بىردە...
مارقۇم جازۋشى قالداربەك نايمانباەۆ جۇبايىمەن جانە بىرنەشە وتباسى جازۋشى بولات بوداۋباەۆتىڭ ۇيىندە قوناقتا بولدىق. جازاتىن ادامداردىڭ باسى قوسىلعاندا اڭگىمە الۋان ءتۇرلى سالادا ايتىلىپ, اسىرەسە ءازىل-قالجىڭ قىزا تۇسەتىن ادەتى. ءبىر كەزدە قالداربەك ماعان قاراپ:
– زەينەپ, سەن بىلە بەرمەيسىڭ عوي, مىنا باقىتجان بۇرىن كەرەمەت قىدىرىمپاز بولاتىن, قىز-كەلىنشەكتەرگە قىرعيداي تيگەنىنە تالاي كۋا بولعانمىن,
– دەپ مەنىڭ قىتىعىما تيمەك بولدى. جاۋاپ بەرىپ ۇلگەرگەنىمشە باكەڭ سويلەپ كەتتى:
– راس ايتادى. بۇرىن مەندە قىز-كەلىنشەكتەردىڭ تەلەفوندارى مەن ادرەستەرى جازىلعان قالىڭ بلوكنوتىم بار ەدى. زەينەپكە ۇيلەنگەن سوڭ ونى
قالداش (قالداربەكتى ايتقانى) سۇراپ العان. قازىر سول پايدالانىپ راقاتىن كورىپ ءجۇر, – دەپ قالجىڭدى يەسىنە قايتارا سالدى.
* * *
باكەڭ شاقىرعان جەرگە ەشقاشان كەشىككەن ەمەس, ءدال ايتىلعان ۋاقىتىندا بارادى. «توچنوست – ۆەجليۆوست كورولەي» دەيتىن قاناتتى ءسوزدى ۇنەمى قايتالايتىن. اسىرەسە ۋادە بەرىپ, ايتقان ۋاقىتىندا كەلمەيتىندەردى ۇناتپايتىن. بىراق سونىڭ ءوزىن ازىلگە اينالدىرىپ جۇمسارتىپ جىبەرەتىن.
ءبىر جولى سەيىت دەگەن دارىگەر جىگىت قوناققا ءبىر ساعاتتان اسا كەشىگىپ كەلدى. سوندا باكەڭ:
– سەيىت-اۋ, جۇمىسىڭا قوناققا كەشىككەندەي كەشىكسەڭ, سەن بارعانشا اۋرۋلارىڭ قاتىپ قالادى عوي, – دەدى.
* * *
ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى اياعانىنان وتكەن قۇنسىز سەزىمنىڭ جوق ەكەنىن بىلە تۇرا ايناداعى بەينەمدى اياپ كەتتىم.
– قۇرىسىن, بۇدان بىلاي ايناعا قارامايمىن, – دەدىم.
– نەگە قارامايسىڭ؟ – دەپ سۇرادى باكەڭ.
– كوز توقتاتار ءتۇرىم قالماپتى, شاشىم اعارعان, ونىڭ ۇستىنە سيرەپ, قۇيقام كورىنە باستاپتى. بەتىمدى ءاجىم ايعىزداپ, ۇرتىم سولىپ, ىشىنە قابىسىپتى…
– دەپ تاعىسىن-تاعىلاردى ءتىزىپ جاتىرمىن. سوندا ول:
– وي, ماماسى-اي, سونىڭ ءبارىن كورىپ تۇرعان كوزىڭ قانداي كەرەمەت ەدى! – دەپ مەنى جۇباتتى.
زەينەپ احمەتوۆا
الماتى
ەي, باعا!..
باعا, باعا دەگەنگە,
ەكى نولگە ۇقساعان,
كوزدەرىڭدى اقشيتىپ,
اڭشىنىڭ اش يتىندەي,
تىستەرىڭدى اقسيتىپ,
شۇبار جىلان ءتارىزدى
قۋ باسىڭدى قاقشيتىپ,
تالتاڭ-تالتاڭ ەتەسىڭ.
كەشە بولىپ ءبىر باعا,
بۇگىن بولىپ ءبىر باعا,
ەرتەڭ بولىپ ءبىر باعا,
كۇندە وزگەرىپ تۇراتىن,
تۇرلاۋى جوق تۇراقسىز,
جەزوكشەدەي سەن عانا.
قارعا اۋناعان تۇلكىدەي,
سىلاڭ قاعىپ سايقالسىپ,
قالا مەنەن اۋىلدى
ايداھار بوپ جۇتام دەپ,
كۇندە ارالاپ وتەسىڭ.
ساۋلە جەتپەس پىراقتاي,
زەڭبىرەكتەگى سۇر وقتاي,
باتىس پەنەن شىعىسقا,
ءبىر سەكونتتە-اق جەتەسىڭ.
ءبىر-اق كۇندە قۇبىلىپ,
ءجۇز تەڭگەنى مىڭ قىلىپ,
ءىزىڭنىڭ ارتىن شاڭ قىلىپ,
ەلدىڭ ءىشىن لاڭ قىلىپ,
قانعا تويعان يتتەي بوپ,
قارا شارۋا حالىقتى
قان جىلاتىپ كەتەسىڭ.
ينوماركا تايپالتقان,
بايلار كورسەڭ ەلىرىپ,
سابىن جاققان تەرىدەي,
جىلپىڭ-جىلپىڭ ەتەسىڭ.
ميللياردى بارلاردان
«قولۇزدىگىن» دامەتىپ,
ايعىر كورگەن بايتالداي
شىپجىڭ-شىپجىڭ ەتەسىڭ.
بۇيتە بەرسەڭ تۇبىندە
سۋ تۇبىنە كەتەسىڭ!
عۇمار احمەتچين
قوستاناي
مويىنداۋ
– ءبىر ارمانىم بار, ايەلىم قۇپيا مەكەمەدە قىزمەت ىستەپ, كەشكىلىك ۇيدە وتىرىپ بۇگىنگى وتكەن وقيعالاردى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن ايتا الماي دىمى قۇرىسا عوي.
***
ە, مەكتەپتە جۇرگەندە عاجاپ ەدى: قىزدى اسحاناعا اپاراسىڭ, قايتاردا سومكەسىن كوتەرىپ ۇيىنە ترامۆايمەن اپارىپ تاستاساڭ بولدى – ول سەنىكى... سودان سوڭ ودان قاي ساباقتان بولسا دا كوشىرىپ الا بەرۋشى ەدىك...
***
ءجۇرىپ جۇرگەن قىزىمنىڭ «اياعى اۋىر» بولا قالىپ ەدى... مەنىڭ اتىم دا, مەكەنجايىم دا, تەلەفون نومىرىمە دەيىن وزگەرىپ شىعا كەلگەنى....
***
ايەلىممەن قاتتى كەتىپ كور-جەردى قوزعاپ ۇرىسقانشا ۇشاتىن ىدىس-اياق, اسىرەسە تارەلكەگە سەنبەۋشى ەدىم... ەندى سەندىم.
***
– مەن ۇيدە تۋرا جولبارىس سياقتىمىن! – دەپتى ءىشىپ العان بىرەۋ تانىسىنا.
– ارپىلداپ, ءبارىنىڭ اپشىسىن قۋىرىپ بىتەتىن شىعارسىڭ وندا؟
– قايداعى؟ سىبىسىمدى سەزدىرمەي, ءتورت اياقتاپ جۇرەمىن...
***
– بىرەۋلەر بار – ومىردەگى ماقسات, ارمانىن تابا الماي تەڭسەلىپ ءجۇر. بىرەۋلەر بار – ناعىز ماحابباتىن تابا الماي باز كەشىپ ءجۇر....
ال مەن بولسام اياعىما كيەتىن ەكى بىردەي ش ۇلىعىمدى تابا الماي اڭىراپ وتىرمىن!..
سيقىرلى كۇن
جايدارى جازدىڭ جايما شۋاق كۇندەرىنىڭ ءبىرى. بۇگىن دالىزدەن شىعا بەرە «عاجايىپ» كورىنىستەرگە كۋا بولدىم...
اشەيىندە قوقىسىن كەز كەلگەن جەرگە تاستاپ جۇرە بەرەتىن تومەنگى قاباتتاعى كورشىمىز ونى جاشىككە سالىپ جاتىر. و, عاجاپ!
«اتىراۋ-اقپاراتتاعى» جۇمىسىما بارماقشى بولىپ ايالداماعا تاقاپ ەدىم, اۆتوبۋسىم قايدان ەكەنى بەلگىسىز, سايتانداي ساپ ەتە قالدى. كولىك ىشىندە بوس ورىندار بولسا دا جاستار قاققان قازىقتاي قاقشيىپ تۇر ەكەن. بوس تۇرعان جوق, قولدارىندا فاريزا مەن جۇمەكەننىڭ جىر جيناقتارى, كوزدەرىن كىتاپتان ءبىر المايدى. ەرتەلى-كەش قۇلاققاپتارىن تىعىنداپ الىپ ەشتەڭەنى دە ەلەمەيتىن ولاردىڭ بۇل قىلىعىنا تاڭعالماي كورىڭىز؟!
مەن بوس ورىنداردىڭ بىرىنە قونجيا كەتتىم. ارىدەن سوڭ شىداي الماي: «ورىن بار عوي, وتىرساڭشى» دەدىم وزىمدەي ءبىر جىگىتكە. «ۇلكەندەر كەلسە وتىرادى, ەشتەڭە ەتپەس» دەدى ول. ادەتتە اناسىنداي ادامعا ورىن بەرمەي, جالپاعىنان جايعاسا كەتەتىن بۇلارعا بىردەڭە كورىنگەن عوي, ءسىرا!
ەم ىزدەپ ەمحاناعا بارعانىمدا تاعى ءبىر قىزىققا كۋا بولدىم. قۇس اسىراعان جاندار جاقسى بىلەدى, جۇمىرتقا الماقشى بولىپ قوراعا بارعاندا تاۋىقتار «تاعى كەلدىڭ بە؟» دەگەندەي جاقتىرتپاي قاراپ تۇراتىنى بار عوي. ءدال سول سياقتى, اشەيىندە بولمەسىنە كىرمەي جاتىپ «نە كەرەك؟» دەپ گۇر ەتەتىن دوكەي دارىگەر بۇل جولى اماندىعىمدى ءبىلىپ, بويجەتكەندەي سىزىلىپ قالىپتى. «جايشىلىق پا؟» دەگەن سۇراقتىڭ اۋزىمنان قالاي شىعىپ كەتكەنىن دە اڭعارماي قالدىم. سوندا ول مەنىڭ قولدارىمدى ايالى الاقانىنا الىپ: ء«سىزدى سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنولوگيامەن تولىق تەكسەرىپ, قاجەتتى ءدارى-دارمەك جازىپ بەرەمىن, ولار ءدارىحانادا تەگىن بەرىلەدى. قوبالجىماڭىز, اۋرۋدان تەز-اق ايىعىپ كەتەسىز» دەپ ك ۇلىمسىرەدى.
«تەگىن ءدارى» دەي مە, بۇل نە دەگەن باتپان قۇيرىق؟ دارىحاناعا كەلگەندە ءوزىمدى قۇددى ءبىر ەرتەگى الەمىندە جۇرگەندەي سەزىندىم. ال ءدارىحاناشى بولسا: «قۇبىجىق كورگەندەي قاتىپ قالىپسىز عوي, كەرەگىڭىزدى ايتىڭىز. ءدارى ءۇشىن دانەڭە دە تولەمەيسىز» دەپ قاراپ تۇر. نە دەيدى مىناۋ؟ اشىق اسپان استىندا تۇنەپ قالعاننان ساۋ ما ءوزى؟ «و, اللانىڭ ءامىرى...» دەپ ىشتەي كۇبىرلەپ قانا قويدىم.
ۇيگە كەلسەم, ءدالىز الدىندا بالالار اسىق ويناپ ءجۇر. ە-ە, ازاننان كەشكە دەيىن ينتەرنەتپەن يتالەك بولاتىن جۇگىرمەكتەر اسىقتى قايدان تاپقان؟ بولماسا, عالامتور بايلانىسى ءۇزىلىپ قالدى ما؟ ەسىكتى اشا سالىسىمەن انام جەر-كوككە سىيماي: ء«بىز كوپ ۇزاماي ءۇش بولمەلى ۇيگە كوشۋىمىز مۇمكىن. ۇكىمەت جاس وتباسىلارعا باسپانا بەرۋ جونىندە زاڭ شىعارىپتى» دەگەن قۋانىشىمەن ءبولىستى. اپىر-اي, بارىنە بىردەي نە بولعان ءوزى؟ سانامدى سان وي تورلادى. سامايدان سالقىن تەر سورعالادى.
سودان اۋلاداعى ورىندىقتاردىڭ بىرىنە وتىرا كەتتىم. اينالاما قاراسام, جايقالعان جاسىل جەلەك پەن گۇلدىڭ نەبىر تۇرلەرى وتىرعىزىلعان. مۇنى قالاي بايقاماي جۇرگەنمىن؟ قابىرعاسى قيراپ جاتاتىن ورىندىقتار بۇل جولى سىرلانعان, ادەمى كورىنىس كوزدىڭ جاۋىن الادى. ال ءدالىزدىڭ قابىرعاسىنا بۇرىنعى بالاعات سوزدەر مەن ۇياتسىز سۋرەتتەردىڭ ورنىنا ابايدىڭ قارا سوزدەرى جازىلىپتى.
وسىلايشا ويعا شومىپ تۇرعانىمدا, ەمىزىگىن جوعالتىپ العان بوبەكتەي شىر ەتكەن وياتقىشتىڭ اششى ءۇنى ەستىلدى. سويتسەم, كورگەنىمنىڭ ءبارى ءتۇس ەكەن...
جاعدايىمدى سۇراعان اناشىما: «تۇسىمدە بولمايتىن نارسەلەردى كوردىم. وندا جۇمىسسىزعا جۇمىس, ۇيسىزگە ءۇي بەرىلىپ جاتىر» دەپ كۇبىرلەدىم. «ەندەشە, تۇستەرىڭ ومىردە دە جالعاسىن تاپسىن» دەگەن انامنىڭ تىلەگىنە مەن دە قوسىلا كەتتىم.
اماندىق ساعىنتاي ۇلى
اتىراۋ
شوپىردىڭ «شوشالاڭى»
كوپ جىل شوپىر بولعان ءبىر ەركەك العاش رەت وڭ جاق ءرۋلدى اۆتوكولىك ساتىپ الىپتى.
– وڭ جاق ءرۋلدى كولىك قالاي ەكەن, جايلى ما؟ – دەپ دوسى سۇراسا, اناۋ:
– جاقسى, تەك ايەلىمنىڭ بەتىنە تۇكىرىپ قويا بەرەتىنىم بولماسا, – دەگەن ەكەن.
* * *
كولىك جوندەيتىن شەبەرحاناداعى اڭگىمە:
– قارىنداس, ءسىز ءبىر ساعات بۇرىن حابارلاسقانىڭىزدا الدىڭعى بۇرىشتى سوعىپ الدىم دەپ ەدىڭىز, ال مۇندا ەسىك سوعىلىپتى, ەكى تەرەزەڭىز سىنعان, ارتتان دا سوققى ءتيىپ جارىقتارىڭىزدىڭ بىت-شىتى شىعىپتى...
– ە, ءيا, سىزدەرگە جەتكەنشە سولاي بولدى...
* * *
شوپىرلىققا ەمتيحان تاپسىرۋعا كەتكەن قىزى قولى تاڭۋلى ورالعاندا اكەسى:
– ءوي, نە بولدى, شوپىرلىق ەمتيحاندى تاپسىردىڭ با؟! – دەپ شوشىپ كەتكەندە, قىزى:
– بىلمەي تۇرعانىم, كولىك ايداۋدان سىناق الۋشى اۋىر حالدە اۋرۋحانادا جاتىر... – دەگەن ەكەن.
* * *
ۇرلانعان كولىگىن ارەڭ تاۋىپ, ەندىگارى ايداپ كەتپەسىن دەپ ونىڭ اينەگىنە: «موتورى ابدەن ەسكىرگەن, راديوقابىلداعىش اتامزامانعى, اككۋمۋلياتورى ەسكىنىڭ كوزى» دەپ جازىپ قويادى.
ەرتەڭىنە كولىگىنە كەلسە, ءوزى جازعان جازۋدىڭ جانىندا: «كولىگىڭىز مۇنداي ءمۇساپىر حالدە بولسا, وندا وعان دوڭگەلەكتەر نەمەنەگە كەرەك؟..» دەپ جازىپ, كولىگىن شوڭقيتىپ كەتىپتى...
قوجاناسىر حيكايالارى
– نە بولدى, اپەندى, بۇگىن تۇندە ۇيلەرىڭنەن شۋ شىقتى عوي, – دەيدى كورشىسى اۋەستەنىپ.
– ءاي, پالەندەي ەشتەڭە بولعان جوق, تەك ايەلىم قاسىنان ءوتىپ بارا جاتىپ ءىلىپ كەتكەنى, سوسىن شاپان قۇلاپ ءتۇستى.
– اۋ, شاپان جەرگە ءتۇسىپ كەتسە سونشا شۋ شىعا ما؟ – دەپ تاڭعالادى كورشىسى.
– ءاي, سونى دا ۇقپاعانىڭ با؟ شاپاننىڭ ىشىندە مەن بولدىم عوي, – دەگەن ەكەن قوجا.
* * *
قوجاناسىر تانىسىنا كەلىپ:
– سەنى اياپ تۇرمىن, – دەيدى.
– جاي ما؟ – دەپ سۇرايدى ول.
– ايەلىم ەكەۋمىز ابدەن قىزىلوڭەش بولعانشا داۋلاستىق, – دەيدى قوجا, – ءتىپتى اجىراسىپ كەتە جازدادىق, اقىرى ول جەڭدى. سوسىن مەن بازارعا بارىپ ايەلىمە ش ۇلىق, كويلەك, تۋفلي الدىم.
– مەنىڭ وعان قانداي قاتىسىم بار؟ – دەپ تاڭعالادى تانىسى.
– ەكەۋمىزدىڭ قاتىندارىمىز ءبىر-بىرىمەن دوس ەمەس پە, – دەپتى قوجاناسىر, – ءبىر-بىرىمەن ءجيى ارالاسادى. مەنىڭ ايەلىمە العان كيىم-كەشەكتى كورسە بولدى, ايەلىڭ سەنىڭ القىمىڭنان الادى عوي...
* * *
بىردە قوجا پەشكە وت جاقپاق بولىپ اۋرەلەنىپ, ءۇستى-باسى كۇل بولىپ قانشا ۇرلەسە دە وت تۇتانباي قويادى. سودان ول جوعارىعا كوتەرىلەدى دە ايەلىنىڭ ورامالىن باسىنا تارتىپ الىپ قايتا كەلىپ وتتى ۇرلەسە, وت لاپ ەتىپ جانا كەتەدى. سوندا قوجەكەڭ:
– پالەكەتتىكى, پەش تە مەنىڭ ايەلىمنەن قورقادى ەكەن! – دەپتى اڭ-تاڭ بولىپ.
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن
بەرىك سادىر
