اتاپ ايتقاندا, جاھاندىق قارجىلىق فورۋم, حالىقارالىق كاپيتال نارىعىنىڭ 2-ءشى استانا فورۋمى, FinTech 2018, يسلام ەكونوميكاسىنىڭ استانا فورۋمى, Transformers Roadshow: عىلىم, تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار بايقاۋى, «قازاقستان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعىندا: ودان ءارى دامۋ ستراتەگياسى» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى ءوتتى.
Astana Finance Days ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا شانحاي عىلىمي زەرتتەۋلەر ورتالىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانە باس حاتشىسى يدە تسياو, احقو-نىڭ ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ءارى ىقپالدى قارجىلىق ورتالىققا اينالۋىنا تولىق نەگىز بار ەكەندىگىن جەتكىزدى. بۇگىنگى تاڭدا قىتاي شانحاي قارجى ورتالىعىنىڭ الەمدەگى ىقپالىن ارتتىرۋعا اسا ءمان بەرىپ وتىر. اسىرەسە, ازياداعى قارجى نارىعىندا الار ورنىن ناقتىلاپ, قامتۋ اياسىن كەڭەيتۋدى ماقسات ەتكەن. ءوز كەزەگىندە «استانا» قارجى ورتالىعى مەن شانحاي قارجى ورتالىعى بىرلەسە جۇمىس جاساپ, ءوزارا تاجىريبە الماسۋعا نيەت تانىتىپ وتىر.
– شانحاي مەن استاناداعى قارجى ورتالىقتارى بولاشاقتا ءبىر باعىتتا جۇدىرىقتاي جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزىپ, ءبىر-بىرىنە قولداۋ بىلدىرەدى دەگەن سەنىمدەمىن, – دەدى يدە تسياو. ونىڭ ايتۋىنشا, احقو-نىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا قوسار ۇلەسى سۇبەلى بولماق. بۇل رەتتە قارجى سالاسىنىڭ بارلىق باعىتتارىن ارتاراپتاندىرۋعا, قۇندى قاعازدار نارىعىنىڭ جۇيەلى جۇرگىزىلۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتپەك. ەڭ ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى – ەلگە سىرتتان تارتىلاتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى ۇلعايىپ, ەكونوميكانىڭ جاندانۋىنا مۇمكىندىك تۋادى.
– الەمدە اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ تۇرعان ەڭ ءىرى قارجى ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىنا قاراساڭىز, ولارعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلەدى. ەكىنشىدەن, قارجى ورتالىعى ورنالاسقان قالادا قارجىلىق ينستيتۋتتاردىڭ تۇراقتى جۇمىس جۇرگىزۋى, بانكتەر مەن ساقتاندىرۋ, ليزينگتىك كومپانيالاردىڭ بولۋى مىندەتتى. بۇعان قوسا, ينفراقۇرىلىم مەن بيرجانىڭ قالىپتى جۇرگىزىلۋى ماڭىزدى. كورىپ وتىرعانىمىزداي, احقو-دا بيرجا اشىلعان. بۇل ورتالىق جۇمىسىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە نەگىز بولماق, – دەدى شانحاي عىلىمي-زەرتتەۋلەر ورتالىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانە باس حاتشىسى.
استانا يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىندا ءسوز العان يسلام دامۋ بانكى (يدب) توبى پرەزيدەنتىنىڭ عىلىم, تەحنولوگيا جانە يننوۆاتسيالار جونىندەگى كەڭەسشىسى حايات سيندي يدب قازاقستاندىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا دايىن ەكەنىن حابارلادى.
– يدب-نىڭ ءداستۇرلى بانكتەردىڭ قاتارىنا جاتپايتىنىن, جان-جاقتى باعىتتا داميتىنىن ايتا كەتەيىن. ادام كاپيتالىن جاقسارتۋدى كوزدەيتىن بانك بۇگىنگى تاڭدا 6 ملرد ادامعا قىزمەت ەتىپ, قارجىلاي كومەك كورسەتىپ وتىر. بانك تاراپىنان حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ باستامالارى ىسكە اسىرىلۋدا. ناتيجەسى دە جامان ەمەس. ەندىگى مىندەت – عىلىم مەن ينجەنەريا سالاسىن ەتەنە بايلانىستىرۋ ارقىلى قاۋىپسىز پلاتفورمالاردا جۇمىس جاساۋدى جولعا قويۋ. سونىمەن قاتار يسلام الەمىن ەكوجۇيە ارقىلى ءبىر ارناعا توعىستىرىپ, مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جانداندىرۋ نازارعا الىنباق, – دەدى حايات سيندي.
ونىڭ ايتۋىنشا, بانك قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋمەن قاتار, عىلىم مەن ينۆەستور اراسىندا دانەكەر بولىپ, ءوزارا بايلانىستىڭ ورناۋىنا ىقپال ەتۋدى كوزدەيدى. جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ زامانىندا ونىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋعا كەڭەس بەرەدى.
− يسلام الەمىندەگى عالىمداردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ ارقىلى جاڭا بەلەسكە قول جەتكىزەمىز. وسى باستامانى قولعا الىپ وتىرمىز. عىلىمدا تەحنولوگيالىق توڭكەرىسكە الىپ كەلەتىن جاڭالىق اشۋعا قۇشتار جاندارعا 200 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋگە نيەتتىمىز.ونىڭ اياسىندا 4 سانات بويىنشا قولداۋ كورسەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. تۇجىرىمدامالاردى راستاۋ, ستارتاپتاردى ىسكە قوسۋ ارقىلى بەكىتىلگەن جوسپارلاردى بىرلەسە ورىنداۋعا ءازىرمىز. ال عالىمدارعا ورتاق زەرتحانا اشۋ ماسەلەسىندە وزگە دە ارىپتەستەرىمىزدەن قولداۋ كۇتەمىز. ءوز تاراپىمىزدان 1 ملرد اقش دوللارىن ءبولۋدى قاراستىرىپ وتىرمىز. بىزدەگى ترانسفەرتتەر مەن قورلار, ادامي رەسۋرستاردى دامىتۋ كاپيتالى سىزدەر ءۇشىن دە اشىق ەكەنىن ەسكە سالامىن, – دەدى يسلام دامۋ بانكى توبى پرەزيدەنتىنىڭ عىلىم, تەحنولوگيا جانە يننوۆاتسيالار جونىندەگى كەڭەسشىسى. بۇگىنگى كۇنى يسلام دامۋ بانكى الەمدەگى وزگە دە ءدىن وكىلدەرىمەن جۇمىس جاساۋعا نيەتتى ەكەنىن, بانك تاراپىنان قاتىسۋشىلارعا شەكتەۋ قويىلمايتىنىن مالىمدەدى.
سونىمەن قاتار يسلام دامۋ بانكى 50 مىڭ اقش دوللارىنان باستاپ, 1 ملن اقش دوللارىنا دەيىنگى گرانتتاردى قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. يسلام دامۋ بانكى توبى پرەزيدەنتىنىڭ عىلىم, تەحنولوگيا جانە يننوۆاتسيالار جونىندەگى كەڭەسشىسى ءسوز سوڭىندا قازاقستاندىقتاردى بىرلەسە جۇمىس جاساۋعا شاقىردى.
استانا حالىقارالىق كاپيتال نارىقتارىنىڭ 2-ءشى فورۋمى اياسىندا وتكەن ء«وتىمدى بيرجا قۇرۋ: جاڭا ونىمدەر جانە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءرولى, تسيفرلى تەحنولوگيالارعا ءوتۋ» سەسسياسىندا ماسكەۋ قور بيرجاسىنىڭ باسقارما توراعاسى الەكساندر افاناسەۆ جەرگىلىكتى ينۆەستورلار مەن حالىقارالىق ينۆەستورلار اراسىنداعى ايىرماشىلىق جايىندا ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ تاجىريبەسى مول. ولار جەرگىلىكتى ينفراقۇرىلىمعا قانداي تالاپ قويۋ قاجەتتىگىن جاقسى بىلەدى. سوندىقتان جەرگىلىكتى بيرجاعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيدى.
جاھاندىق قارجى فورۋمىندا ءسوز العان پرينستون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۆۋدرو ۆيلسون مەكتەبىندەگى حالىقارالىق قاتىناستار پروفەسسورى گارولد دجەيمس:
– 2008 جىلعا دەيىن نيۋ-يورك, لوندوندا قارجىلىق جۇيە قارقىنمەن دامىدى. بۇگىنگى كۇنى دامۋشى ەلدەردە تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ جاڭا ساتىسى قالىپتاسىپ كەلەدى. بۇل نەگىزدە ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتۇرلى ستسەناريلەر ازىرلەنىپ, مەملەكەتتەردەگى قارجىلىق جۇيەنىڭ ۇتىمدى ءارى پايدا الىپ كەلەتىن كوزدەرىن قاراستىرۋ جولعا قويىلعان. بۇل باعىتتا قازاقستاننىڭ دا الەۋەتى اسا جوعارى دەپ ەسەپتەيمىن, – دەدى.
«استانا» قارجى ورتالىعىنىڭ رەسمي اشىلۋى قارساڭىندا الەمدىك جانە قازاقستانداعى قارجىلىق جۇيەنىڭ جان-جاقتى دامۋىنا باعىتتالعان ەكى فورۋم ەرتەڭ جالعاسىن تابادى. اۋقىمدى شاراعا جەر-جاھاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن اتاقتى ەكونوميستەر جينالىپ, نوبەل سىيلىعى لاۋرەاتتارى مەن حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ جەتەكشىلەرى, قارجى سالاسىنىڭ مايتالماندارى قاتىسۋدا.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
