حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى, اقىن باقىت بەدەلحان ۇلىنىڭ «اۋاداعى جازۋ» جىر جيناعىنا «رۋح» حالىقارالىق بايگەسىندە پوەما اتالىمى بويىنشا باس جۇلدە العان «رۋح» پوەماسى, ولەڭدەرى مەن تولعاۋلارى, « ۇلىم, ساعان ايتام», «تاعدىر تاقتاسى» اتتى پوەتيكالىق درامالارى ەنگەن.
«ادام ومىرگە كەلگەندە ءبىر جۇتىم اۋانى تۇنشىعا جۇتىپ, شىر ەتە قالادى. سول جۇتقان اۋاڭ ەڭ سوڭعى ساتىڭدە دە تۇنشىقتىرىپ بارىپ «ۋھ» دەگەن دەممەن ءبىر-اق شىعادى. ...ال اۋاداعى جازۋلاردىڭ قۇدىرەتىن كەۋدەڭدەگى سول ءبىر جۇتىم تىلسىم اۋانىڭ تىلىمەن وقي الاسىڭ» دەگەن اۆتور مىنا دۇنيەنىڭ سىرىنا اقىن جۇرەگىمەن ءۇڭىلىپ, شەر تولقىتقان ءسوزىن اق قاعازعا ورنەكتەيدى.
اقىن دەگەن – جۇرەگى نازىك, اسەرشىل جۇرت. ءور سويلەپ, وكتەم كورىنگەندەرىمەن, ءدال اقىندارداي دۇنيەگە الاڭداپ, ءار بۇرشىك جارعان تالدان باستاپ, سارعايىپ ۇزىلگەن جاپىراقتارعا دەيىن جان اۋىرتىپ, تەبىرەنەتىن جان جوق شىعار. ال ۇلت تاعدىرى, ەل نامىسى دەگەندە مۇلدە باسقاشا تۇرلەنىپ, ايباتتانىپ, ايبىندانىپ شىعاتىن سوزدەرى رۋحتىڭ مىقتىلىعىنان, وزەكتىڭ بەرىكتىگىنەن بولسا كەرەك. باقىت بەدەلحان ۇلىنىڭ جىر جيناعىنان وسى نازىك جۇرەك پەن ءور رۋحتى بايقايسىز. ونىڭ تولعاۋلارى مەن ولەڭدەرىندەگى تاقىرىپ وزەكتىلىگى ءاردايىم الدىڭعى ورىندا تۇرادى.
باقىت بەدەلحان ۇلىنىڭ پوەزياسىنداعى رۋح سارىنى وتكەن مەن بۇگىننىڭ اراسىن ەركىن جالعاپ, تەرەڭ تىنىستاپ تۇرعانداي. زامان كوشىندە ادام جۇرەگى قالاي اۋىتقىسا, ادام ءتىلى قالاي بۇزىلسا دا, اقىن ءتىلى, اقىن جۇرەگى بۇزىلماۋعا تيىستەي كورىنەدى. وتىرىك پەن وسەككە, جالپاقشەشەيلىك پەن جادىگويلىككە قارسى دارمەن ىزدەسەك, پوەزياعا كەلىپ باس قويىپ, سايالايتىن بولعاندىقتان دا, اقىن اتاۋلىعا ەرەكشە تالاپ قوياتىن بولساق كەرەك. ال وسى وقىرماندارىنىڭ تالابىنا ولەڭىمەن جاۋاپ بەرە الاتىن اقىنداردىڭ قاتارىنان باقىت بەدەلحان ۇلىن ىزدەپ تۇراتىنىمىزدى جاسىرمايمىز. پوەزيا الەمىن ەمەن جايلاپ, دۇبىرلەتىپ جۇرگەن اقىننىڭ سامالا جىرلارىنىڭ ۇشقىنى جۇرەگىمىزگە جىگەر, جانىمىزعا جىلۋ بەرەدى.
كەيدە جىراۋشا, كەيدە ليريكالىق لەپتە توگىلەتىن ولەڭدەرىندەگى ءبىر ەرەكشەلىك – ەركىندىگىندە. ەركىن ءسوز, ەركىن وي, ەركىن ءپىشىن – ەرەكشە ولەڭ. ونى اقىن ەرەكشەلەنەيىن دەپ جازبايتىن بولسا كەرەك.
* * *
« ۇلىم, ساعان ايتام» پوەتيكالىق دراماسىندا قوزعالعان ماسەلە كۇندەلىكتى ءسىز بەن ءبىز بەتپە-بەت كەلىپ جۇرگەن احۋال. ءداستۇردى باعالامايتىن ۇرپاققا دەگەن ناز, وتكەنىن ۇمىتقان جاسقا دەگەن وكپە, اعايىنشىلىقتى ەستەن شىعارعان باۋىرلارعا دەگەن رەنىش, پەندە بالاسىنىڭ دۇنيەقوڭىزدىعىنا دەگەن جۇرەك ارىزى وعان دەيىن قانشا مارتە ايتىلدى. بىراق گاپ وسى ماسەلەلەردىڭ قالاي ايتىلعانىندا. قازاقتىڭ قايعىسى كوبىنە پىش-پىش اڭگىمەمەن, ءشاي ۇستىندەگى سۇحباتتا قوزعالادى. ۇلكەن ماسەلە رەتىندە حالىق الدىنا قويىپ, «بۇل ماسەلەنى شەشەتىن مەن ەمەس, سەندەرسىڭدەر عوي» دەپ ۇلكەن مىنبەدە تۇڭعىش رەت ايتىلعانداي. «ويعا ءتۇستىم, تولعاندىم, ءوز ءمىنىمدى قولعا الدىم» دەۋگە دارمەنىمىز جەتە مە ەندى... تۇپتەپ كەلگەندە گاملەتتىك سۇراقتى قويادى. قازاق بولۋ ەڭ الدىمەن ادام بولۋ ەكەنىن ءوز ومىرىنەن مىسال ەتىپ كورسەتكەندەي. جاقسى بالا بول, جاقسى اكە بول, سوندا عانا جاقسى ازامات بولا الاسىڭ. اۆتور كەيىپكەرلەرى ارقىلى بۇگىنگى قازاق قوعامىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى قوزعايدى.
«تاعدىر تاقتاسى» پوەتيكالىق دراماسى ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ ءومىرى مەن ونەر جولىنا ارنالعان. ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ساحناسىندا قويىلعان بۇل دراما ونەر ادامىنىڭ تاعدىرى مەن جان دۇنيەسىن وقىرماندارى مەن كورەرمەندەرىنە جارقىراتىپ كورسەتكەن.
بۇل كىتاپ قۇرىلىمى جاعىنان دا تولىق ويلاستىرىلىپ, مازمۇندىق تۇتاستىقتى بۇزباي, ماعىناسىن وقىرمانعا تولىق جەتكىزەتىن پىشىندە شىققان ەكەن. وقىرماندارعا قۋانارلىق ولجا بولادى دەپ ويلايمىن.
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
