اتالعان باسقوسۋدى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن بۇۇ بالالار قورى (يۋنيسەف), وتاندىق «Bilim Foundation» قورى, رەسپۋبليكالىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى جانە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى بىرلەسە ۇيىمداستىرعان. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعىن نىعايتۋ مەن ومىرلىك داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان مۇنداي اۋقىمدى شارا الماتى تورىندە العاش رەت ءوتىپ وتىر.
دۇنيە ءجۇزى بويىنشا سوڭعى جىلدارى جاسوسپىرىمدەردىڭ عانا ەمەس, جالپى جاستاردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعى ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جاستارعا دەر كەزىندە كومەك كورسەتۋ ءۇشىن مەملەكەت, قوعامدىق ۇيىمدار مەن بيزنەس تاراپىنان ارنايى شارالار قاجەت. دامىعان ەلدەردەگى سياقتى, دامۋشى ەلدەردە دە جاستار وسى پسيحيكالىق دەرتكە ۇشىراۋدا. ماسەلەن, تابىسى جوعارى ەلدەردە 11-15 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ تورتتەن ءبىرى كۇنىنە ەكى نە ودان دا كوپ رەت السىرەۋ, اشۋشاڭدىق, كۇيگەلەكتەنۋ نەمەسە ۇيقىنىڭ بولماۋى سياقتى پسيحولوگيالىق بەلگىلەردى باستان وتكەرەدى. ەگەر ولارعا ۋاقىتىندا كومەك كورسەتىلمەسە, بۇل بەلگىلەر ودان بەتەر اسقىنىپ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ تومەندەۋى مەن سۋيتسيدتىك مىنەز-ق ۇلىققا اكەلىپ سوعۋى ابدەن مۇمكىن.
ەل ۇكىمەتى دە ءسۋيتسيدتى قوعامدىق دەنساۋلىقتىڭ ماڭىزدى تاقىرىبى رەتىندە مويىنداپ, جاعدايدى تىڭعىلىقتى زەرتتەۋدى قولعا العان. ول ءۇشىن يۋنيسەف سياقتى الەمدىك ۇيىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ ارنايى باعدارلامالار ازىرلەۋ, حالىقارالىق مامانداردى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ءبىلىم بەرۋ جانە پسيحيكالىق دەنساۋلىق سالاسىنداعى جەرگىلىكتى ماماندارمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزى زور. بىرلەسكەن جۇمىس ناتيجەسىندە كامەلەتكە تولماعان جاستار اراسىندا ء سۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا ازىرلەنگەن. وسىنىڭ نەگىزىندە جاسوسپىرىمدەر اراسىندا پسيحيكالىق دەنساۋلىق پەن ومىرلىك داعدىلاردى قالىپتاستىرۋ, ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ باعدارلاماسى جاسالىپ, ەلىمىزدىڭ بىرنەشە وبلىسىندا ىسكە اسقان. ناتيجە جامان ەمەس. ماماندار جوبا باستالعالى 12 ايدان كەيىن ساۋالناماعا قاتىسقان, سۋيتسيد تۋرالى ويلاپ جۇرگەن جاستاردىڭ 80 پايىزى مۇنداي ويدان قايتقانىن ايتادى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا, كەزىندە جاڭساق ويعا جول بەرىپ, كەيىن بۇل ورىنسىز ارەكەتىنەن مۇلدە باس تارتقان جاسوسپىرىمدەر دە ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. جوباعا قاتىسۋشى 16 جاسار ماريا وزىنە قول سالماق بولعانىن, الايدا مەكتەپكە جاڭا كەلگەن پسيحولوگ مامانمەن سىنىپ ساعاتى بارىسىندا سىرلاسقاننان كەيىن ويى كۇرت وزگەرىپ, وسى ويى ءۇشىن قاتتى ۇيالعانىن ايتادى. «پسيحولوگپەن بولعان اشىق ءارى شىنايى اڭگىمەدەن كەيىن مەن ۇيگە كەلدىم جانە ولەتىن ۋاقىتىمدى سىزىپ تاستادىم. مەن ءوزىمدى جەڭىل سەزىندىم. سەزىمدەرىم مەن وتباسىمدا وزگەرىستەر بولدى. ءبىر-بىرىمىزگە جاقىنىراق بولىپ, كوبىرەك كوڭىل بولە باستادىق. مەن قازىر كەشكى مەكتەپتە وقيمىن جانە ۆيزاجيست كۋرسىن ءوتىپ ءجۇرمىن, بولاشاققا جوسپارلارىم كوپ», دەيدى ول. جالعىز ماريا عانا ەمەس, وسىنداي ويمەن بەتپە-بەت كەلگەن بىرنەشە ءجاسوسپىرىم جيىنعا قاتىسۋشىلار الدىندا كوڭىلىندەگىسىن ايتىپ, ماماندارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– بۇگىنگى زامان تالابى ەرەكشە. بالالارىمىز ءتۇرلى سىناقتارعا تاپ بولىپ جاتىر. جاسوسپىرىمدەر پسيحولوگيالىق تۇرعىدان مىقتى بولۋى كەرەك. ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ, قوعامنىڭ مەنتاليتەتىن وزگەرتۋ كەرەك. بالالار پروبلەماسىن اشىق ايتۋدى ۇيرەتۋ قاجەت. قازىرگى كەزدە پسيحياترعا بارىڭىز دەسە, ءبارى قورقادى, تەرىس قابىلدايدى. ءبىر قۋانارلىعى قازاقستاندا وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا سۋيتسيد كورسەتكىشتەرى تومەندەپ كەلە جاتىر. وسى باعىتتا ارنايى جەلى جۇمىس ىستەيدى. ەندى بالالارعا ۇيالى تەلەفون ارقىلى حابارلاسۋعا مۇمكىندىك بار. وتكەن جىلى 114 بالانىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدىق. 5000-نان استام پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتىلدى, – دەيدى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى زاعيپا باليەۆا.
شەت مەملەكەتتەردەن كەلگەن بىلىكتى ماماندار دا قازاقستاننىڭ بۇل تۇرعىداعى تاجىريبەسىن جوعارى باعالادى. كونفەرەنتسياعا قاتىسقان حالىقارالىق پسيحياتريالىق اسسوتسياتسيانىڭ پرەزيدەنتى افزال دجاۆەد پەن ۇيىمنىڭ بەلدى مامانى پروفەسسور ۆلاديمير كارلي الەمدىك كوكەيكەستى پروبلەمامەن كۇرەسۋدە قازاقستاننىڭ ۇستانعان باعىتى كوپ ەلدەرگە ۇلگى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعىن نىعايتۋ بويىنشا جاڭا ادىستەردى ەنگىزۋ ارقىلى جاھاندىق دەڭگەيدەگى پسيحيكالىق دەنساۋلىق سالاسىنا باعا جەتپەس ۇلەس قوستى. ءبىز كونفەرەنتسيا مەن جوبانىڭ وسىنداي قىزىعۋشىلىق تۋعىزعانىنا قۋانىشتىمىز. ماڭىزدىسى, ءاربىر بالا مەن جاسوسپىرىمگە باعىتتالعان ارەكەتتىڭ زور ناتيجەگە الىپ كەلگەنى, – دەيدى يۋنيسەف-ءتىڭ قازاقستانداعى وكىلى يۋري وكساميتنىي.
الەمدىك پسيحياترلار قاۋىمداستىعى مەن ەۋروپا پسيحياترلارى قاۋىمداستىعى اتالعان كونفەرەنتسيانى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىن وسى وڭىردە جانە الەمدە ىلگەرىلەتۋ باعىتىنداعى ماڭىزدى قادام رەتىندە باعالادى.
قاتىسۋشىلار لەبىزى
ماركو ساركياپونە,
موليزە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, كونفەرەنتسيا پرەزيدەنتى:
– قازاقستاندا پسيحيكالىق دەنساۋلىق سالاسىندا وراسان زور جۇمىس جاسالىپ جاتىر. مەن وسىندا التى جىل بۇرىن كەلگەنىمدە قيىن بولاتىنىن, ۋاقىت پەن توزىمدىلىك قاجەت بولاتىنىن بىلگەنمىن. ەندى مىنە, ءبىرشاما ۋاقىت وتكەننەن كەيىن ناتيجەلەرىن كورىپ تۇرمىن. قازىر بىرگە اتقارىپ جاتقان ىستەرىمىز جاس بالانىڭ العاشقى قادامدارى سياقتى. ءبىز وتە ماڭىزدى العاشقى قادامدى جاسادىق. ەندىگى ماسەلە – سالماقتى دۇرىس ۇلەستىرۋ ءۇشىن جانە قۇلاپ قالماۋ ءۇشىن ەكىنشى قادامدى قالاي جاساۋ كەرەك ەكەنىن انىقتاۋ. سەبەبى ءبىر اياقتاپ ۇزاق تۇرۋ مۇمكىن ەمەس. سىرقاتتاردى جابىق ينستيتۋتتارعا تاپسىرماي, ادامدارعا كومەكتەسۋ وتە ماڭىزدى. وسىلايشا ءبىز جۇمىس جاساۋعا بولاتىن شەڭبەر قۇرامىز. مەن جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس ساپاسىنا, بىلىكتىلىگىنە ابدەن قانىق بولدىم, ولاردىڭ وتە جاقسى جۇمىس ىستەيتىنىن ايتا الامىن. ولار بار نازارىن ناۋقاستارعا اۋداردى. ءبىزدىڭ قازاقستانمەن بىرلەسكەن جۇمىسىمىزدىڭ ماقساتى پسيحيكالىق سىرقاتتاردىڭ الدىن الۋ عانا ەمەس, سونىمەن قوسا سالاماتتى ءومىر سالتىن ىلگەرى باستىرۋ.
نينا فەرەنچيچ,
بۇۇ بالالار قورىنىڭ (يۋنيسەف) وكىلى:
– قازاقستاننىڭ بۇل باعىتتا اتقارىپ وتىرعان جۇمىستارىنىڭ ءوز جەمىسىن بەرىپ جاتقانى قۋانتادى. وسى كونفەرەنتسيا كۇن تارتىبىنە ماڭىزدى تاقىرىپ ەنگىزىلىپ وتىر. اتالمىش تاقىرىپ جاسوسپىرىمدەردىڭ دامۋى جانە جاسوسپىرىمدەر, اسىرەسە قىزدار كوبىنەسە 15 جاستا دەپرەسسيا مەن ۇرەيگە بوي الدىراتىنىن مويىنداۋ تۇرعىسىنان بارعان سايىن باسىم مانگە يە بولىپ بارادى. وسىلايشا كونفەرەنتسيا قازاقستان مەن شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ تاجىريبەسىن بىرىكتىرەدى, ءارى پسيحيكالىق دەنساۋلىق ماسەلەلەرى تۋرالى وسى ديالوگ جاسوسپىرىمدەردىڭ جالپى امان-ساۋلىعىنا قوسىلاتىن ماڭىزدى ۇلەس بولىپ تابىلادى. بىزگە ءارى قاراي نە ىستەۋ كەرەك؟ پسيحيكالىق دەنساۋلىق جانە زورلىق-زومبىلىق سىندى ۇعىمدار اراسىندا ءوزارا بايلانىس ىزدەۋ جاعىنان الدەقايدا ناقتىراق جۇمىس جاساۋ ماڭىزدى.
دان چەەزم,
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ وكىلى:
– وسى كونفەرەنتسيانىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى تەك قانا دەپرەسسيا تۋرالى ەمەس, پسيحيكالىق دەنساۋلىق تۋرالى ايتاتىنىمىز بولىپ وتىر. بۇل اسا ماڭىزدى توپ – جاسوسپىرىمدەرگە باعىتتالعان. بۇل وتە ماڭىزدى تاقىرىپ, سەبەبى اڭگىمە كەلەسى ۇرپاق تۋرالى بولىپ تۇر. بۇل كەزەڭ كوپتەگەن الەۋمەتتىك جانە تانىمدىق داعدىلارىمىزدى دامىتاتىن ءومىر كەزەڭى. ەگەر ادامدار وسى كەزەڭدە ءسۇرىنىپ كەتسە, پسيحيكالىق دەنساۋلىعىندا كىناراتتار تۋىنداپ, كوبىنەسە سولاردىڭ ۇزاق مەرزىمگە سوزىلۋى سالدارىنان ءومىر بويى ازاپ شەگەدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ تىڭ تاجىريبەسى تالايلارعا ۇلگى بولۋعا ءتيىس.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
