دالانىڭ دانالىعىن قانىنا سىڭىرگەن قازاق «حالىق – قازى, ەڭبەك – تارازى» دەيدى. راسىندا, ەل ءۇشىن جاسالعان ەلەۋلى ەڭبەك ەشقاشان ەلەۋسىز قالعان ەمەس. ىلگەرىدە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جونىنەن كوش سوڭىندا قالىپ جۇرگەن سىر ءوڭىرى بۇگىندە بايىپتى باستامالار, جارقىن جوبالار, بايسالدى باعدارلامالار ورتالىعىنا اينالدى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي قامقورلىعىمەن وبلىس ومىرىندە قانشاما ومىرشەڭ وزگەرىستەر, يگىلىكتى ىستەر اتقارىلدى. ولاردىڭ بارلىعى دا حالىقتىڭ كوز الدىندا ءوتىپ جاتىر. سوڭعى بەس جىل بەدەلىندە سان الۋان ساليقالى ىستەر ايماقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قان جۇگىرتىپ, الداعى ماقسات پەن مىندەتتەر اۋقىمى كەڭەيە ءتۇستى.
وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى بەس جىلدا وبلىستا 50-دەن استام ونەركاسىپ نىسانى ىسكە قوسىلسا, ونىڭ 16-سى ءىرى جانە ورتا كاسىپورىن ەكەن. ناتيجەسىندە وڭدەۋشى سەكتوردا وسى كەزەڭ ىشىندە وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 65 پايىزعا ارتسا, شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ ەكسپورت كولەمى تەك سوڭعى جىلدىڭ وزىندە 60 پايىزعا وسكەن.
– ۇستىمىزدەگى جىلى شىنى جانە تامپوناجدى تسەمەنت وندىرەتىن زاۋىتتاردى, ءۇش وكيس موليبدەن ءوندىرىسىن ىسكە قوسامىز. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, وسى ايدىڭ باسىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا جاساعان ساپار بارىسىندا ءبىز «ChinaTriumph International Engineering» («چاينا تريۋمف ينتەرنەيشنل ينجينيرينگ») كومپانياسىنىڭ باسشىلىعىمەن جانە تامپوناجدى تسەمەنت شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋشى «ChinaGezhoubaGroupCement» («چايناگەجۋبا گرۋپپ تسەمەنت») كومپانياسىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستىك. ەكى كومپانيا دا سالىپ جاتقان زاۋىتتارىن اعىمداعى جىلى ىسكە قوساتىندارىن راستادى.
شىنى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى ماۋسىم ايىندا اياقتالاتىن بولادى, ال, شىلدە ايىنىڭ باسىندا پەشىن ىسكە قوسامىز. زاۋىتتىڭ تەحنولوگياسى ەرەكشە بولعاندىقتان, ساپالى ءونىم الۋ ءۇشىن پەشتى 3 اي كولەمىندە قىزدىرۋ قاجەت. العاشقى قازاقستاندىق شىنىنى بيىل قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا شىعاراتىن بولامىز.
وسى جىلدىڭ كوكتەمىندە ارال قالاسىندا كالتسيلەندىرىلگەن سودا شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسىنا كىرىسەمىز. بۇل – رەسپۋبليكا بويىنشا, تولىعىمەن شەتەلدەردەن جەتكىزىلەتىن كالتسيلەندىرىلگەن سودانىڭ 75 پايىزىن وتاندىق ونىممەن قامتاماسىز ەتەتىن العاشقى زاماناۋي زاۋىت بولماق, دەدى وبلىس اكىمى.
شيەلى اۋدانىندا ۆانادي كەن ورنىن يگەرۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. 2016 جىلى كاسىپورىن امموني مەتاۆاناداتىن جانە ۆانادي بەسوكيسىن تايۆان جانە رەسەيگە ەكسپورتتاۋدى باستادى. جاڭاقورعان اۋدانىنداعى «شالقيا» قورعاسىن-مىرىش كەنىشىندە كەن-بايىتۋ كومبيناتى مەن گاز-تۋربينالى ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا ءمان بەرىلىپ وتىر. اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى نەسيە بەرەتىنىن ماقۇلدادى.
وبلىس اكىمى 2013 جىلدان بەرى سىر وڭىرىندە يندۋستريالاندىرۋ ارقىلى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ شارالارىنا ماڭىز بەرىلىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى. مۇنداي مىندەت مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس قولعا الىنعانى بەلگىلى. راس, سوڭعى جىلداردا ايماق ومىرىندە بىرقاتار وزگەرىستەر ورىن الىپ جاتىر. بۇرىن جەرگىلىكتى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ 70 پايىزعا جۋىعىن مۇناي مەن ۋران ءوندىرىسى ەنشىلەيتىن. بۇگىندە وسى ورايدا كەيبىر تۇيتكىلدەر كەزدەسىپ وتىر.
– ءبىز ءوڭىردىڭ ەكونوميكا سالاسى بويىنشا قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرگە نازار اۋداردىق. وسىنىڭ ارقاسىندا بيىل ونەركاسىپ ءونىمى كولەمىنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى بويىنشا 100 پايىزدىق دەڭگەيگە سەنىمدى شىعاتىن بولامىز. سوندىقتان بەس جىلدا اتقارىلعان يگىلىكتى ىستەردىڭ ناتيجەسىندە مۇناي مەن ۋران باعاسىنا تاۋەلسىز ايماقتىق ەكونوميكا جاساۋ ماقساتىن تولىقتاي ورىنداي الدىق دەپ ايتا الامىز, – دەپ اتاپ ءوتتى ايماق باسشىسى.
بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا وڭىرلىك ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى باسىمدىعىنىڭ ءبىرى – جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ەرەكشە ماڭىز بەرىلىپ وتىر. قىزىلوردادا بيىل جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جىلى بولىپ جاريالاندى. ەندىگى كەزەكتە ءوز ءىسىن جۇرگىزۋگە تالپىنعان ءاربىر ازاماتقا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلىپ, وسى باعىتتا ىلكىمدى ىستەرگە جول اشىلادى.
سىر وڭىرىندە اگروسالانىڭ اۋقىمى جىلدان-جىلعا كەڭەيىپ كەلەدى. وعان قۇيىلىپ جاتقان ينۆەستيتسيا 23 ەسەگە دەيىن ءوستى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلدەگىلەر ەڭسە تىكتەدى, ول اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءوندىرىستىڭ وسۋىنە وڭ اسەرىن تيگىزدى. داريا بويىنداعى ءدۇيىم ەل ەندى الىس-جاقىنداعى وزگە جۇرتقا ءوز ونىمدەرىن وتكىزۋ باعىتىندا ورەلى ىستەرگە قول جەتكىزىپ وتىر. ءبىر عانا مىسال, بىلتىر وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 37 پايىزعا ارتقان ەكەن. بۇرىن جەرگىلىكتى ديقاندار كۇرىش ونىمدەرىن شەتەلگە شىعارۋ باعىتىندا ءبىرشاما قيىندىق كورىپ جۇرگەن ەدى. قازىر بۇل ءونىمدى يرانعا دەيىن وتكىزۋگە جول اشىلدى. سونداي-اق ەكسپورتتا كوكونىس – 3,5, كوكونىس 2 ەسەگە ارتتى.
قازىر قىزىلوردا جەرىندە باسپاناعا قول جەتكىزگەن بۇقارانىڭ قاتارى باسىم. دەرەككە كوز سالىپ كورسەك, 2013 جىلدان بەرى وبلىستا 2 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي بوي كوتەرىپ, ەلدىڭ يگىلىگىنە اينالعانىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. سودان بەرى وبلىس ورتالىعىندا 14 جاڭا شاعىن اۋدان حالىقتىڭ كوزايىمىنا اينالدى.
بۇگىندە قىزىلوردالىق اعايىن جاڭا عيماراتتاردىڭ كوپتەپ سالۋ كورىنىسىنە كوزىن ابدەن ۇيرەتتى. ويتكەنى ەكى كۇننىڭ بىرىندە ەسىگىن ايقارا اشقان نىساندار قاتارى كوبەيگەنىن كوپشىلىك كەلەلى ىستەردىڭ ءبىرى رەتىندە سانايدى. دايەك كەلتىرە كەتسەك, سوڭعى 5 جىلدا سىر وڭىرىندە 200 الەۋمەتتىك نىساننىڭ ىسكە قوسىلعانىن ايرىقشا اتاي كەتكەنىمىز ابزال. سونداي-اق بىرنەشە جىل بويى قۇرىلىسى بىتپەي جاتقان 34 ءىرى الەۋمەتتىك نىسان قۇرىلىسىنا نۇكتە قويىلدى. ايتپاقشى, 2013 جىلدان بەرى وبلىستا جاڭادان سالىنعان 45 مەكتەپ جاس ورەندەرگە قۇشاعىن ايقارا اشتى. ونىڭ ىشىندە 37-ءى ۇزاق جىلدان بەرى ءىلدالدالاپ كەلە جاتقان اپاتتىق جاعدايداعى مەكتەپتەر ەدى.
مۇنداي كەلەڭسىز كورىنىستەر ءوڭىردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا كەزدەسەتىن. سوڭعى 5 جىلدا وسىنداي كۇيدە تۇرعان 49 عيمارات جاڭالاندى. جالپى العاندا, مەديتسينا سالاسىندا 57 نىسان ەلدىڭ يگىلىگىنە اينالدى. الداعى ەكى جىلدا 8 عيمارات قۇرىلىسى اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. ولاردىڭ قاتارىندا شالعاي اۋىلدارداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ورىندارى دا بار. قۋانارلىعى, ءوڭىردىڭ مادەنيەت سالاسىندا دا يگىلىكتى ىستەر اتقارىلدى. 2013 جىلى وبلىستا «مادەني مۇرا» بويىنشا عىلىمي-ادىستەمەلىك كەڭەس قۇرىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قورقىت اتا مادەني مۇراسى جانە وبلىستىڭ 9 مادەني-تاريحي ەسكەرتكىشى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك تىزىمىنە ەنگىزىلدى.
قاي ىسكە دە حالىق – ءادىل تورەشى, ءوز باعاسىن بەرەدى. ەل يگىلىگى ءۇشىن جاسالعان ءاربىر ءىس ءوز ناتيجەسىن كورسەتىپ وتىر. سىر ءوڭىرى ومىرىندەگى ومىرشەڭ جوبالار, بايىپتى باستامالار, جارقىن جوبالار حالىقتىڭ ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىن ودان ءارى نىعايتا ءتۇستى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
