مەملەكەت باسشىسى جۇرگىزىلگەن كەلىسىمدەردىڭ تابىستىلىعىنا توقتالىپ, كونۆەنتسيانى دايىنداۋ پروتسەسىندە بارلىق ەل كاسپي ءوڭىرىنىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن دامۋىن, سونداي-اق ونىڭ تابيعي بايلىعىنىڭ قورعالىپ, كوبەيتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ مۇددەسىن كوزدەگەنىن ايتتى.
– كوپ جىلعى سىڭىرگەن ەڭبەكتىڭ شارىقتاۋ شەگى بۇگىن كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسياعا قول قويۋمەن اياقتالدى. كونۆەنتسيا «كاسپي تەڭىزىنىڭ كونستيتۋتسياسى» بولىپ سانالادى. مۇندا تەڭىز جاعاسىنداعى مەملەكەتتەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنە, سونداي-اق, ءوڭىردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنە كەپىل بولۋعا قاتىستى بارلىق كەشەندى ماسەلەلەردى رەتتەۋ قاراستىرىلعان, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆ كونۆەنتسيانىڭ كاسپي جاعاسىنداعى ەلدەردىڭ ىنتىماقتاستىعى ءۇشىن بارلىق باعىتتار بويىنشا ءتيىمدى زاڭدى بازا قالىپتاستىراتىنىن جانە ءاربىر تاراپتىڭ قىزمەتى ءۇشىن نەگىزگە الىناتىن ۇستانىمداردى انىقتايتىنىن ايتتى.
– اتاپ ايتقاندا, كاسپي تەڭىزىن بەيبىتشىلىك, تاتۋ كورشىلىك جانە دوستىق ايماعىنا اينالدىرۋ, ونى بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ, ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قۇرمەتتەۋ, كاسپي تەڭىزىندە تاراپتارعا قاتىسى جوق قارۋلى كۇشتەردى بولدىرماۋ ماسەلەلەرى قامتىلعان. ءبىز اۋماقتىق سۋ كولەمىن 15 تەڭىز ميل ەتىپ بەكىتتىك. وسىعان وراي ونىڭ سىرتقى شەكاراسى مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولادى. اۋماقتىق سۋعا ون ميلدىك بالىق اۋلاۋ ايماعى جالعاسادى. ءاربىر مەملەكەت بالىق اۋلاۋ كاسىبىندە ەرەكشە قۇقىققا يە بولادى. تەڭىزدىڭ بالىق اۋلاۋ ايماعىنان تىس بولىگى ورتاق سۋ كەڭىستىگى بولىپ قالا بەرەدى. مەملەكەتتىك تەڭىز شەكاراسىنان تىس اۋماقتا كاسپي جاعاسىنداعى ەلدەردىڭ تۋى بار كەمەلەرى ەركىن جۇزە بەرەتىن بولادى. باسقا تەڭىزگە جانە الەمدىك مۇحيتقا شىعۋ ەركىندىگى جونىندەگى ۋاعدالاستىقتىڭ ماڭىزى زور. ءاربىر مەملەكەت ءوز بولىگىنىڭ شەگىندەگى تەڭىز ءتۇبىنىڭ بايلىقتارىنا قاتىستى ەگەمەندىك قۇقىعىن جۇزەگە اسىرادى. سوندىقتان, تەڭىز تۇبى ارقىلى ماگيسترالدى قۇبىرلار مەن كابەلدەردى جۇرگىزۋ ەكولوگيالىق تالاپتاردى ساقتاعاندا عانا مۇمكىن بولاتىنى قاراستىرىلعان, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى وسى ۇستانىمداردىڭ ساقتالۋى كاسپي جاعاسىنداعى ەلدەردىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋىنا, كاسپي ءوڭىرىنىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا سونداي-اق كاسپيدىڭ ەكولوگيالىق جۇيەسى مەن بيولوگيالىق رەسۋرستارىنىڭ كەرەمەت پوپۋلياتسياسىنىڭ قورعالۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ كاسپي تەڭىزى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ جونىندە بىرقاتار قوسىمشا شارالاردى, سونىڭ ىشىندە, اسكەري قىزمەت سالاسىنداعى كەلىسىلگەن سەنىم شارالارى جونىندە بەس جاقتى ارنايى كەلىسىمنىڭ قورىتىندىسى, كاسپي جاعاسىنداعى ەلدەردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارىن, اسىرەسە, ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق جانە ەنەرگەتيكالىق سالاداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ماسەلەلەردى جانداندىرۋ, ساياسات ءتاريفىن جەتىلدىرۋ جانە تاسىمالداۋ جاعدايىن جاقسارتۋ, سونداي-اق بيولوگيالىق رەسۋرستاردى زاڭسىز كاسىپكە اينالدىرعاندارعا قارسى كۇرەس جونىندە قۇجات قابىلداۋدى ۇسىندى.
سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى اقتاۋ ءسامميتى كاسپي ماڭى ەلدەرى اۋقىمدى مىندەتتەردى بىرلەسىپ شەشە الاتىنىن تاعى ءبىر رەت كورسەتكەنىن ايتىپ, قابىلدانعان حالىقارالىق شارتتار مەن قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار «كاسپي بەستىگىنىڭ» الەۋەتىن تولىقتاي اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
سونداي-اق, سامميت قورىتىندىسى بويىنشا ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى حاسان رۋحاني, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ مالىمدەمە جاسادى.
بەسىنشى كاسپي ءسامميتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مىناداي قۇجاتتارعا قول قويىلدى:
1. كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيا;
2. كاسپي تەڭىزىندە تەرروريمگە قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما;
3. كاسپي تەڭىزىندە ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما;
4. كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
5. كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىندا كولىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
6. كاسپي تەڭىزىندە جانجالدىڭ الدىن الۋ تۋرالى كەلىسىم;
7. شەكارا ۆەدومستۆولارىنىڭ ىنتىماقتاستىعى مەن ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى حاتتاما.
