ەلدىك ماسەلەلەر ەل نازارىندا تۇرۋى ءتيىس

نۇرسۇلتان نازارباەۆ: ىشكى ساياسي سالا مەن ۇلتتىق قاۋىپ­سىز­دىكتىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى نەگىزگى ماق­سات­تارى قوعامدا كەلىسىم مەن تۇراقتى­لىقتى ساقتاۋ, ەل قاۋىپسىزدى­گىن نىعايتۋ بولىپ قالا بەرەدى.

(قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان).

“ارينە, دۇنيەجۇزىلىك قارجى داعدارىسى ءبىزدىڭ جوسپارلارى­مىز­عا ءبىراز وزگەرىستەر ەنگىزدى. دەگەن­مەن, بۇل – ەلىمىزگە وتە قاجەتتى ستراتەگيا. قاۋىپسىزدىكتىڭ نەبىر ءتۇرى بولادى. ەكونوميكالىق قاۋىپ­سىز­دىك, ىشكى-سىرتقى ماسەلەلەردەگى قاۋىپ­سىزدىك, اقپارتتىق قاۋىپ­سىز­دىك. بۇلار جونىندە مەنىڭ بيىلعى حالىققا ارناعان جولداۋىمدا ناقتى كورسەتىلگەن. سوندىقتان, بۇل شارالار باعىتىندا كوپ جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. توڭىرە­گىمىزدەگى جاع­دايدى, ونىڭ ىشىندە دۇنيە جۇزىندەگى بولىپ جاتقان وقيعالار مەن ىشكى-سىرتقى جاع­دايدى ەسكە­رىپ, قانداي ماسەلە­لەرگە كوڭىل ءبولۋ كەرەك ەكەنىن سا­راپتايتىن بولا­مىز”, دەدى ەلباسى ءوز سوزىندە. پرەزيدەنتتىڭ كومەكشىسى – قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى مارات ءتاجين 2009 جىلى ستراتە­گيا­دا قاراستىرىلعان ءىس-شارا­لار­دىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپى­نان ورىندالۋى جونىندە باياندادى. اتالعان ماسەلەنى تالقىلاۋ كەزىندە مەملەكەت باسشىسى ىسكە اسىرى­لا­تىن شارالاردىڭ تيىمدىلىگىنە باسا ءمان بەرىلۋى ءتيىس ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق, ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا قالىپتاسقان ۇردىستەردى تالداۋ بويىنشا الداعى كەزەڭگە كوزدەلگەن ناقتى باسىم­دىقتار ايقىندالدى. بۇدان كەيىن مەملەكەت باس­شى­سى كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ماسەلە بويىنشا جان-جاقتى اڭگىمە قوزعا­دى. “بۇل ماسەلە جونىندە دە مەنىڭ حالىققا ارناعان بيىلعى جول­داۋىم­دا ناقتى ايتىلدى. سوعىس اردا­گەرلەرىنە قانشا قارجى ءبولى­نىپ, قانداي كومەك كورسەتىلەتىنى, ونىڭ كولەمى قانداي بولاتىنى ناقتى بەلگىلەندى. مىنە, وسى ماسە­لەلەردىڭ وڭ شەشىلۋى جاعدايىندا قاراستىراتىن بولامىز”, دەدى بۇل تۇرعىدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىس­تىڭ 65 جىلدىعى تۋراسىندا ايت­قان­دا, مەملەكەت باسشىسى ونى بۇكىل ەل اۋماعىندا جوعارى دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋداردى. ەلباسى ءوز سوزىندە جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ قازاقستان تاريحىنداعى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن, سوندىقتان بىردە-ءبىر سوعىس ارداگەرى, ولاردىڭ جەسىرلەرى, سوعىس ارداگەرلەرىمەن تەڭدەستى­رىل­گەن ازاماتتار, تىل ەڭبەككەرلەرى وزدەرىن مەملەكەت نازارىنان تىس قالعانداي سەزىنبەۋى ءتيىس ەكەندىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. وتىرىس كەزىندە ۇلى وتان سو­عىسىنداعى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە دايىندىق بارىسى جونىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەربول ورىنباەۆ ەسەپ بەردى. ول ءوز سوزىندە ارداگەرلەر مەن تىل ەڭبەككەرلەرىنە ماتەريال­دىق جاعىنان قولداۋ-كومەك كور­سە­تۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن 5,8 ملرد. تەڭگە كولەمىندە قارجى بولىنگەندىگىن جەتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى ءوز كەزە­گىن­دە بۇل اتاۋلى مەرەكەنىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جوعارى دارە­جەدە وتكىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلۋى ءتيىس ەكەن­دىگىن ەسكەرتتى. ماسەلەن, ارداگەر­لەرگە سىي-قۇرمەت كورسەتۋ مەن ولار­دى ماراپاتتاۋ, مۇقتاج ماي­دان­گەر جانداردى باسپانامەن قام­تاماسىز ەتۋ جانە تۇرىپ جاتقان باسپانالارىن ءتيىستى جوندەۋدەن وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋ, ولارعا قول­جەتىمدى ءارى ساپالى مەديتسينالىق كومەكتىڭ بارلىق ءتۇرىن كورسەتۋ, تەمىر جول مەن اۋە كولىگىندە تەگىن جانە جەڭىلدىكپەن جول جۇرۋلەرىن تولىق قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى ءبىر­قا­تار ماسەلەلەر بويىنشا ءبىرىڭ­عاي شارالاردى ويلاستىرۋ جونىندە ارنايى نۇسقاۋلار بەرىلدى. بۇل كۇنگى وتىرىس اياسىندا سونداي-اق, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسىپ, ەرەن ەرلىك كورسەتكەن قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەردىڭ ەسىمىن ماڭگى ەستە قالدىرۋمەن بايلانىستى ارنايى ۇسىنىستار قارالدى. ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بوي­ىن­شا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ ۇكىمەتكە جانە وسى ماسەلەلەرگە تىكەلەي مۇددەلى مەم­لەكەتتىك ورگاندارعا ناقتى تاپ­سىرمالار جۇكتەدى. ال ەلباسىنىڭ بەرگەن بۇل تاپ­سىرمالارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ورىندالۋىن باقىلاۋ قاۋىپسىزدىك كە­ڭەسى حاتشىلىعىنىڭ قۇزىرەتىنە ءتيدى. ءلايلا ەدىلقىزى. كەلەشەكتى بولجاعان كەمەل جولداۋ جاۋىنگەرلىك دايىندىق جوعارى كەشە ەلباسى – قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ وتكەن جىلعى قىزمەتىنىڭ قورىتىندىسى مەن الداعى ۋاقىتقا جوسپارلانعان مىندەتتەردى تالقىلاۋعا ارنالعان كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسى ءوتتى. ءماجىلىس باستالار الدىندا جو­عار­عى باس قولباسشى ەلىمىزدىڭ قا­رۋ­لى كۇشتەرىنىڭ قۇرلىق اسكەر­لە­رى مەن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنە جاۋىنگەرلىك تۋ تاپسىردى. وسى راسىمدە جاۋىنگەرلىك تۋدى ەلبا­سى­نىڭ قولىنان قۇرلىق اسكەر­لە­رى­نىڭ قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتە­نانت ساكەن جاسۇزاقوۆ پەن اسكە­ري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ قولباسشىسى ءى رانگالى كاپيتان جانداربەك جان­ۇزاقوۆ قابىلدادى. راسىمدە مەم­لەكەت باسشىسى وفيتسەرلەر الدىن­دا ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن قورعاپ تۇر­عان  قازاقستان ارمياسىنىڭ ەكى قۇرىلىمدىق ءبولىمىنىڭ وسى سال­تاناتتا ابىروي, داڭق, اتاق جانە ءاس­كەري ۇجىمداردىڭ جاۋىنگەرلىك ءداستۇرىن كورسەتەتىن وزدەرىنىڭ باس­تى ءارى قاسيەتتى بەلگىلەرىنە يە بول­عا­نىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, پرە­زيدەنت ءاربىر قازاقستان ازاما­تىنىڭ وتانىن قورعاۋ باستى پا­رى­زى ءارى مىندەتى بولۋ كەرەكتىگىن ايتا كەلىپ, ەلىمىزدىڭ ازات بولۋى جو­­لىندا جان پيدا ەتكەن اتا-بابا­لارىمىزدىڭ ەرلىگىن ءاردايىم ەستە ساقتاي ءجۇرىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەل­سىزدىگى مەن تۇتاستىعىنا, گەنە­رال-وفيتسەرلەردىڭ جان اياماي قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىم بىلدىرەتىنىن جەتكىزدى. وسى راسىمنەن كەيىن ەندى باس­قارۋ قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ كە­زەڭى اياقتالىپ, باستى قولباس­شى­لىق قۇرلىق اسكەرلەرى مەن اسكە­ري-تەڭىز كۇشتەرى رەتىندە قۇرىلىپ جۇمىس ىستەيتىنىن, اسكەرلەردى باس­قارۋ جانە ولاردى قولدانۋ ءۇش سالا بويىنشا, اتاپ ايتقاندا, قۇرلىقتا (قۇرلىق اسكەرلەرى), اۋەدە (اۋە قورعانىسى), تەڭىزدە (اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى) جۇزەگە اسىرىلاتىنىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. سالتاناتتى راسىمنەن سوڭ مي­نيسترلىكتىڭ كەڭەيتىلگەن القا ءما­جى­لىسى باستالىپ, وندا قورعانىس ۆە­دومستۆوسىنىڭ باسشىسى ادىلبەك جاقسىبەكتوۆتىڭ وتكەن جىلعى جۇ­مىستارعا جانە الداعى ماقسات-ءمىن­دەتتەرگە ارنالعان بايانداماسى تىڭ­دالدى. مۇندا قورعانىس مي­نيسترى الدىمەن اسكەري قاۋىپ­سىز­دىك­تى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا قا­رۋلى كۇشتەردىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىعىن جوعارى دەڭگەيدە ۇستاۋ مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتتەرى بولىپ سانالاتىنىن, وسىعان باي­لا­نىستى بىلتىر جاۋىنگەرلىك داي­ىندىقتىڭ قارقىنى ايتارلىقتاي وسكەنىن, ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا قازىر زاماناۋي ادىستەر مەن قۇرال­داردىڭ بەلسەنە قاتىستىرىلىپ جاتقاندىعىن اتاپ كورسەتتى. وسى ورايدا ول بۇگىنگى كۇنى اسكەري­لەر­دىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىعى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 15 پايىزعا كوتەرىلگەنىن, سونىڭ ناتيجەسىندە ءارتۇرلى قارۋ-جاراق پەن تەحني­كادان اتۋدا 12 مىڭنان استام سى­ناق-جاتتىعۋلار جاسالىپ, اسكەري ماشينەلەردى جۇرگىزۋ بويىنشا 2 700 تاجىريبە ساباقتارى وتكىزىل­گەنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە, مي­نيستر بىلتىر اۋە قورعانىسى كۇشتەرىندە ۇشقىشتاردىڭ ۇشۋ ۋاقىتى 24 000-نان استام ساعاتتى قۇراسا, ءبىر عانا ۇشقىشتىڭ ورتاشا ۇشۋى 78 ساعاتقا جەتكەنىن, ءسويتىپ, ۇشۋ ساعاتىنىڭ ءوسۋى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 70-74 پايىزدى قۇراعانىن تىلگە تيەك ەتى. ماجىلىستە وسىدان كەيىن جاۋىن­­گەرلىك دايىندىققا بايلا­نىس­تى باسقا دا بىرقاتار ماسەلەلەر ءجو­نىندە اڭگىمە قوزعالدى. قورعا­نىس ءمينيسترى وسى ورايدا قازىر بۇكىل دۇنيە ءجۇزى ءجيى پايدالاناتىن زاماناۋي ترەناجەرلەردى قولدانۋ جانە جاۋىنگەرلەردىڭ تاجىريبەسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ىسكە اسى­رى­لاتىن جاتتىعۋ شارالارىن وتكىزۋ جونىندەگى ويلارىمەن ءبولىستى. ۆەدومستۆو باسشىسى بۇگىندە ەلىمىز بويىنشا جاۋىنگەرلىك ازىرلىككە زاماناۋي ترەناجەرلىك كەشەندەردىڭ كوپتەپ ەنگىزىلىپ جاتقاندىعىن, ونىڭ تەك جەكە ادامنىڭ عانا دايىن­دىعىن دامىتىپ قويماي, ول قارۋلى كۇشتەرگە اۋەدەگى جانە قۇرلىقتاعى زاماناۋي ۇرىستىڭ سۇل­باسىن كەلتىرىپ بولىمدەردىڭ ءۇي­لەسىمدى ءىس-قيمىلىن پىسىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كۇنى قا­رۋلى كۇشتەر يەلىگىندە “پروفي” اتىس ترەناجەرىن قوسا ەسەپتەگەندە 85 ترەناجەر بار. وقۋ ورتالىقتارى اۆياتسيالىق, ارتيللەريالىق, اۋە-دەسانت ترەناجەر كەشەندەرىمەن جابدىقتالعان, ال جاياۋ اسكەر جاۋىن­گەرلىك ماشينەلەرىنىڭ مەحا­نيك-جۇرگىزۋشىلەرى جانە ت-72 تانك ەكيپاجدارى دا مىندەتتى تۇردە ترە­ناجەرلەردى پايدالانىپ دايىندا­لا­دى. ماجىلىستە جاتتىعۋ شارا­لارى جونىندە ايتا كەلىپ ول مى­ناداي مالىمەتتەر كەلتىردى. وتكەن جىلى قازاقستان ارمياسى ءارتۇرلى 52 جاتتىعۋ شارالارىن وتكىزدى. بۇل 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا, ءبىر جارىم ەسەگە ارتىق. سولاردىڭ ىشىندەگى ماڭىزدىسى – “جاۋىن­گەرلىك دوستىق”, “اۋە كۇشتەرى”, “دالا قىرانى” دەگەن اتپەن ءوت­كى­زىلگەن جاتتىعۋلار بولدى. سونداي-اق, ۇقشۇ-نىڭ جەدەل ارەكەت ەتۋشى  ۇجىمدىق كۇشتەرىنىڭ قاتى­سۋى­مەن “ماتىبۇلاق” سىناق الاڭىن­دا وتكەن ء“وزارا ءىس-قيمىل-2009” بىرلەسكەن ستراتەگيالىق جات­تىعۋ شاراسىنىڭ دا ماڭىزدى­لى­عىن اتاپ وتۋگە بولادى. وسى وقي­عا­لارعا بايلانىستى ءتول اسكەرى­مىز­دىڭ وتكەن جىلعى قىزمەتىنە قو­رىتىندى جاساعان شەتەل ساراپشى­لارى “قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى بۇگىنگى كۇنى پوستكەڭەستىك مەم­لە­كەتتەر ارمياسىنىڭ اراسىندا جەتەكشى ۇشتىككە كىرەدى جانە ور­تا­لىق ازيا اۋماعىندا ءسوزسىز كوشباسشى بولىپ تابىلادى” دەگەن باعا بەردى. قازىرگى كەزدە اسكەري ۆەدومستۆو جۇمىسىنىڭ نەگىزگى با­عىتتارىنىڭ ءبىرى جاتتىعۋ شارا­لا­رىن كوپتەپ وتكىزىپ, اسكەري دوك­ترينا اياسىندا ەلىمىزدىڭ اسكەري-تەحنيكالىق مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ بولىپ سانالادى. وسىعان وراي, اسكەرلەر زامان تالاپتارىنا ساي برو­نەتەحنيكا, اۆياتسيا, قارۋ-جا­راقتىڭ باسقا جۇيەلەرىمەن قام­تاماسىز ەتىلۋدە. ماجىلىستە قورعانىس ءمينيسترى وسىنداي دەرەكتەردى كەلتىرە وتى­رىپ, جوعارعى باس قولباسشىنىڭ قامقورلىعى ارقاسىندا اسكەرلەر­دىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ دا ءوسىپ كەلە جاتقانىن كولدەنەڭ تارتتى. مۇندا ول وفيتسەرلەر مەن كەلىسىم-شارت قىزمەتىندەگىلەر قولايلى باسپانا­مەن قامتاماسىز ەتىلە باستاعانىن, قازىر پايدالانۋعا 77 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن تۇرعىن ۇيلەر بەرىلگەنىن, ال استانا قالاسىنىڭ ىرگەسىنەن 176 وتباسىنا كوتتەدج قالاشىعى سالىنعانىن ايتىپ, وسى جەردەن بەرىلگەن باسپانادان تال­دى­قورعان گارنيزونىنىڭ اسكەرلەرى دە قونىس تويىن تويلاعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, ول ەلىمىزدىڭ جەتى اسكەري قالاشىقتارىنا قۇنى 6,3 ملرد. تەڭگەگە كۇردەلى جوندەۋ ءجۇر­گىزىلگەنىن, سەگىز اسكەري قالا­شىق­تاعى 12 نىساننىڭ دا ءدال وسىن­داي جوندەۋدەن وتكەنىن, 186 عيماراتتار مەن تۇرعىن ءۇي, جاتاق­حانا, اسحانا, كازارما, سپورت كە­شەن­دەرىنە اعىمداعى جوندەۋ جا­سال­عانىن ايتتى. ال بيىلعى جىلى 98 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن 1 714 پاتەردەن تۇراتىن 17 تۇرعىن ءۇي مەن 15 جاتاقحانانىڭ سالىنا­تىنىن, ولاردىڭ قاتارىندا اسكەر­لەردى يپوتەكا مەن جالعا بەرۋ ار­قى­لى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. وسىلاي دەي كەلىپ, قورعانىس ءمينيسترى قازىرگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – پوگون تاققان ازاماتتاردىڭ جالاقىسىن ءوسىرۋ ماسەلەسىنىڭ دە ءتيىستى دەڭ­گەيدە شەشىلىپ وتىرعانىنان حا­بار­دار ەتتى. وسى ورايدا ول مەملەكەت باسشىسىنا ء“سىزدىڭ تاپسىرما­ڭىز­عا سايكەس, 2009 جىلى اسكەري قىز­مەتشىلەردىڭ قارجىلىق قامتاما­سىز ەتىلۋى 25 پايزىزعا ءوستى. سار­باز­دار مەن سەرجانت لاۋازى­مىن­داعى كەلىسىم-شارت قىزمەتىن­دە­گى­لەردىڭ كاسىپتىلىگىنە قوسىلاتىن ءۇس­تەم­اقى دا كوتەرىلدى. اسكەري شەنگە تولەنەتىن قاراجات كولەمىنە جەكە ارنايى قاراۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. بۇل اسكەريلەردىڭ كاسىبيلىگىنە, ولار­دىڭ قىزمەت ساتىسى بويىنشا وسۋىنە دەگەن ىنتاعا العىشارتتار جا­سايدى”, دەدى. ودان ءارى ول مەم­لەكەتتىڭ جاساپ وتىرعان قامقور­لى­عىنا بايلانىستى بارشا وفيتسەر­لىك كورپۋستىڭ جيناقى, جىلدام, جان-جاقتى جاراقتانعان جانە ءبى­لىمدى اسكەر قۇرۋ بويىنشا قويىل­عان تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا جۇمىلۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى. “وسىنداي ولشەمدەردى  ءسىز ءوزىڭىز اي­قىنداپ بەردىڭىز”, – دەدى قور­عانىس ءمينيسترى ەلباسىنا قاراتا. ءماجىلىستىڭ سوڭىندا قورعانىس ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى بولا­شاققا بەلگىلەنگەن جوسپارلار تۋ­رالى ويلارىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا وسى كۇزدە شىۇ ايا­سىندا وتەتىن ءىرى كولەمدى “بەيبىت ميس­سيا-2010” جاتتىعۋ شارالارى­نا دايىندىق جۇرۋدە. بۇل شارا ەلى­مىزدىڭ حالىقارالىق ارىپتەس­تەرىمىزدىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن ەڭ ءىرى جاتتىعۋلارى بولادى. بۇدان باسقا ۇقشۇ اياسىندا ء“وزارا ءىس-قيمىل”, ناتو باعدارلاماسى بوي­ىنشا كەزەكتى “دالا قىرانى” جات­تىعۋ شارالارىن وتكىزۋ جوسپار­لا­نىپ وتىر. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ءادىل­بەك جاقسىبەكوۆ ارميانىڭ بار­لىق كورسەتكىشتەر بويىنشا ساپا­لىق ءوسۋى اسكەري-تەحنيكالىق جاڭار­تىلۋسىز شەشىمىن تابۋى مۇمكىن ەمەستىگىن, وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قازىر اسكەرىمىز وتان­دىق قورعانىس ونەركاسىبى كەشەنىن كەڭىنەن پايدالانۋعا بەت بۇرعانىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق,  ول مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا بيىلعى جولداۋىندا ادام كاپي­تالىنا ينۆەستيتسيا سالۋ ماسەلە­سىنە باسا نازار اۋدارعانىن, قا­رۋلى كۇشتەردىڭ وسى باسىمدىقتار قاتارىنان ورىن الىپ وتىرعانىن, سوعان بايلانىستى ەندى نەگىزگى جۇمىس اسكەري ءبىلىم مەن عىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋدى نىعايتۋ جانە يدەولوگيالىق جۇمىستىڭ ساپالى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ سياقتى ءۇش باعىت بويىنشا اتقارىلاتىنىن جەتكىزدى. وسى جەردە قورعانىس ءمينيسترى كەمى 8 جىل اسكەردە كەلىسىم-شارت بويىنشا سولدات جانە سەرجانت رەتىندە قىزمەت ەتكەن ازاماتتارعا  رەسپۋبليكا جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋى ءۇشىن تولەيتىن قارجىسىنىڭ 50 پايىزى مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەنەتىنىن ەسكەرتتى. وسىدان كەيىن ءماجىلىستى ەلباسى قورىتىندىلادى. مەملەكەت باس­شى­سى ءوز سوزىندە قازاقستان قارۋ­لى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباس­شى­سى رەتىندە ەلىمىزدىڭ ارمياسىن جەكە باقىلاۋىندا ۇستايتىنىن جانە ونىڭ بارلىق جاعدايىنا باسا ءمان بەرەتىنىن ايتا كەلىپ, وتكەن جىلى دۇنيە جۇزىندەگى ەكونوميكا­لىق قيىندىقتارعا قا­را­ماستان, مەملەكەت قارۋلى كۇش­تەر­دىڭ دامۋىنا قولدا بار ءمۇم­كىن­دىكتىڭ ءبارىن جاساعانىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا ول كەلىسىم-شارت بوي­ىن­شا ءاس­كەردە قىزمەت ەتكەن ازا­مات­تار­دىڭ جوعارى ءبىلىم الۋىنا, ءاس­كەري­لەردىڭ باسپانامەن قامتاما­سىز ەتىلىپ, جالاقىلارى­نىڭ بيىل­دان باستاپ 25 پايىزعا وسۋىنە جاع­داي جاسالىپ جاتقانىن ايتتى. ودان ءارى پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ حا­لىقارا­لىق ساحناداعى بەدەلىنە بايلانىس­تى وسى جىلى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتىپ وتىرعا­نىن, مۇنىڭ ءوزى حالىق­ارالىق قاۋىپسىزدىك ماسە­لە­سىندە اقش, ەۋروپا وداعى, قىتاي, رەسەي جانە ۇقشۇ مەن ناتو ۇيىمىنا مۇشە ەلدەرمەن  قارىم-قاتىناستى ودان ءارى ارت­تى­رۋعا ءمۇم­كىندىك جاسايتىنىن ايتا كەلە, قازاقستان الداعى ۋاقىتتا ءدۇ­نيە جۇزىنە ەسىرتكىمەن جانە لاڭ­كەستىك­كە قارسى كۇرەستە قارۋلى كۇشتە­رىن ساقاداي-ساي ەتىپ, كور­سەتە الاتىن مەملەكەت بولۋى كە­رەك­­تى­گىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە, ەلبا­سى وتاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارى­لا­تىنىن ەسكەرت­تى. نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى وتاندىق اسكەري ءوندىرىستى دا­مى­تۋ ءۇشىن الدىمەن بىرلەسكەن كاسىپ­ورىندار قۇرىپ, سودان كەيىن عىلىم مەن تەحنولوگيالار ارقىلى جەكە ونەركاسىبىمىزدى دامىتۋدى ماقسات ەتۋىمىز كەرەك دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى. “قازىر ءبىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىزدى دامىتۋعا الەۋەتىمىز جەتەدى. وسى باعىتتا جۇمىستار دا ىستەلىنىپ جاتىر. بۇل جۇمىستاردىڭ ءارى قاراي ناتيجەلى بولۋىنا ۇكى­مەت قولداۋ كورسەتۋى كەرەك. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىك كاسىپ­كەرلەرمەن قارۋلى كۇشتەرگە قاجەت قۇرال-جابدىقتاردى ءوندىرۋ ءۇشىن مالىمەتتەردى كەڭىنەن ءبولىسۋى ءتيىس. قازاقستان ارمياسى ارقا­شان­دا كۇشتى, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى بولۋى كەرەك”, – دەدى ەلباسى. جوعارعى باس قولباسشى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك سەزىمدى قالىپتاستىرىپ, حالىق اراسىندا ەلىمىز اسكەرىنىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ءۇشىن ناسيحات جۇ­مىستارى­نىڭ جۇرگىزىلۋى كەرەكتىگىن, سون­داي-اق, قاتارداعى اسكەريلەر مەن وفيتسەرلەردىڭ قىزمەت بابى­مەن ءوسىپ, زاپاسقا شىققان ازامات­تاردىڭ قوعامداعى ءوز ورنىن تابۋى ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستاردىڭ جاسالۋى قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. ماجىلىستە بەلگىلى بول­عانداي, مامىر ايىنىڭ سوڭى مەن ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا قازاق­ستاندا تۇڭعىش رەت قارۋ-جاراق پەن اسكەري م ۇلىكتىڭ “KADEX-2010” اتتى حالىقارالىق كورمەسى وتەدى. استانا قالاسىندا وتەتىن بۇل كورمەگە وتاندىق كاسىپكەرلەر مەن شەتەلدىك وندىرۋشىلەر قاتىساتىن بولادى. داستان كەنجالين, سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ. قازاقستاننىڭ جاسامپاز  جوباسى دارحان كالەتاەۆ,  “سامۇرىق-قازىنا” ءال-اۋقات قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, “نۇر وتان” حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى. ءوز الدىنا اسا جوعارى ماقسات-مىندەتتەر قويا بىلەتىن كەز كەلگەن ەل ءۇشىن جەتىستىككە جەتۋدىڭ يدەولو­گيا­سى, مىعىم مەملەكەت پەن ونى قۇ­رۋ­دىڭ ءتيىمدى باعدارلاماسى بولۋى شارت. ال مەملەكەتتىڭ كەمەلدەنۋى سول كۇردەلى ماقساتتار مەن قارا­پايىم جوبا-جوسپارلاردى تابىستى ىسكە اسىرۋدان باستالادى. ەلباسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا وسى ءبىر ۇلى مۇرات جولىن ناقتى ايقىنداپ بەردى. ەلدى وركەندەتۋدىڭ تۇپكىلىكتى ءارى ۇزاق مەرزىمدى باعدارى وزگەرگەن جوق. قايتا وتكەن جىلدارداعى تاجىريبە مەن ناتيجە پىسىقتالىپ, مەملە­كەت­تىڭ جاقىن بولاشاقتاعى قاجەت­تىلىگىنەن تۋىندايتىن مىندەتتەر جۇيەلەندى. مۇلدەم جاڭا, وزىق, ءتورت نەگىزگى قاعيداعا قۇرىلعان ۇلت­تىق ستراتەگيا جاسالدى. راسىندا, وسى ۋاقىتقا دەيىنگى قازاقستانداعى وراسان وزگەرىستەردى, جاقسىلىق پەن جاڭالىق اتاۋلىنى تەرەڭ تارازىلاپ, تالقىلاي الدىق پا؟ پرەزيدەنت جولداۋلارىندا جۇكتەلگەن ماقسات-مىندەتتەر قاي دەڭگەيدە, قانشالىقتى ورىندالدى؟ وسى رەتتە ەلباسى مەن ەلدىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى ابى­روي­مەن كوتەرۋگە ءبىزدىڭ دارمەنىمىز جەتە مە؟ مۇنىڭ بارلىعى دا بۇگىنگى يستەبليشمەنت پەن بيلىك ينستي­تۋت­تارى ءۇشىن باستى ساۋالدار بولۋى ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, ازىرگە بۇل ساۋالداردىڭ باسى اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جول­داۋى مەملەكەتتىڭ جاقىن بولا­شاق­تاعى ماقسات-مىندەتى عانا ەمەس, ول – تابىستى مەملەكەت قۇرۋ جولىن­داعى باسىم باعىت, اتقارۋشى ور­گان­دارعا بەرىلگەن ناقتى تاپسىرما, حالىقتىڭ ءبىلۋى, ءتۇسىنۋى ءۇشىن جاسالعان بەلگى. ءار وتباسىنىڭ, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ بويىنا ۇيا­لاي­تىن سەنىمنىڭ مايەگى. بۇل سەنىم مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەر­شى­لىگىن مەيلىنشە سەزىنۋ, ۇرپاقتىڭ ساۋ-سالاماتتىعى ءۇشىن قام جەمەي, قارتايعان ۋاقىتىڭدا الاڭسىز ءومىر ءسۇرۋ دەيتىن قاراپايىم اقيقاتتارعا نەگىزدەلگەن. پرەزيدەنت ءاردايىم حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن, سۇرانىسىن, تالا­بىن تەرەڭ سەزىنەدى, قالت جىبەرمەي تانيدى. بەرگەن ۋادەسىن ورىندايدى, ورىندالمايتىن ۋادە بەرمەيدى. حالىقتىڭ شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنۋى دە وسى سەبەپتەن. وسى سە­بەپ­تەن بيلىكتى سىناپ-مىنەيتىن جانداردىڭ ءوزى “نازارباەۆ حالىققا بەرگەن ۋادەسىن ورىندامادى” دەپ ەشقاشان ايتا الماسى انىق. وتكەن ۋاقىت بەلەسىنەن كوز ءجى­بەر­سەك, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلى­مىز­دىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇر­عىدا قارىشتاپ دامۋىنا مىعىم ءىر­گەتاس قالانعانىن كورەمىز. قازاق­ستان الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ زاردابىن وزگە ەلدەرمەن سالىس­تىر­عاندا ەرتەرەك ەڭسەردى. قيىن­شى­لىقتارعا قاراماستان بيىلعى جىلى جالاقى مەن زەينەتاقى مولشەرى ۇلعايتىلدى. جاڭا يندۋستريالىق باعدارلاما جۇيەلى ىسكە اسىرىلۋدا. مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەر, با­لا­باقشالار مەن اۋرۋحانالار سا­لى­نىپ جاتىر. “جول كارتاسى” اياسىن­دا سان مىڭداعان ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. اگرارلىق سەكتورعا, شا­عىن جانە ورتا بيزنەسكە مەملەكەت تاراپىنان مول قارجى ءبولىنىپ وتىر. ارينە, بۇل ءتىزىمدى جالعاس­تىرا بەرۋگە بولادى. وسىنىڭ ءبارىنىڭ باسى-قاسىندا پرەزيدەنت تۇر. الايدا پرەزي­دەنت­كە دە قولداۋ قاجەت قوي! مەملەكەت­تىڭ باسشىسى مەملەكەتتىك دەڭگەي­دەگى شارۋانى ىسىرىپ قويىپ, ۇساق-تۇيەكپەن اينالىسۋعا ءتيىس پە؟ مىنە, وسىدان كەلىپ ءبىز جوعارىدا ايتقان يستەبليشمەنت پەن بيلىك ينستيتۋت­تارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى باسى اشىق اڭگىمە شىعادى. قازاقستان حالقىنا جولداۋى­نان كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى “نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيا­لىق پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ بيۋرو­سىن وتكىزدى. – تىكەلەي ەفيردە ماعان 40 مىڭ سۇراق قويىلدى. بۇگىنگە دەيىن قان­شا ادامنىڭ جاۋاپ العانىن قادا­عالاپ, تالداۋ جاساپ وتىرمىن. ءالى قورىتىندىسىن العان جوقپىن. نەگە تىكەلەي ماعان سۇراق قويى­لا­دى؟ ويتكەنى, ولار بارلىق ينس­تان­تسيادان وتكەن, اۋىلدىڭ, اۋداننىڭ, وبلىستىڭ اكىمدەرىنىڭ, جەرگىلىكتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تابال­دىرىعىن توزدىرعان. ەشكىم قال­ما­عان سوڭ ماعان حابارلاسىپ وتىر, – دەدى پرەزيدەنت. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتقا­نى ورىندى. نازارباەۆ – ەل ءۇشىن, ­كە­لەر ۇرپاق ءۇشىن وركەندەگەن, مىق­تى مەملەكەت قۇرىپ جاتقان ليدەر. بىراق جالپىۇلتتىق جەتىستىك پەن تابىسقا جەتۋ ءۇشىن ەلباسىنا ارقا سۇيەيتىن حالىقتىق ەرىك پەن ۇجىم­دىق ىنتا-جىگەر كەرەك ەمەس پە؟! وسىنداي بىرلىك قانا ءبىزدىڭ حالقى­مىزدىڭ اراسىنا وت جاعىپ, سىنا قاققىسى كەلەتىن سولاقاي كۇشتەردىڭ شالاعاي ارەكەتتەرىنە جاۋاپ بولا الادى. جولداۋدى تىڭداپ الىپ, جا­تىپ كەپ ماقتاۋدان وڭاي نارسە جوق. بىراق ادامداردى سوزدەن بۇرىن ءىس العا جەتەلەيدى. مەملەكەت ءۇشىن اقپا­رات قۇرالدارىنداعى جالاڭ ماداقتان گورى, جولداۋدا ايتىلعان ماقسات-مىندەتتەردىڭ ناقتى ءارى تولىقتاي جۇزەگە اسقانى پايدالى. – مينيسترلىكتەر مەن ۆەدوم­ستۆولار باعدارلامالاردىڭ ورىن­دا­لىپ جاتقانى تۋرالى انىقتامالار جازۋمەن عانا شەكتەلەدى. ءبىز قانشا باعدارلاما بار ەكەنىن بىلۋدەن قالدىق, – دەدى پرەزيدەنت. شىن­دى­عىندا سولاي. ءتىپتى كەيدە رەفور­مالاردىڭ قاعاز جۇزىندە قالىپ قويىپ جاتاتىنى دا جاسىرىن ەمەس قوي. مۇنداي جاۋاپسىزدىق مەملە­كەت دامۋىنىڭ ورتاق سحەماسىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. بۇل – ەلەكتر جۇيەسىندەگى ءبىر جەلىنى ءوشىرىپ تاستاعانمەن بىردەي. جارىق بار كورىنگەنىمەن, كەيبىر بولىكتى قاراڭعىلىق باسادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قار­ساڭىندا رەفورمالاردىڭ بەتا­لى­سى­نا لايىقتى تالداۋ جاسايتىن ۋاقىت كەلگەن سياقتى. قانداي وڭدى شارۋا بىتىرگەنىمىز تۋرالى, ونىڭ مەملەكەت پەن حالىققا بەرگەن وراسان پايداسى جايلى قاراپايىم ادامدار ءتۇسىنىپ, ءتۇيسىنۋى قاجەت. شىندىعىندا, وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ەگەمەن ەل بولامىز, ءوز قارا شاڭىراعىمىز بەن قازىنامىزعا ءوزىمىز يەلىك ەتىپ, الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ بەلدى ءمۇ­شەسىنە اينالامىز دەگەن وي ەشبىر قازاقتىڭ ويىنا كىرىپ شىقپاعان ەدى. البەتتە, بۇگىنگى تابىس وڭاي جول­مەن كەلە سالعان جوق. قيىن­شى­لىعى مەن قايشىلىعى باسىنان اساتىن مەملەكەتتە بەلگىلى ءبىر جە­تىستىككە جەتۋ ەش مۇمكىن ەمەس ءنار­سە. مۇنىڭ دالەلىن الىس-جاقىن كور­شىلەرىمىزدىڭ ىشىندەگى ءتۇرلى پروب­لەمالار مەن داعدارىستاردان-اق كورۋگە بولادى. قازاقستان حالقى ءۇشىن مەم­لە­كەت باسشىسىنىڭ جولداۋى ءار­دايىم تەمىرقازىق بولىپ كەلەدى. بۇل جولى دا سولاي. تەك, جوعارىدا ايتقانداي, جولداۋدى جۇزەگە اسى­رۋدى ايقاي-سۇرەڭى مول ناۋقانعا, ءبىر مەزەتتىك اكتسيالارعا اينال­دى­رىپ الماۋ كەرەك. حالىقتىڭ ءال-اۋقا­تىن جاقسارتۋعا, مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ءاربىر ءساتتى قادام جاڭا يگى باستا­مالاردى تۋعىزادى. مىسالى, ء“بىر تەرەزە” قاعيداسىنا سۇيەنگەن حا­لىققا قىزمەت كورسەتۋ باعدارلاما­سى­نىڭ ناتيجەسىندە جەڭىلدەتىلگەن جەكە تۇلعالىق نومىرلەردى ەنگىزۋگە قول جەتكىزدىك. نەمەسە, وتكەندە ءبىر وبلىستاعى جالعىز دارىگەرلىك امبۋ­لاتوريانى شۇعىل بالاباقشاعا اينالدىرۋعا تۇرعىندار قارسىلىق كورسەتتى. ايا­عىن­دا الگى ارەكەت پرە­زي­دەنتتىڭ نۇسقاۋىن ءبىر­جاق­تى قا­بىلداعان جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەردىڭ قاتەلىگى بوپ شىقتى. ناتيجەسىندە تىعىرىقتان شىعۋدىڭ وزگە جولى تابىلعان. بۇل نەنى كورسەتەدى؟ بۇل – سامارقاۋلىق پەن ءۇنسىز­دىك­تەن گورى بيلىك پەن حالىقتىڭ بەلسەندى, ءبىر­لەسكەن قيمىلى عانا مەملەكەتتىڭ دامۋ ستراتەگياسىنا مۇرىندىق بولاتىنىن كورسەتەدى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ حالىققا جولداۋىنىڭ ءبىرى “وتكەن كۇننەن الىس جوق, كەلەر كۇننەن جا­قىن جوق” دەپ باستالادى. مەم­لەكەت قۇرۋ – عاسىردان عاسىرعا جە­تە­تىن ءۇي سالۋمەن بىردەي. اسىعىس­تىق جاساپ, ىرگەتاسىن ورنىقسىز, سىلاعىن ساپاسىز ەتسەك, ءۇيدى قي­را­تىپ تىنامىز. سوندىقتان ارحيتەك­توردىڭ تالابى قانشالىقتى زور بولسا, قۇرىلىسشىلاردىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى سونشالىقتى ۇلكەن بولۋى ءتيىس. ويتكەنى, ءبىز ول ءۇيدى ءبۇ­گىنگى ءوزىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, ەرتەڭگى ۇرپاق ءۇشىن سالىپ جاتىرمىز عوي. قازاقستان الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ زاردابىن ەڭسەرىپ قانا قويماي, جاڭا بيىكتەردى باعىن­دىرۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر. وتكەن جىلعى جولداۋ داعدارىس ارقىلى دامۋعا كوشۋدى كوزدەگەنى بەلگىلى. مىنە, قازىرگى تاڭدا سول دامۋ مەن جاڭارۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى. بي­ىل­عى جولداۋ مەملەكەتتىڭ جيناعان تاجىريبەسى مەن مۇمكىندىكتەرىن پاي­دالانىپ, جاڭا ماقسات-مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋدى مىندەتتەيدى. جاداعاي سىن مەن كوپىرمە سوزگە ۇرىنباي, قوردالانعان ماسەلەلەردى جەدەل شەشىپ, العا قاراي ۇمتىلاتىن, كەلەشەككە جۇمىس ىستەيتىن كەزەڭ تۋدى. ەلباسى ءوز جولداۋىندا ءبارىمىزدى وسىعان شاقىرىپ وتىر. مۇنداي مۇمكىندىكتى ءبىزدىڭ حال­قى­مىزعا ۋاقىت پەن تاريحتىڭ ءوزى تارتۋ ەتتى. بىزگە قالعانى – الدى-ار­تىمىزعا قارايلاماي, بىلەك سى­با­نىپ جۇمىس ىستەۋ عانا. ايتپەسە, ءبىز بۇل تاريحي مۇمكىندىكتەن – جاڭار­عان, ازات مەملەكەتتى وركەندەتۋ ءمۇم­كىندىگىنەن ايىرىلىپ قالامىز. سول سەبەپتى ءبىز پرەزيدەنتتى, ونىڭ سايا­ساتىن بارىنشا ءتۇسىنىپ, ءتۇيسى­نىپ, قولداپ-قۋاتتاۋىمىز قاجەت. ەل مەن ەلباسى ارمانداعان مەملەكەتتى قۇرۋ جولىندا ايانباي تەر توگۋگە ءتيىسپىز. قازاقستان – دامۋدىڭ وزگەشە, ەۆوليۋتسيالىق جولىن تاڭداعان مەم­لەكەت. مۇنىڭ ءبارى دە – ەلبا­سىنىڭ ارقاسى. دۇنيە ءجۇزى ونى الەمدىك اۋقىمداعى ليدەر, جاڭا قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالاۋشى رەتىندە تانيدى. “نۇرسۇلتان نازار­باەۆى بار قازاقتار – باقىتتى حا­لىق” دەگەن شەتەلدىكتەردىڭ شىنايى ىقىلاسىنا ءوزىمىز دە تالاي كۋا بولدىق. اقيقاتى سول. ەندەشە, ەل پرەزيدەنتىنىڭ بيىلعى جىلعى مە­رەيتويى دا قازاق مەملەكەتتىگىنىڭ سيمۆولى, قازاقستاندىقتاردىڭ ور­تاق قۋانىشى رەتىندە لايىقتى اتا­لىپ ءوتۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. بۇل, اينالىپ كەلگەندە, تاۋەلسىزدىككە ءتاۋ ەتكەن, ەلدىكتىڭ, بىرلىكتىڭ قادىرىن بىلەتىن قازاقتىڭ ىنتىماعىنىڭ كورىنىسى بولۋى شارت. ورنىقتى, ءور­كەندەگەن مەملەكەت قۇرۋ جولىندا بارشا حالىقتى جۇمىلدىرۋدىڭ سەبەپشىسىنە اينالۋى ءتيىس. ەڭ باس­تىسى, ءار ازامات ورتاق ماقسات ءۇشىن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان مەم­لەكەتتىك ساياساتتىڭ تەرەڭدىگى مەن كەمەلدىگىن باعامداپ, باعالاي ءبىلۋى كەرەك. مەملەكەتتىك وي-سانا دەگەنىمىز – وسى.