وسى رەتتە ءبىز ءبىلىم وشاعىنىڭ ەكى ەرەكشەلىگىنە ەرەكشە توقتالعان بولار ەدىك. بىرىنشىدەن, بۇگىندە دارىندى بالالارعا ارنالعان ارنايى وبلىستىق جامبىل اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيا-ينتەرناتى دەپ اتالاتىن قاسيەتتى قارا شاڭىراق وسكەمەندەگى ەڭ العاشقى قازاق مەكتەبى بولىپ سانالادى. ۇلاعات ۇياسىنىڭ تاريحى 1933 جىلدان باستاۋ الادى, وسى جىلى سول كەزدەگى قازاقستان حالىق كوميسسارلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى وراز يساەۆ اتىنداعى جەتىجىلدىق قازاق مەكتەبى رەتىندە اشىلىپ, 1938 جىلى مەكتەپكە جىر الىبى جامبىل جاباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلەدى. ءبىلىم ورداسىنىڭ بۇگىنگى ۇجىمى العاشقى مەكتەپ باسشىسى بولعان قۇسايىن جايساڭباەۆ, سۇراپىل سوعىس جىلدارىندا وقۋ وشاعىن باسقارعان نۇرتازا نۇرالى ۇلى, بازاتاي قايىربەكوۆ, زارىقباي ىبىراەۆ, ەستاي اقاجانوۆ پەن 37 جىل بويى (1960-1997) ديرەكتورلىق ەتكەن ۋالياحمەت بايدەلدينوۆ ەسىمدەرىن قۇرمەتپەن ەسكە الادى. جامبىل مەكتەبىنىڭ ەكىنشى ەرەكشەلىگى, مۇندا ايگىلى پەداگوگ, ۇستازداردىڭ ۇستازى, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى قانيپا بىتىباەۆانىڭ 40 جىلعا جۋىق ۋاقىت ساپالى ءدارىس بەرىپ, سانالى شاكىرت تاربيەلەگەنى. «الكەي مارعۇلاننىڭ ءبىر ءوزى ءبىر اكادەميا» دەپ ۇلى مۇحاڭ ايتپاقشى, بۇل مەكتەپتە ء«بىر ءوزى ءبىر اكادەميا» قانيپا بىتىباەۆانىڭ ەڭبەك ەتۋى قارا شاڭىراقتىڭ عانا ەمەس, وبلىستىڭ ءبىلىم سالاسىن جاڭا ءبىر بەلەسكە كوتەرىپ, مەرەيىن اسىرعانىنا ەشكىم داۋ ايتا الماس.
قازىر «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» باستاماسىمەن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى مەنشىكتى تىلشىلەرى جەرگىلىكتى جەردەگى ۇستازدار قاۋىمىمەن كەزدەسىپ جاتقانى بەلگىلى. جاقىندا ءبىز اتالعان ءبىلىم ورداسىنا «ەگەمەننىڭ» ارداگەرى, شيرەك عاسىرعا جۋىق گازەتتىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى قىزمەتىن اتقارعان, ءارى وسى مەكتەپتىڭ تۇلەگى وڭداسىن ەلۋبايمەن بىرگە ارنايى بارىپ, ۇستازدار قاۋىمىمەن تىلدەسىپ, قۇتتى مەكەننىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ قايتقان ەدىك. «مەكتەبىمىز 2005 جىلى وبلىس اكىمدىگىنىڭ بۇيرىعىمەن دارىندى بالالارعا ارنالعان ارنايى وبلىستىق جامبىل اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيا-ينتەرناتى بولىپ اشىلدى. ءبىز ەكى باعىتتا: قوعامدىق-گۋمانيتارلىق جانە جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق باعىتتارىندا جۇمىس ىستەيمىز. مامانداندىرىلعان مەكتەپ بولعاننان كەيىن مۇعالىمدەردىڭ شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا, وقۋشىلاردىڭ ءارتۇرلى وليمپيادالارعا قاتىسۋىنا ەرەكشە كوڭىل بولەمىز. ءوڭىردىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى دارىندى بالالاردى 6 سىنىپتاپ باستاپ قابىلدايمىز. ولار ينتەرناتتا تۇرىپ, ءبىلىم الادى», - دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى نۇركەن اكيموۆ.
ۇلاعات ۇياسى ۇلت رۋحانياتىنا ولجا سالعان شەريازدان ەلەۋكەنوۆ, سوۆەتقازى اقاتاي, عابباس قابىشەۆ, ءشاربانۋ بەيسەنوۆا, زەينوللا ساماشەۆ, تۇرعازى نۇقاي, ءجۇمادىل ادىلباەۆ, ايتمۇحاممەد قاسىموۆ سىندى تۇلەكتەرىن ماقتان تۇتادى. مەكتەپتىڭ ءوزىنىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى, باعىندىرعان بيىكتەرى ءوز الدىنا ءبىر توبە. بۇگىندە 36 مۇعالىم ەڭبەك ەتەتىن تاربيە وشاعىندا 4 «ى.التىنسارين» اتىنداعى جانە 1 رەسپۋبليكالىق «دارىن» ورتالىعىنىڭ توسبەلگى يەگەرى, 1 ء«بىلىم بەرۋ ۇزدىگى» بار. مەكتەپ «ەڭ ۇزدىك مەكتەپ-گيمنازيا-ينتەرناتى» اتالىمىندا وبلىس اكىمىنىڭ جۇلدەسىن ەنشىلەپ, رەسپۋبليكانىڭ «ەڭ ۇزدىك جاڭاشىل مەكتەبى» جانە «رەسپۋبليكاداعى ۇزدىك سالاۋاتتى مەكتەپ» اتاعىنا يە بولىپتى. ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيە ۇدەرىسىندە ەكى جىل قاتارىنان «رەسپۋبليكانىڭ ەڭ ۇزدىك 100 مەكتەپتەرى» اراسىنان 73 ورىندى, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست تاپسىرۋ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستا 2 ورىننان كورىنىپتى. ءبىلىم ورداسىنىڭ 5 مۇعالىمى رەسپۋبليكالىق «ەڭ ۇزدىك اۆتورلىق باعدارلاما» بايقاۋىندا جانە تاعى 5 ۇستاز رەسپۋبليكالىق «يننوۆاتسيالىق-پەداگوگيكالىق يدەيالار» جوباسىندا جەڭىمپاز اتانىپتى. ءبىر مۇعالىم رەسپۋبليكالىق «ەڭ ۇزدىك 20 مۇعالىم» بايقاۋىندا توپ جارىپتى. سوڭعى 3 جىلدا مەكتەپتىڭ 6 وقۋشىسى حالىقارالىق عىلىمي جوبالار بايقاۋىنا, 16 وقۋشى رەسپۋبليكالىق جوبا قورعاۋعا, 5 وقۋشى «زەردە» رەسپۋبليكالىق سايىسىنا, 7 وقۋشى رەسپۋبليكالىق پاندىك وليمپيادالارعا, ۇزىن سانى 251 وقۋشى ءتۇرلى وبلىستىق, حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق جارىستارعا قاتىسىپتى. مەكتەپتەن 19 «التىن بەلگى» يەگەرلەرى شىعىپ, 20 وقۋشى «ەرەكشە ۇلگىدەگى» كۋالىككە يە بولىپتى.
قانيپا بىتىباەۆا ەسىمى ءوزىنىڭ كوزى تىرىسىندە اتى اڭىزعا اينالىپ, ۇستاز اتىنداعى اتاۋلى كابينەت ەڭ اۋەلى 2009 جىلى جامبىل مەكتەبىندە, ودان كەيىن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە توعىز رەسپۋبليكالىق عىلىمي-ادىستەمەلىك زەرتحاناسى اشىلعانى بەلگىلى. «وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ولاردىڭ سانى قازىر 19-عا جەتتى. بۇگىنگى كۇنى بۇل زەرتحانالار حالىقارالىق يۋنەسكو كلۋبتارىنىڭ قاتارىنا قوسىلىپ وتىر. «شىعىس» وڭىرلىك ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن ءۇش جىلدا ءبىر رەت رەسپۋبليكالىق قانيپا بىتىباەۆا اتىنداعى پەداگوگيكالىق وقۋلار مەن رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق «دارىن» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى شولپان قيراباەۆانىڭ باستاماسىمەن قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن قانيپا بىتىباەۆا اتىنداعى وليمپيادا ءوتىپ تۇرادى. ءوزىم تاياۋدا تۇڭعىش رەت قانيپا ومارعاليقىزىنىڭ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە اۆتورلىق قۇقىق الدىم. ەندى قانداي دا ءبىر عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا نەمەسە ءىس-شارا وتسە, قانيپا اپايدىڭ ءوزىنىڭ ءمورى تۇراتىن بولادى», - دەيدى قانيپا ومارعاليقىزىنىڭ تۋعان ءسىڭىلىسى, بۇگىندە وسى مەكتەپتە ديرەكتوردىڭ يننوۆاتسيالىق ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقاراتىن باقىتگۇل اۋعانباەۆا.
بۇگىندە مەكتەپ وقۋشىلارى ۇلى ۇستازدىڭ ءومىرىن زەرتتەۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, «ق.بىتىباەۆانىڭ «ەگىز-ءورىم» كىتابىنداعى اقىل-ناقىل سوزدەرى», «قانيپا ومارعاليقىزى وسكەن ونەگەلى وتباسى», «قانيپا ومارعاليقىزىنىڭ كيىم كيۋ ءستيلى» دەگەن تاقىرىپتاردا عىلىمي جوبالارىن قورعاپتى. ەرەكشە اتاپ وتەر دۇنيە, ۇستازدىڭ شاكىرتى, وسى مەكتەپتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ جوعارى ساناتتى مۇعالىمى مەرۋەرت مۇقاشەۆا «قانيپاتانۋ» اۆتورلىق باعدارلاماسىن جازىپ, بۇل باعدارلاما قازىر وبلىستاعى بىرنەشە مەكتەپتە وقىتىلا باستاپتى. سونىمەن قاتار پەداگوگيكالىق يدەيالار فەستيۆالىندە ق.بىتىباەۆانىڭ تۇڭعىش پەداگوگيكالىق مۇراجايى تۋرالى قارلىعاش ساعيەۆا عىلىمي ەڭبەك قورعاپ, رەسپۋبليكادا ءۇشىنشى ورىندى جەڭىپ الىپتى. «قانيپا اپايدىڭ الدىنا كەلگەن ولەڭ جازبايتىن وقۋشى ولەڭ جازىپ كەتەتىن. ول كىسىنىڭ وقۋشىنى ىنتالاندىرۋ, جىگەرلەندىرۋ قابىلەتى عاجاپ ەدى. سىنىبىنداعى 25 بالانىڭ 25-ءى دە گرانتقا تۇسەتىن. قازىرگى دەڭگەيلىك وقىتۋ باعدارلاماسى, ونداعى بالالاردى ىنتالاندىرۋ, ءوز-وزىنە باعا قويۋ, بالامەن كەرى بايلانىس دەگەن دۇنيەلەردى قانيپا اپاي سوناۋ 1992 جىلى قولدانعان بولاتىن. ۇستازىمىز ەجەلگى ءداۋىر ادەبيەتىنەن باستاپ, قازىرگى كەزەڭ ادەبيەتىنىڭ بۇرىن باعدارلاماعا ەنبەگەن ءىرى وكىلدەرى يسرايل ساپارباي, جۇماتاي جاقىپبەك, كەڭشىلىك مىرزابەك, يران-عايىپ, نۇرلان ورازالين, تىنىشتىقبەك ابدىكاكىموۆ, ەسەنعالي راۋشانوۆ سىندى اقىنداردى وقىتۋدىڭ وقۋلىق-ادىستەمەلىك باعدارلاماسىن جاسادى», - دەيدى جامبىل مەكتەبىندەگى قانيپا بىتىباەۆانىڭ رەسپۋبليكالىق عىلىمي-ادىستەمەلىك زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى م.مۇقاشەۆا.
«تاڭىمدى «مەكتەپ» دەپ اتىرىپ, ءتۇنىمدى «مەكتەپ» دەپ باتىرىپ جۇرگەنىمدە 45 جىلدىڭ قالاي وتكەنىن بىلمەي دە قالدىم. 45 مينۋتتان 45 مينۋتقا جالعاسىپ جاتقان عۇمىر كەشىپپىن. وسى 45 مينۋتتاردا ءومىرىمنىڭ ەڭ ساۋلەلى, ەڭ باقىتتى ساتتەرى جاتىر. وسى 45 مينۋتتاردا ءيىرىمى مەن يرەلەڭى, ەتەگى مەن شىڭى, جايلاۋى مەن ءشولى قاتار كەلىپ جاتاتىن ماڭدايعا جازىلعان تاعدىرىم دا جاتىر ەكەن. 45 مينۋت مەنى داۋلەت, بايلىق بيىگىنە كوتەرمەسە دە, رۋحاني بايلىق سىيلادى, ەسىمىمدى ەلگە اڭىز ەتىپ تاراتتى. وسى 45 جىلدا مەن حالقىمنىڭ قازىر ومىردە جوق اسىل ءسوز يەلەرىن تىرىلتۋگە, ءتىرىسىن ۇلىقتاۋعا تەر توكتىم» دەپ تولعانىپتى ءداۋىردىڭ دارا ۇستازى «ەگىز ءورىم» اتتى كىتابىندا. مەكتەپ ىشىندەگى قانيپا بىتىباەۆانىڭ مۋزەي-كابينەتىن ارالاعاندا ءبىز «45 مينۋتتان 45 مينۋتقا جالعاسىپ جاتقان عۇمىر كەشكەن» دارا تۇلعانىڭ ەڭ ساۋلەلى, ەڭ باقىتتى ساتتەرىن كوز الدىمىزدان وتكەرگەندەي بولدىق. راسىندا دا, ءۇش بولمەدەن تۇراتىن مۋزەي كورگەن ادامدى ەرەكشە اسەرگە بولەيدى. ۇلى ۇستازدىڭ ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ, كوز مايىن تاۋىسا وتىرىپ جازعان ەڭبەكتەرىن, سان جىلعى ساباق جوسپارلارىن, ديداكتيكالىق ماتەريالدارىنىڭ تۇپنۇسقاسىن وسى جەردەن كورۋگە بولادى. وقىعان كىتاپتارى, جازعان حاتتارى, كيگەن كيىمدەرى, تۇتىنعان زاتتارى, پايدالانعان ۇستەلى مەن سىيلى قوناقتاردى قابىلداپ, وتىرعىزعان توسەگىنە دەيىن مۋزەيدەن ورىن الىپتى.
ازامات قاسىم,
"ەگەمەن قازاقستان"
وسكەمەن
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور
