. قاراعاندىدا “پاراسات” ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق حولدينگىنىڭ تۇ­ساۋكەسەرى ءوتتى. وندا وبلىس اكىمى سە­رىك احمەتوۆ ەلباسىنىڭ جول­داۋ­ىن­دا ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىن ەكونو­مي­كانى جەدەلدەتە ءارتاراپ­تان­دى­رۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتۋگە بولا­تىن­دىعى اتاپ كور­سە­تى­لۋى­نە سايكەس وڭىردە بىرقاتار ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ باستالعان­دى­عىنا توقتا­لىپ, بۇل رەتتە ىشكى تۇ­تىنۋعا دا, ەكسپورتقا دا باعدار­لان­عان تۇپكىلىكتى ءونىم ءوندىرى­سىنە باسا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر­عاندىعىن ورتاعا سالدى. وسى ورايدا ەڭ الدىمەن ين­جينيرينگتىك بيزنەستى دامىتۋدا, ءىرى كاسىپورىن­دار­دىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىق­تارى­مەن تىعىز بايلانىس ورنىق­تى­رۋ­دا “پاراسات” ۇلتتىق عى­لىمي-تەح­ني­كالىق حولدينگى ال­دىندا ۇلكەن ءمىن­دەتتەر تۇرعان­دى­عىنا نازار اۋدارىلدى. ءسوز كەزەگىندە اتالعان حولدينگ­تىڭ توراعاسى نۇرالى بەكتۇرعانوۆ بايانداعانداي, ونىڭ قۇرامىنا 9 عىلىمي ۇيىم, عىلىم قورى, عى­لى­مي-تەحنيكالىق, ۇلتتىق اقپارات­تاندىرۋ ور­تالىقتارى قامتىلعان. بۇلار زەرت­تەۋ جۇمىستارىنان باستاپ ءناتي­جەسىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە دەيىنگى ءبىرتۇتاس جۇيەنى قۇرايدى. سونىڭ ىشىندە مەتان گازىن كادەگە جاراتۋ, الايعىر كەن ورنىن­دا تازارتىلعان قورعاسىن ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ, تەمىرتاۋدا سۋكومىر وتىنىن دايىنداۋ جانە قولدانۋ كەشەنىن قۇرۋ, دومنالىق ءۇردىستى تالداۋ مەن باسقارۋعا ارنالعان كومپيۋتەرلىك باعدارلاما, سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردى الۋدىڭ جو­عارى تەحنولوگيالىق ازىرلەمەلەرىن  جاساۋ, شالعاي ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردە جەر استى سۋلارىن الۋ مەن بارلاۋ, تەحنوگەندىك جەر ءسىل­كىنىسىن بولجاۋ, تەلەكوممۋني­كا­تسيا­لىق ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ سياقتى جوبالاردىڭ ايماق ءۇشىن ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك ماڭىزى زور. ولاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرۋعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسە­تىل­ۋى وبلىستى دامىتۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە كوتەرىلۋىنە جول اشادى. وسى جوبالار تۋرالى  “جەر, مە­تال­لۋرگيا جانە بايىتۋدىڭ عىلىمي ورتالىعى” اق پرەزيدەنتى ەربو­لات تاس­تانوۆ, ەۋرازەق-تىڭ ورتالىق قا­زاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى ەر­لان دوسماعامبەتوۆ, قازاق اق­پا­راتتىق كوممۋنيكاتسيالار اكادە­ميا­سىنىڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى شاحماران سەيىلوۆ وي ءبولىستى. وبلىستىق اكىمدىك پەن “پارا­سات” ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق حولدينگى­نىڭ اراسىندا ۇسىنىلعان جوبالاردى بىرلەسە قارجىلاندىرۋ جانە ىسكە اسىرۋدا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قوي­ىل­دى. ول بوي­ىنشا جاڭا تەحنولو­گيا­لاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ باعدار­لا­ماسىن ورىنداۋ,  اكىمدىك تاپسىر­ما­سىمەن كونسالتينگتىك, ماركە­تينگ­تىك, ساراپشىلىق قىزمەتتەر كورسەتۋ, مامانداردى وقىتۋ, بىلىك­تىلىگىن ارتتىرۋ كوزدەلەدى.اتالعان جوبالاردى اتقارۋ ەل ەكونومي­كا­سى­نىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نو­ۆاتسيالىق دامۋىنا وبلىستىڭ ءسۇ­بەلى ۇلەس قوسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قاراعاندى. جاستار دەپۋتاتتارمەن كەزدەستى ساتىبالدى ءساۋىرباي. “نۇر وتان” حدپ, “جاس وتان” جاستار قاناتى  مەن  “جاس ساياسات­شى­­لار” مەكتەبىنىڭ تۇلەكتەرى وبلىس­تىق ءماسليحات دەپۋتات­تارى­مەن كەزدەسىپ, سايلاۋ تەحنولو­گيا­لارى  جايلى  اڭگىمەلەستى جانە اقپاراتتار الدى. وبلىستىق سايلاۋ كوميسسيا­سىمەن بىرىگىپ ۇيىمداستى­رىل­عان شاراعا جاستار ءماسليحا­تى­نىڭ مۇشەلەرى, مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەر قاتىستى. بۇل شارانىڭ ماقساتى  – جاس­تاردى سايلاۋ ۇدەرىستەرىمەن تانىس­تىرۋ, ولاردى دەموكراتيالىق ءۇر­دىس­تەر­دى  قالىپتاستىرۋعا  با­عىت­تاۋ.  كەزدەسۋگە  قاتىسقان  وب­لىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى  دمي­تري دولماتەنكو, قۇداي­بەرگەن بەكەنوۆ جاستاردى قوعام­دىق ومىرگە ەركىن ارالاسۋعا, سايلاۋ كەزىندە بەل­سەن­دىلىك كورسەتۋگە شاقىردى, ولاردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. 16-عا تولعان ءبىر توپ جاسقا جاڭا ۇلگىدەگى جەكە كۋالىك تاپسىرىلدى. اقتوبە وبلىسى