بريتاندىق BBC تەلەارناسى دا كاسپي جاعالاۋىنداعى تاريحي ءسامميتتى ەلەۋسىز قالدىرمادى.
«كوپتەگەن جىلدارعا سوزىلعان كەلىسسوزدەردەن سوڭ كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى كاسپي تەڭىزىنىڭ – الەمدەگى ەڭ ءىرى تۇيىق سۋ قويماسىنىڭ مارتەبەسىن انىقتاپ الدى. بۇل داڭقى پارسى شىعاناعىنان كەم تۇسپەيتىن ايماقتاعى مۇناي مەن گازدى ىزدەستىرۋ, ءوندىرۋ مەن تاسىمالداۋدى جەڭىلدەتەدى. كاسپي يراننىڭ تەڭىزدەگى بەكىرە مەن مۇنايعا باي جالعىز كورشىسى – كسرو ىدىراعان سوڭ بولىسكە تۇسە باستاپ ەدى. تاراپتار كاسپيدى كول نەمەسە تەڭىز مارتەبەسىمەن قاراۋدا ورتاق كەلىسىمگە كەلە الماي جۇرگەن بولاتىن. ەندى قول قويىلعان قۇجاتتىڭ ءمانى بويىنشا, كول-تەڭىز پرينتسيپتەرى ايقىندالىپ, كورشىلەردىڭ كەلىسپەۋشىلىكتەرى بۇرىنعىداي بەسجاقتى ەمەس, ەكىجاقتى تۇرعىدا شەشىلمەك», دەپ حابارلادى الەمدەگى ايتۋلى تەلەارنالاردىڭ ءبىرى.
رەسەيلىك «ريا نوۆوستي» اگەنتتىگى اقتاۋدا مەملەكەتتەر باسشىلارى قول قويعان كونۆەنتسيانىڭ 1996 جىلدان بەرى ابدەن تالقىلانىپ, سارالانعاندىعىن جازدى. اگەنتتىك رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.ءپۋتيننىڭ قاۋىپسىزدىككە بايلانىستى سوزدەرىن كەلتىرە وتىرىپ, ساياسي ساراپشىلاردىڭ دا پىكىرىنە جۇگىنگەن.
«ريا نوۆوستيگە» تمد ينستيتۋتىنىڭ ورتالىق ازيا جانە قازاقستان ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اندرەي گروزيننىڭ ايتۋىنشا, «كاسپي بەستىگىن» قۇرايتىن مەملەكەتتەر تەڭىزدىك ءبولىنىستى مەجەلەپ, قويناۋىن انىقتاپ, ەركىن ەكونوميكالىق ايماق, بالىق اۋلاۋ ايماعىن قۇرا وتىرىپ, ناتيجەسىندە «وتە بىرەگەي قۇجاتتى» بەكىتتى», دەپ جازادى.
اقتاۋ سامميتىنەن ازەربايجاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دا حابار تاراتىپ, جاڭالىقتارىن ءسات سايىن جاڭارتىپ وتىردى.
ماسەلەن AZE.az پورتالى دا ساياسي ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرىنە جۇگىنە وتىرىپ, تەرەڭ تالدامالىق ماتەريالدار بەرىپ وتىردى. ارينە بۇل پورتالدىڭ اقتاۋ سامميتىندەگى ورتاق مامىلە ازەربايجاننىڭ ولشەۋسىز ەڭبەگى ارقىلى جۇزەگە استى دەۋى دە كوكەيگە قونادى. بىراق ونداعى ساراپشىلار پىكىرى مىناعان سايادى.
«بۇگىندە كاسپيدىڭ مارتەبەسىنە بايلانىستى الىپ-قاشپا اڭگىمەلەر باسەڭدەپ, تەڭىز جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتەر ۇلتتىق جانە ورتاق مۇددەلەرىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن قالىپتاستىرعان تۇستا كاسپيدى ءبولۋ بىرقاتار قيىندىق تۋعىزعاندىعىن ەسكە الماي بولماس. بۇل رەتتە تەڭىز رەسۋرستارى بولعانىمەن, ولاردى يگەرۋگە قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاسپاي, ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتەردىڭ ورلىگى مەن باسەكەلەستىگى ۇشىنىپ تۇرعاندا شىعىس-قىتاي تەڭىزىنىڭ كۇيىن كەشۋى مۇمكىن ەدى. بۇلشىق ەتىن بىلەمدەپ, قوقان-لوققى كورسەتۋمەن ماسەلە شەشىلمەس-ءتى. الايدا كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى قۇندى مۇددەلەرىن بولىسكە سالا تۇرا, تەڭىزدەگى كيكىلجىڭگە جول بەرگەن جوق. ەندى اقتاۋ سامميتىنەن سوڭ كاسپي قارىشتاپ داميتىن, قاۋىپسىزدىگى بەكەم ايماققا اينالۋى ءتيىس», دەيدى AZE.az پورتالى پىكىرىن جاريالاعان ساياسي ساراپشى سەرگەي ستروكان.
ال تۇرىكمەنستاننىڭ parahat.info باسىلىمى ەل پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆتىڭ اقتاۋعا كەلگەن ساتىنەن باستاپ, ءاربىر جاڭالىقتى تياناقتى جاريالاپ وتىردى. ونىڭ ىشىندە تۇرىكمەنستاننىڭ سىرتقى ساياساتىندا كاسپي تەڭىزىنىڭ ءمانى جوعارى ەكەندىگىن اتاپ وتكەن.
پورتال «1996 جىلى اشحابادتا كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى ءوتىپ, كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتايتىن كونۆەنتسيانى جاساقتاۋدىڭ كەلىسىم تەتىكتەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋ-قۇقىقتىق فورماسى بەكىتىلگەن ەدى», دەي كەلە اقتاۋ ءسامميتىن تۇيىندەگەن گ.بەردىمۇحامەدوۆتىڭ: «بۇل كەزدەسۋ كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ قارىم-قاتىناستارىنىڭ ساۋلەتىن تۇزەۋدەگى ماڭىزدى كەزەڭ بولدى» دەگەن سوزدەرىن كەلتىرە كەتكەن.
ءوز كەزەگىندە ParsToday اگەنتتىگى دە اقتاۋ ءسامميتىن نازاردان تىس قالدىرمادى. اگەنتتىك اقتاۋداعى سامميتكە يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى حاسان ءرۋحانيدىڭ قاتىسىپ جاتقاندىعىن حابارلاي كەلە, يران سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى باحرام كاسەميدىڭ پىكىرىن جاريالادى.
وندا ءسىم وكىلى: «قازاقستانداعى ءسامميتتىڭ باستى جەتىستىگى رەتىندە شەتەلدىك وزگە مەملەكەتتەردىڭ كاسپيدە اسكەري نە ازاماتتىق جۇزۋلەرىنە, اسكەري بازا سالۋىنا جول بەرىلمەۋىن, كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنە شابۋىلداۋ ءۇشىن تەڭىز ايماعىنداعى مەملەكەتتەردىڭ اۋە, سۋ جانە قۇرعاقتاعى كەڭىستىگىن پايدالانۋعا جول بەرىلمەيتىندىگىن ايتۋعا بولادى» دەگەن.
الەم نازارىن اۋدارعان اقتاۋ ءسامميتى تۇيمەدەيدى تۇيەدەي قىلىپ, تالاي كورشىنى ارازداستىرعان, ۇساق-تۇيەكتىڭ ءوزىن عالامات داۋعا, قاتار قونىستانعان ەلدەردى بىتىسپەس جاۋعا اينالدىرعان بۇگىنگى زاماندا بەيبىت كەلىسىم, ورتاق شەشىم قابىلدانعان بىرەگەي جيىن رەتىندە تاريح قويناۋىنا ەنىپ بارادى. بۇل جونىندە ءالى دە ويلار ايتىلىپ, پىكىرلەر جازىلىپ, سان الۋان جيىندار وتەرىنە كۇمان جوق. دەمەك اقتاۋ ءسامميتى وقۋلىقتارعا دا ەنىپ, الەمدىك ديپلوماتيانىڭ وزىق ۇلگىسى رەتىندە جاڭا تاريحتىڭ جارقىن بەلەسىنە اينالاتىندىعىنا كۇمان جوق.
دايىنداعان
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
