بىرلىگىمىز جاراسقان
ەكى كۇن بويى جايىقتىڭ جاعاسى جاقسىلار مەن جايساڭدارعا تولدى, توي-تاماشاعا كەنەلدى. يساتاي-ماحامبەت اتىنداعى ورتالىق الاڭدا باستاۋ العان « ۇلى دالانىڭ ۇلتتىق داستۇرلەرى» حالىقارالىق فورۋمى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتىپ, ءداستۇر-سالتىمىزدى ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتتى. تۇركيا, ازەربايجان, قىرعىزستان, رەسەي, وزبەكستاننان كەلگەن 30-دان استام ونەر ۇجىمى, 700 ءارتىس اتىراۋدىڭ ءار كوشەسىندە وتكەن شارالارعا بەلسەندىلىكپەن قاتىستى. ورتالىق الاڭداعى فورۋمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىن مىڭنان استام اتىراۋلىق تاماشالادى.
– تامىرىن تەرەڭنەن تارتاتىن ءداستۇرىمىزدىڭ, مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىزدىڭ ارقاسىندا بۇگىندە ەلىمىز الەمدىك ارەنادا ايشىقتى ورىن الدى. بۇعان باستى نەگىز – قوعامدىق كەلىسىم, ساياسي تۇراقتىلىق, حالىقارالىق, دىنارالىق, ۇلتارالىق تاتۋلىق. مۇنىڭ ءبارى دە ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان سارابدال ساياساتتىڭ جەمىسى مەن جەڭىسى, – دەدى سالتاناتتى شارادا سويلەگەن وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ. – پرەزيدەنتتىڭ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتا وتىرىپ, وسكەلەڭ ۇرپاقتى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا شاقىرعان ۇندەۋىن قازاقستاندىقتار تولىقتاي قولدايدى. بۇل رەتتە ءبىزدى ۇلتتىق رۋحتىڭ بيىكتىگى, سالت-ءداستۇر مەن مادەنيەتكە بەرىكتىگىمىز الىپ شىعادى.
ناۋرىز كەلدى, قۇت كەلدى دەپ قۋانعان اعايىن ءبىر-بىرىمەن كورىسىپ, ىزگى لەبىزدەرىن ارناپ جاتتى. ورتالىق الاڭعا اتىراۋداعى 18 ەتنومادەني بىرلەستىك كيىز ۇيلەرىن قۇرىپ, ۇلتتىق تاعامدارىن ۇسىندى. ۇلتتىق سپورتتىق ويىنداردان جارىستار ءوتىپ, جەڭىمپازدار باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
مادەني قۇندىلىقتىڭ ءمانى زور
حالىقارالىق فورۋم اياسىندا عالىمدار دا باس قوستى. «ناۋرىز – ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس, مادەني قۇندىلىعى رەتىندە» تاقىرىبىندا وتكەن عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا ەۋروپا, ورتالىق ازيا, تمد مەملەكەتتەرىنەن كەلگەن عالىمدار قاتىستى. ولار ناۋرىز مەيرامىنىڭ تاريحي نەگىزدەرى, قوعامداعى ورنى, مەرەكە فەنومەنىن زەردەلەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا باياندامالار جاساپ, وي ءبولىستى.
حالىقارالىق تۇركى مادەنيەتى مەن ونەرىن بىرلەسىپ دامىتۋ ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ, ۆەنگرياداعى قازاقتار قاۋىمداستىعى توراعاسى وڭايشا ماندوكي دە لەبىز ءبىلدىردى. پلەنارلىق ماجىلىستە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, بەلگىلى عالىم تۇرسىن جۇرتباي, ازەربايجان اقىنى يبراگيم حادجيەۆ, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۋزەيىنىڭ عالىم-حاتشىسى ءزۇبايدا سۇراعانوۆا, باسقا دا عالىمدار بايانداما جاسادى.
پوەزيا پاديشاسىنا قۇرمەت
اتىراۋ – جىردىڭ مەكەنى. قازاق ادەبيەتىنىڭ الىپتار شوعىرىنا بىرقاتار تالانتتاردى سىيلاعان جەر. بۇگىندە فاريزا دەگەن ەسىم پوەزيا دەگەن قاسيەتتى ءسوزدىڭ سينونيمىنە اينالدى. بار عۇمىرىن ولەڭدى ايالاۋعا ارناعان اقىنىن تۋعان جەرى قاشاندا قۇرمەتپەن ايتادى. حالىقارالىق فورۋم اياسىندا وتكەن شارالار لەگىنە «فاريزا وقۋلارىن» ەنگىزۋدەگى ماقسات تا ايان: قازاقتىڭ قارا ولەڭىن قاستەرلەۋ, وسكەلەڭ ۇرپاقتى ونەرسۇيگىشتىككە باۋلۋ, اقىن جىرلارىن ناسيحاتتاۋ. مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, حالىق جازۋشىسى فاريزا وڭعارسىنوۆا شىعارماشىلىعىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق كوركەمسوز وقۋ شەبەرلەرىنىڭ بايقاۋىنا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تالانتتى جاستار جينالدى. ولاردىڭ ونەرلەرىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, اقىن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا باستاعان قازىلار القاسى باعالادى. فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ ولەڭى, اقىنعا ارنالعان جىر, پروزالىق شىعارمادان ءۇزىندى وقۋ بويىنشا سىنعا تۇسكەن قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىنان باس جۇلدەنى اتىراۋلىق ايگەرىم قابدەشەۆا جەڭىپ الدى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اتىنان قاتىسقان نازگۇل پاحمانوۆا ءبىرىنشى ورىننىڭ تۇعىرىنان كورىندى. بارلىق جەڭىمپازدار باعالى سىيلىقتارمەن, العىس حاتتارمەن ماراپاتتالدى.
شىرقا, دومبىرا!
اتىراۋ – كۇي وتانى دەپ بەكەر ايتىلماسا كەرەك. قوس ىشەككە زامانا ءۇنىن قوسقان نەبىر دۇلدۇلدەر وتكەن بۇل جەردەن. سولاردىڭ ءىزىن جالعاعان باقىت قارابالينانىڭ دا ەسىمىن ەلى ماقتان ەتەدى. قوشالاق قۇمىندا دۇنيەگە كەلگەن باقىت قارابالينا اسقاق ارمان قاناتىندا الماتىعا باردى, حالىققا كەرەمەت كۇيشى رەتىندە تانىلدى. قازاق ونەرىنە كۇيشى قىزدىڭ قوسقان ۇلەسى زور. باقىت قارابالينا اتىنداعى رەسپۋبليكالىق دومبىراشى قىز-كەلىنشەكتەر بايقاۋىنا 15 ونەرپاز قاتىستى. 16-35 جاس ارالىعىنداعى دومبىراشى قىز-كەلىنشەكتەر قاتىسقان بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسىن نازەركە بازارباەۆا جەڭىپ الدى.
– شىنى كەرەك, باقىت قارابالينانىڭ ەسىمى كوپتەن ەسكەرۋسىز قالىپ ءجۇر ەدى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنى تولعانداي سەزىمدەمىز. دينا نۇرپەيىسوۆادان كەيىن قازاقتىڭ كۇيشى قىزدارىنىڭ اتىن اسقاقتاتقان باقىت قارابالينا بولاتىن. بۇگىنگى بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسىن اتىراۋلىق دومبىراشى قىز جەڭىپ الدى. بۇل – كۇي اناسى سالىپ كەتكەن سارا جولدىڭ وسى توپىراقتا بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى, – دەيدى قازىلار القاسىنىڭ مۇشەسى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, بەلگىلى كۇيشى ايگۇل ۇلكەنباەۆا.
شەبەردىڭ قولى ورتاق
ناۋرىز تويى دەگەندە ۇلتتىق كيىمدەر, بۇيىمدار, جادىگەرلەر ەسكە تۇسەدى. وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى وسى باعىتتا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىپ ءجۇر. فورۋم اياسىندا بەلگىلى ديزاينەر, «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ يەگەرى ىرزا تۇرسىنزادانىڭ شەبەرلىك ساباعى ءوتتى. ءۇش كۇن بويى مۋزەي زالدارى لىق تولى بولدى. شەبەردىڭ وزىنەن تىگىننىڭ قىر-سىرىن بىلگىسى كەلگەن اتىراۋلىق قىز-كەلىنشەكتەردىڭ سانى 500-دەن اسقان. ولار قىز جاساۋىن دايىنداپ, قۇراق قۇراپ, كورپە تىگىپ ۇيرەندى.
– حالىقتىڭ ەتنوديزاينعا دەگەن ىقىلاسى ءتانتى ەتتى, – دەيدى ىرزا تۇرسىنزادا. – بۇل مەنىڭ جەكە مەنشىگىم ەمەس, حالىقتىڭ قازىناسى. سول قازىنانى قاستەرلەۋگە شاقىرامىن. ۇلتتىق ناقىشتاعى قانشا جاقسى دۇنيەلەر شىعىپ جاتىر, بىراق نارىقتى تولىق قامتۋ ءۇشىن ءالى دە ەڭبەكتەنۋ كەرەك.
اقىندار شىقتى ايتىسقا
قاشاندا مەرەكە مەن توي-دۋماننىڭ كوركى اقىندار ايتىسى بولعان. حالىقارالىق فورۋمدا بۇل ءۇردىس ۇمىت قالمادى. ماحامبەت اتىنداعى اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىندا ەكى كۇن بويى جىر كورىگى قىزدى. ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن 20 اقىن ازىلمەن ادىپتەلگەن ادەمى ايتىس جاسادى. وبلىستىق اكىمدىكتىڭ قولداۋىمەن قازاقستان جازۋشىلار وداعى اتىراۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى قويشىعۇل جىلقىشيەۆ ۇيىمداستىرعان جىر الامانى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. امال مەرەكەسىنە العاش كۋا بولىپ تۇرعانىن ايتقان ايتىستى جۇرگىزۋشى, بەلگىلى اقىن ءجۇرسىن ەرمان ەلدى توپتاستىراتىن, بەرەكە-بىرلىككە ۇندەيتىن كورىسۋ سالتىن وزگە وڭىرلەردە دە قولعا السا دەگەن ۇسىنىسىن جاسىرىپ قالمادى. «اتىراۋ بۇل تۇرعىدا كوپكە ۇلگى بولىپ وتىر», – دەدى ۇلتتىق ونەردىڭ جاناشىرى.
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ءاسانالى ءاشىموۆ باستاعان قازىلار القاسى باس جۇلدەگە ەكى اقىندى لايىق دەپ تانىدى. اتىراۋلىق ايزادا داۋلەكەنوۆا مەن قاراعاندىلىق تىلەگەن ءادىلوۆ باس جۇلدەگە تىگىلگەن ءۇش ميلليون تەڭگەنى تەڭ ءبولىستى.
«بايگە بەرەم جىعىلعان بالۋانعا دا...»
ۇلان-اسىر تويدىڭ بايگەسىز ءسانى بولا ما؟ قازاقشا كۇرەستەن اشىق رەسپۋبليكالىق تۋرنيرگە ەلىمىزدەگى ەڭ مىقتى سپورتشىلار قاتىستى. ءتىپتى وسى شاراعا گرۋزيادان ارنايى كەلگەن بالۋاندار دا جارىس الاڭىنان تىس قالمادى. اتىراۋ وبلىسىندا سوڭعى جىلدارى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى ايرىقشا دامىپ كەلەدى. وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆتىڭ قولداۋىمەن قولعا الىنعان شارالار قاتارى كوپ. ۇلت قۇندىلىقتارىن ۇلىقتاعان فورۋمدا بۇعان تاعى ءبىر مارتە كۋا بولدىق. «قازاقستان بارىسى» ءتۋرنيرىنىڭ ءۇش دۇركىن جەڭىمپازى بەيبىت ىستىباەۆتىڭ ءدۇبىرلى دودانىڭ قۇرمەتتى قوناعى بولۋى سپورتشىلارعا سەرپىن سىيلادى. جارىس قورىتىندىسىندا ءبىرىنشى ورىن – 2 ملن تەڭگەنى شىعىسقازاقستاندىق اتاقتى بالۋان ايبەك نۇعىماروۆ قانجىعاسىنا بايلادى. الماتىلىق داۋرەن نۇرالينوۆ پەن قاراعاندىلىق ەرجان شىنكەەۆ, الماتىلىق رۋسلان ابدىرازاقوۆ تا جۇلدەگەرلەر قاتارىندا اتالدى.
تارتىستى توعىزقۇمالاق, قىزىقتى كوكپار
تاپقىرلىقتى تالاپ ەتەتىن اقىل-وي ويىنى توعىزقۇمالاقتان حالىقارالىق تۋرنيرگە قاتىسۋشىلار تۇركيا, قىتاي, اۋعانستان, تۇرىكمەنستان, رەسەي مەن قازاقستاننىڭ بەس وبلىسىنان كەلدى. تارتىستى باسەكەدە ەرلەر اراسىندا ءبىرىنشى ورىندى قىزىلوردالىق بەكسۇلتان بوستاندىقوۆ جەڭىپ السا, ايەلدەر اراسىندا اقتوبەلىك الماگۇل تاكىشەۆانىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى.
«ماڭگىلىك سارىن»
ۇلتتىق ونەردىڭ كاۋسارىنان ءنار الىپ, بابالار مۇراسىن ناسيحاتتاۋ ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ءبىر تارماعى. جاس ونەرپازداردىڭ شەبەرلىكتەرىن شىڭداپ, ۇلكەن ساحناعا شىعۋلارىنا جولاشار بولاتىن شارالاردىڭ ماڭىزى زور. حالىقارالىق ءداستۇرلى ونەر فەستيۆالىنىڭ دە ماقساتى وسى. ارقا, باتىس, سىر, جەتىسۋ, التاي-تارباعاتاي ءداستۇرلى ونەر مەكتەپتەرىنىڭ قازىنالارى جايىقتىڭ جاعاسىندا ءبىر ارنادا توعىستى. «سارمات» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ ورىنداۋىنداعى «كوشپەندىلەر رۋحى» ادەبي-سازدى ساحنالىق قويىلىمى كورەرمەنگە ەرەكشە اسەر قالدىردى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, رەسەي, قىرعىزستان مەن تۇركيادان كەلگەن ونەر شەبەرلەرى ءداستۇرلى ءاننىڭ داڭقىن اسپانداتتى. بەلگىلى جىرشى, فولكلورتانۋشى-عالىم بەرىك ءجۇسىپ فەستيۆالدا ايتىلعان ءار ءاندى قۇر حابارلاپ قانا قويماي, تاريحىن تارقاتىپ وتىردى.
– قازاقستانعا كەلگەن سايىن توبەم كوككە جەتەدى, – دەيدى نوعايدىڭ ايگىلى جىراۋى ارسلانبەك سۇلتانبەكوۆ. – قازاق پەن نوعايدىڭ ءتۇبى ءبىر. اتىراۋعا كەلىپ, تۋىستارىممەن قاۋىشقانداي ءبىر كەرەمەت سەزىمدەمىن. وسىنداي شارانى ۇيىمداستىرۋشىلارعا العىسىم شەكسىز.
فەستيۆالدا قىرعىزستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا امانوۆا, تۇرىك ءانشىسى يرفان گيۋردال, سۇلەيلەردىڭ سارقىتى الماسبەك الماتوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى ساۋلە جانپەيىسوۆا, ارداق يساتاەۆا, ءداستۇرلى ءان ونەرىنىڭ شەبەر ورىنداۋشىلارى قايرات كاكىموۆ, الما امانجولوۆا, جولامان قۇجىمانوۆ, جانقوجا اياپوۆ, فارحاد ورازوۆتار سالعان ءان اتىراۋدىڭ اسپانىن جاڭعىرتتى.
جاستارعا تاعىلىم
فورۋم بارىسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ وڭىرلەردە ورىندالۋ بارىسى دا باياندالدى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» رەسپۋبليكالىق جوبالىق كەڭسەسى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلدە ەلباسى باستاماسىمەن قولعا الىنعان باعدارلامانىڭ وزەكتىلىگى اڭگىمە ارقاۋى بولدى.
سونداي-اق اتىراۋداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىندەگى «رۋحاني جاڭعىرۋ» كىشى جوبالىق كەڭسەسىندە ۇشجاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ەندى يساتاي اۋدانىنداعى ح.ناۋبەتوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپ وقۋشىلارى حالىقارالىق ءبىلىم ورداسىنان تاجىريبەدەن وتە الادى.
حالىقارالىق فورۋم جۇمىسىنان جاستار دا سىرت قالعان جوق. قازاقستان ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ كونتسەرتى اتىراۋلىقتار مەن قالا قوناقتارىن مەرەكەلىك كوڭىل كۇيگە بولەدى.
ارداقتىلارعا – «امانات» سىيلىعى
« ۇلى دالانىڭ ۇلتتىق داستۇرلەرى» اتتى حالىقارالىق فورۋم گالا-كونتسەرتپەن قورىتىندىلاندى. ەكى كۇن بويى وتكەن ءتۇرلى بايقاۋلاردىڭ باس جۇلدەلەرىن يەلەنگەن دارابوزدار ونەرلەرىن كورسەتىپ, ەلىمىزگە بەلگىلى تۇلعالاردىڭ قولدارىنان ماراپات الدى.
سالتاناتتى شارادا سويلەگەن وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ: «فورۋمدى وتكىزگەندەگى ماقسات ەلباسىمىزدىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا كورسەتىلگەن ءىس-شارالاردى اتقارۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ ەدى. سول ماقسات ورىندالدى», دەدى.
فورۋمنىڭ جابىلۋ سالتاناتىندا تۇركسوي-دىڭ باس حاتشىسى, قوعام قايراتكەرى دۇيسەن قاسەيىنوۆكە «تۇعىرلى تۇلعا» ماراپاتى تابىستالدى. حالىقتىڭ العىسىن الىپ جۇرگەن قوعام قايراتكەرى قايرات يششانوۆ, قازاقستان جازۋشىلار وداعى اتىراۋ فيليالىنىڭ توراعاسى, اقىن قويشىعۇل جىلقىشيەۆ, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, «ونەرپاز» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى ءاليا بەكقوجيەۆا, ادۆوكاتتار القاسىنىڭ ءتورايىمى ايسۇلۋ وماروۆا «امانات» ۇلتتىق قوعامدىق سىيلىعىن يەلەندى.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
