قاتەرلى ىسىك جازىلمايتىن اۋرۋ ەمەس

قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارىنىڭ جاع­دايى بۇگىنگى تاڭدا وزەكتى ماسە­لە­لەردىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. دۇنيە­جۇ­زى­لىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىل ساي­ىن جەر شارىندا 10 ملن.-نان اسا ادام قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنا ۇشى­رايدى ەكەن. ونىڭ 6 ملن.-نان كوبى قاي­­­­تىس بولادى. ەگەر وسى باعىتتا كەتە بەرسە, 2020 جىلى بۇل كور­سەت­كىش­تەر 2 ەسەلەنەتىن كورىنەدى. ياعني, جى­لىنا 15 ملن.-نان اسا ادام اۋى­رىپ, 10 ملن. ادام قايتىس بولادى. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قاتەرلى ىسىكپەن اۋرۋشاڭدىق پەن ءولىم تۇ­راقتانعانىمەن جىلدا قاتەرلى ىسىكپەن ەسەپكە الىنىپ جاتقان اۋرۋلار سانى كوبەيىپ كەلە جاتقانى الاڭداتادى. بولجام بويىنشا بۇل اۋرۋلار سانى جىل سايىن 5 پاي­ىزعا وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. قازىرگى تاڭ­دا قاتەرلى ىسىكپەن ءولىم رەس­پۋب­ليكامىزدا جۇرەك, قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان كەيىن ەكىنشى ورىندا تۇر. وسى اۋرۋمەن اۋىرعان اۋرۋ­لاردى العاشقى ساتىسىندا انىق­تاۋعا مۇمكىندىكتىڭ ازدىعىنان ەلى­مىزدە كوپ جۇمىستار اتقا­رى­لۋ­دا. شىنىمەن, قاتەرلى ىسىك جازىل­مايتىن اۋرۋ ما؟ وسىعان وراي ءبىز وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپان­سەر­دىڭ باس دارىگەرى نۇرعالي ور­ما­نوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. – 2010 جىلدىڭ 29 قاراشا­سىندا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىن دامى­تۋ­دىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنال­عان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدان­عان­دىعى بەلگىلى, – دەيدى نۇرعالي كەرىمبەك ۇلى. – 2015 جىلعا دەيىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدارىنا قوي­ىل­عان تالاپ – اۋرۋدىڭ الدىن الۋ­­­دى جانداندىرۋ, ەرتە انىقتاپ, ساپالى ەم قولدانۋ. ءولىم-ءجىتىمنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا حالىقتىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ۇزاقتىعىن 2015 جى­­­لى 70 جاسقا دەيىن ۇزارتۋ ماسەلەسى تۇر. وسى ماقساتتا 2011 جىلدىڭ 14 قازان كۇنى استانا قالاسىندا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى س. قاي­ىربەكوۆانىڭ باسقارۋىمەن بۇكىل رەسپۋبليكاداعى اۋداندىق ونكو­لو­گ­تاردىڭ ۇلكەن جينالىسى بو­لىپ ءوتتى. بۇل قازاقستان ونكول­و­گيا­سىنىڭ تاريحىنداعى اسا ما­ڭىزدى وقيعا بولدى. اۋداندىق ونكولوگتاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ قاتىسۋىمەن باس قو­سۋى ءبىرىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىر. اۋ­داندىق ونكولگتار جىلدار بو­يى شەشىلمەي جاتقان ماسەلەلەردى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە اشىق ايتۋعا مۇمكىندىك الدى. شەشىلمەي جۇرگەن ءبىراز ماسەلە­لەر­دىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلدى, شەشۋىن كۇت­كەن ماسەلەلەر ءمينيستردىڭ نا­زارىنا الىندى. جينالىستا ونكولوگيادا قيىندىق تۋعىزىپ وتىر­عان ماسەلەلەر دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ قاتىسۋىمەن تالقى­لا­نىپ, شەشىم قابىلداندى. ءار دەڭگەيدەگى اۋداندىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق مەديتسينا مەكە­مە­لە­رىنىڭ مىندەتتەرى انىقتالىپ, تاپ­سىرمالار بەرىلدى. ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە 2008 جىلدان بەرى سكرينيگتىك باع­دارلامالار جۇرۋدە. جاتىر موي­نى قاتەرلى ىسىگىن ەرتە انىقتاۋ ءۇشىن 30 بەن 60 ارالىعىنداعى ءاي­ە­ل­دەر تەكسەرىلۋدە. ءسۇت بەزى قا­تەرلى ىسىگىن انىقتاۋ ءۇشىن 50-60 جاستاعى ايەلدەر الدىن الا تەكسەرۋدەن وتەدى. وسى جىلدىڭ اياعى­نان باستاپ تىك ىشەك جانە توق ىشەك قاتەرلى ىسىگىن الدىن الا انىقتاۋ ءۇشىن 50-70 جاستاعى ازاماتتار ال­دىن الا تەكسەرۋدەن وتەدى. بۇل جۇ­مىس باستاپقى سانيتارلىق-مەدي­تسي­نالىق كومەك كورسەتۋ مەكەمەلەرىنە مىندەتتەندىرىلگەن. حالىق اراسىندا قاتەرلى ىسىكپەن اۋىرعان اۋرۋلار جازىلمايدى دەپ ەم الۋدان باس تارتۋلارى كەزدەسەدى. قا­تەرلى ىسىكتەر العاشقى ساتىسىندا انىقتالعان جاعدايدا اۋرۋلاردىڭ 80-85 پايىز جازىلىپ كەتۋ ءمۇم­كىنشىلىگى بولادى. ال اۋرۋ كەش انىقتالعان جاعدايدا جازىلىپ كەتۋ مۇمكىنشىلىگى 15-20 پايىز عا­نا. سوندىقتان, ءاربىر ازامات ءوز­دە­رى قارايتىن ەمحانالارعا بارىپ ال­دىن الا تەكسەرۋدەن ءوتۋى مىندەتتى. ونكولوگ دارىگەر وسىلاي دەيدى. بۇدان ۇققانىمىز, قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنىڭ بەلگىسى بايقالعان كەزدە ەم قابىلداعان ازاماتتار ساۋ-سالامات ءومىر سۇرەدى ەكەن. باقتيار تايجان. شىمكەنت.