ايماقتا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن مولايتۋدىڭ نەگىزى رەتىندە سۋارمالى القاپتار كولەمىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. وتكەن قازان ايىنىڭ ورتاسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وڭىرگە ساپارى كەزىندە وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ سۋارمالى القاپتار كولەمىن 100 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتقان بولاتىن. ارينە بۇل وڭايلىقپەن الىنا بەرمەيتىن بيىك مەجە. بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن كورسەتكىش. ءوڭىر باسشىسى بۇل جوسپاردى قانداي مۇمكىندىككە سۇيەنىپ ايتتى؟
اقتوبە وبلىسى اۋماعىندا ءۇش سۋ قويماسى بار. بۇل سۋ قويمالارى جوعارىدا ايتىلعان 100 مىڭ گەكتارلىق مەجەنى باعىندىرۋعا نەگىز قالاي المايدى. دەگەنمەن الداعى جىلدارى ايماقتا تاعى ون سۋ قويماسى سالىناتىنىن ەسكەرسەك, ءوڭىر باسشىسىنىڭ ءسوزى تەكتەن تەك ايتىلماعانىنا كوز جەتكىزەمىز.
الايدا وسى باسى دىرداي ءىستىڭ اياعى قىلداي بولىپ بارا جاتقانىن دا ايتپاي كەتە المايمىز. بۇعان دەيىن جاسالعان ەسەپتەرگە قاراعاندا ون سۋ قويماسىنىڭ الدەقاشان تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى جاسالىپ, جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنۋگە ءتيىس ەدى, بىراق ءالى دايىن ەمەس. ءتىپتى بۇل گيدروينجەنەرلىك نىسانداردىڭ الدىن الا بەلگىلەنگەن العاشقى قازىعىن قاعاتىن كۇن دە ءوتىپ بارادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءىستىڭ قارقىنى باياۋ, كىدىرىس كوپ. وعان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ جونىندەگى كوميتەتى تاعى ءبىر قوزعاۋ سالعانى ءجون بولار ەدى.
سۋلاندىرۋ ماسەلەسىن سۋ قويمالاردىڭ قۇرىلىسىنان باستاۋىمىزدىڭ سەبەبى بار. اتالعان گيدروينجەنەرلىك نىساندار ىسكە قوسىلعان كەزدە وبلىستا سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىن ەكى-ءۇش ەسەگە دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك تۋماق. اقتوبەنى شولەيت ايماقتا ورنالاسقان دەپ ويلايتىندار از ەمەس. شىنتۋايتىنا كەلگەندە ءوڭىر وزەن-كولگە كەندە ەمەس. ايتالىق «قازسۋشار» رمك اقتوبە وبلىستىق فيليالىنان الىنعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وبلىس اۋماعىندا وتىزعا جۋىق ۇلكەندى-كىشىلى وزەن مەن جۇزگە تارتا كول بار. وسى ايدىندارداعى سۋ رەسۋرستارىن ىسىراپقا جول بەرمەي ءتيىمدى پايدالانا بىلسە, مۇنىڭ ءوزى ىرىستىڭ مولايۋىنا العىشارت بولماق.
ەل وڭىرلەرىندە كەڭەستىك كەزەڭدە پايدالانىلعان, كەيىن اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى ىدىراي باستاعاندا بوس قالعان سۋارمالى القاپتاردى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى ايقىن كورىنەدى. سەبەبى قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا العا قويعان مىندەت – 600 مىڭ گەكتارلىق بۇعان دەيىنگى سۋلاندىرىلعان القاپتى قالپىنا كەلتىرۋ. وڭىرلەرگە تيەسىلى ۇلەس تە وسىعان كىرەدى. ال سۋلاندىرۋ قاراجاتتى كوپ قاجەت ەتەتىن سالالاردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, ونى جەرگىلىكتى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەردىڭ مۇمكىندىگى كوتەرە بەرمەيدى. سوندىقتان اقتوبە وبلىسىندا بۇل ىسكە قاجەت قارجىنىڭ ءبىر بولىگى ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنەن الىنباق. اتاپ ايتقاندا, وسى بانك زايمى 16 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەردى سۋلاندىرۋعا جۇمسالادى دەپ جوسپارلانعان.
– مۇنداي ءتيىمدى ءتاسىل مەن قارجىلاندىرۋ كوزى ارقىلى جوبالىق جۇيەنى جاڭعىرتۋدىڭ ورنى ەرەكشە. وسى ارقىلى قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن دەر كەزىندە ءارى ساپالى جۇرگىزۋگە جول اشىلادى, – دەيدى «قازسۋشار» رمك اقتوبە وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى بەكزات مامەتوۆ.
وسى الەمدىك نورماتيۆتەر مەن ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن وزىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى وبلىس اۋماعىندا سۋارمالى القاپتاردىڭ جالپى ونىمدىلىگى جىلىنا 35 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل ءىستىڭ تۇرعىندارعا تيگىزەتىن تاعى ءبىر ۇلكەن پايداسى – جوبانى جۇزەگە اسىرۋ 8 مىڭعا جۋىق ادامدى تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتۋعا جاعداي جاساماق.
بۇعان دەيىن وبلىستا قولدانىستاعى سۋارمالى القاپتاردىڭ اۋماعى قوسىمشا 21,5 مىڭ گەكتارعا ۇلعايعان بولاتىن. 2019 جىلى تاعى 9 مىڭ گەكتارعا جۋىق القاپپەن تولىقپاق. بۇعان دا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قاراجاتى تارتىلادى.
كەڭەستىك كەزەڭدە وبلىستا 40 مىڭ گەكتاردان استام سۋارمالى القاپ يگەرىلگەن ەكەن. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانى تۇسىندا سۋارۋ جۇيەلەرى مەن ينجەنەرلىك-گيدروتەحنيكالىق نىساندار ىستەن شىعىپ, القاپتاردىڭ اۋماعى تارىلىپ قالعانى بەلگىلى. سوڭعى جىلدارى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. 4-5 جىل بۇرىن وبلىستا 12 مىڭ گەكتار عانا سۋارمالى جەر بولعان. سودان بەرى بۇل ءۇش ەسەگە دەيىن ۇلعايدى. بۇل جاقسى كورسەتكىش, ايتسە دە ونى قاناعات تۇتۋدىڭ, مۇمكىندىك شەگى دەپ ءتۇسىنۋدىڭ رەتى جوق. وڭىردە القاپتاردى كەڭەيتۋ مەن ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى مول. ايتسە دە ونى ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ءبارى بىردەي ءتيىمدى پايدالانىپ جۇرگەن جوق. ماسەلەن, مال ازىعىن ازىرلەۋ ىسىندە «ايس», «اكتەپ», «پريگورودنىي», «راداگرو» سەكىلدى ساۋساقپەن سانارلىقتاي از اگروفيرمالار عانا سۋارمالى ءادىستى تۇراقتى تۇردە پايدالانىپ كەلەدى. ال قالعان اگروقۇرىلىمدار شە؟ اتتارى اتالعان سەرىكتەستىكتەردىڭ تاجىريبەسىن وبلىستاعى وزگە دە اۋىل شارۋاشىلىعىن وندىرۋشىلەر مەڭگەرۋگە ءتيىس.
ءتۇيىپ ايتقاندا, سۋارمالى جەرلەر جۇيەسىن كەڭەيتۋ – اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋدىڭ ءبىر تۇتقاسى بولماق. وسىناۋ يگىلىگى مەن ءيىرىمى مول ءىستىڭ وڭىردەگى كەيبىر قىرلارى وسىنداي.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
