اۋدان اكىمى مەرەكە مۇستافين ءوز سوزىندە بۇل شارانىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, التى مىڭعا جۋىق زەرەندىلىك سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ەرلىگى ەلگە مۇرا, وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان كەيىن وبلىستىق قورعانىس ىستەرى دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى رۋسلان قاسىموۆ پەن «قارۋلى كۇشتەردىڭ ارداگەرلەرى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى جانات ەرەجەپوۆ جۇرەكجاردى سوزدەرىن ايتىپ, مارقۇم مايدانگەرگە ارنالعان «قىزىل اسكەردىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل» مەرەيتويلىق مەدالىن مايدانگەردىڭ ءىنىسى ايدوس ابۋتالىپوۆكە تابىس ەتتى.
– قايىرقوجا ءابۋتالىپوۆ 1923 جىلى قاراشىلىك اۋىلىندا تۋعان. وتىزىنشى جىلدارى قاراشىلىك پەن ورتاعاش اۋىلدارى «ستالين» ۇجىمشارىنىڭ قۇرامىندا بولدى. دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن سوعىس باستالعاندا وسى ەكى اۋىلدىڭ جەتپىسكە جۋىق ازاماتىمەن بىرگە 1899 جىلى تۋعان اكەمىز ءابۋتالىپ دوسماعامبەت ۇلى سوعىسقا اتتانىپ, مايداندا مەرت بولدى. قايىرقوجا ءابۋتالىپوۆ جاستايىنان ۇجىمشاردىڭ باس بۋحگالتەرى, كەيىن باسقارما توراعاسى قىزمەتىن اتقاردى. وتتاي جانىپ تۇرعان وجەت ءارى سوم دەنەلى جىگىت 1942 جىلى قولىنا قارۋ الىپ, وتانىن قورعاۋعا اتتاندى. سوعىسقا كەتەردە ءىنىسى كوكىنى باۋىرىنا باسىپ, ونىڭ اكەسىنىڭ ورنىن باساتىنىن, ءوزىنىڭ ورنىنا ايدوس قالاتىنىن ايتىپ كەتىپتى. اعاتايىم ۆولحوۆ مايدانىنداعى 286-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 986-اتقىشتار پولكىنىڭ 5-اتقىشتار روتاسى قۇرامىندا سوعىستى. قيان-كەسكى ۇرىستا شەيىت بولعان باۋىرىمىزدىڭ تاعدىرى جونىندە بەرتىنگە دەيىن حابارسىز بولدىق. سوعىستا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن جانە «ەرلىگى ءۇشىن», «مايدانداعى قىزمەتى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان, – دەدى بوزداقتىڭ ءىنىسى ايدوس ءابۋتالىپوۆ ءوز سوزىندە.
اقمولا وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى التىن ايدوسقىزى رەسەي فەدەراتسياسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ «1941-1945 جىلدارى بولعان ۇلى وتان سوعىسىنداعى حالىقتىڭ ەرلىگى» اتتى (قۇجاتتاردىڭ ەلەكتروندىق بانكىنەن) اقپاراتتىق رەسۋرسىنان, ۇلى وتان سوعىسىنداعى ەرلىك پەن ماراپات جونىندەگى اسكەري مۇراعاتتاعى قۇجاتتاردان اعاسىنىڭ ەرلىگى جونىندە مالىمەت العان. وندا 1943 جىلدىڭ 19 ناۋرىزىندا قورعانىستىڭ الدىڭعى شەبىن بۇزۋ كەزىندە قايىرقوجا ءابۋتالىپوۆ قارشا بوراعان وقتىڭ استىمەن العا جىلجىپ, ءوز روتاسىن شابۋىلعا كوتەردى دەلىنگەن. جاۋدىڭ قورعانىسىنا ءبىرىنشى بولىپ كىرگەن جاس ساردار ەكى فاشيست وفيتسەرىن تۇتقىنعا الىپ, پولك شتابىنا جەتكىزۋدى ۇيىمداستىرىپتى. ونىڭ ۇستىنە وكوپتا بەس ءفاشيستىڭ كوزىن قۇرتقان.
1943 جىلدىڭ 11 ساۋىرىندە باسقىنشىلارمەن بولعان ۇرىستا نەمىستەر وكوپتىڭ سول جاعىنا لاپ قويادى. كوماندير ءوز روتاسىنىڭ سول جاق قاناتىنداعى ءبىر توپ جاۋىنگەرلەردى ۇيىمداستىرىپ, بەس ساعات بويى قورعانعان. كەيىن قارسى شابۋىلداپ, نەمىستەردى وكوپتان قۋىپ شىعادى. مۇندا جاۋدىڭ ون شاقتى وفيتسەرى مەن سولداتىنىڭ دەنەسى قالعان. ءسويتىپ روتا كومانديرى, كاپيتان قايىرقوجا ءابۋتالىپوۆ سوناۋ سۇراپىل سوعىستا ەرلىكتىڭ وشپەس ۇلگىسىن كورسەتتى. وكىنىشكە قاراي, ول 1944 جىلدىڭ ناۋرىزىندا ەرلىكپەن قازا تاپتى. ەستونيانىڭ نارۆا اۋدانىنداعى اندراسارە دەرەۆنياسىنىڭ ماڭىنداعى باۋىرلاستار زيراتىندا جەرلەنگەن. بۇل زيراتتىڭ توپىراعىن تۋعان جەرگە اكەلۋگە ماسكەۋدە تۇراتىن زەرەندىلىك جەرلەسىمىز, رەسەي ءوندىرىسىنىڭ مۇناي ونىمدەرىن قازاقستاندا ساتاتىن «Alef trade» كاسىپورنىنىڭ باس ديرەكتورى قايىرلى عاليەۆ پەن ەستوندىق بوكس قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر كاراباەۆ قولۇشتارىن سوزىپتى. قايىرقوجا ءابۋتالىپوۆ جەرلەنگەن باۋىرلاستار زيراتىنان اكەلىنگەن كاپسۋلاداعى توپىراق قاراشىلىك اۋىلىنداعى اتا-بابالارى, تۋىس-تۋعاندارى جاتقان زيراتقا جەرلەنىپ, باسىنا ەسكەرتكىش تاس پەن گۇل شوقتارى قويىلدى.
رامازان تىلەۋوۆ,
جۋرناليست
اقمولا وبلىسى
