ۇلتتىق سپورت قانات جايىپ كەلەدى

بيىل ەلىمىز ەگەمەندىك العانىنا 20 جىل تولىپ وتىر. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بيىلعى جىلى قازاقستان ءوزىنىڭ ەڭ باستى مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىك كۇنىن اتاپ وتەدى. تاۋەلسىزدىك – قازاقستان ومىرىندەگى بەتبۇرىس بولدى, ول حالقىمىزدىڭ رۋحاني بايۋىنا كەڭ مۇمكىندىك جاساپ, ەكونوميكانىڭ العا باسىپ, ءار ازاماتتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ وسۋىنە جول اشتى» دەگەن ەدى. وسى 20 جىل ىشىندە ەلى­مىزدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىمەن قا­تار ۇلتتىق سپورت سالاسىندا دا ايتار­لىق­تاي جەتىستىكتەر بولدى. وسىدان 20 جىل بۇرىن «ۇلتتىق سپورت» دەگەن ءسوز ءتىپتى قول­دانىلسا ماردىمسىز, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ۇلتجاندى ازاماتتارى ۇلتتىق سپورتتىڭ 26 ءتۇرىن ومىرگە اكەلىپ, ونىڭ 16 تۇرىنەن فەدەراتسيالار قۇرىپ وتىر, ونىڭ قۇرامىندا ميلليوننان استام ادام ۇلتتىق سپورت تۇرلە­رىمەن اينالىسۋدا. 2005 جىلى ەلىمىزدىڭ وتان سۇيگىش ازاماتتارى, فەدەراتسيالاردىڭ باسىن قوسىپ رەسپۋبليكالىق ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىن قۇرىپ, ۇلتتىق سپورتتىڭ دامۋىنا كەڭ جول اشتى. بيىلعى تاۋەلسىزدىك جىلىن ەلىمىزدىڭ ۇلت­تىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعى مەرەكەمەن, «ۇلت­­­تىق سپورتتىڭ ۇزدىكتەرى» اتتى شارا وتكىزۋمەن باستادى. وتكەن جىلداردا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن وركەندەتۋگە ايرىقشا ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن سپورتشىلاردى, جات­تىق­تى­رۋشىلاردى, ۇيىمداستىرۋشىلاردى, سپورت­تى ناسيحاتتاۋعا كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن جۋرناليستەر مەن تۇراقتى دەمەۋشىلىك كورسە­تىپ كەلە جاتقان مەتسەناتتاردى, بارلىعى 37 ادام­دى, ناۋرىز ايىندا پرەزيدەنتتىك مادە­نيەت ورتالىعىنا جيناپ, ماراپاتتاپ, سوڭى­نان « ۇلى دالا تۇلپارلارى» اتتى ەلىمىزدىڭ ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ كۇشىمەن ارنايى كونتسەرت ۇيىمداستىردى. وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە ەلىمىزدىڭ تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى سپورت كوميتەتىمەن بىرگە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن ءىىى رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىن وتكىزۋگە شەشىم قابىلداعان ەدى. فەستيۆالدى 4 كەزەڭمەن: الدىمەن بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتەردە, ەكىنشى كەزەڭ اۋداندار مەن قالالاردا, ءۇشىنشى كەزەڭ وبلىستاردىڭ ورتالىقتارى مەن الما­تى, استانا قالالارىندا, ال سوڭعى, اقتىق جا­رىستى وبلىس اكىمدىگىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا وتكىزۋ جوس­پار­لانعان ەدى. شىعىس قازاقستان وبلىسى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلداردان باستاپ سول ەلدىڭ بەلگىلى ازاماتتارى ناريمانوۆ مەلس, بازارحانوۆ توقان, الەكسەي پلاحۋتا سىندى ازاماتتاردىڭ ۇسىنىسىن قول­داپ, وبلىستا سول كەزدە جۇمىس ىستەگەن اكىم­دەر ۆ.مەتتە, ت.ءابايدىلديننىڭ كۇشىمەن ات سپورتى مەكتەبى اشىلىپ, قالا ورتالىعىن­دا­عى حالىققا قولايلى جەردەن اتشابار سا­لىن­عان ەدى. ولاردىڭ ەڭبەكتەرى ەش بولعان جوق, وبلىستا ۇلتتىق سپورتتىڭ – قازاق كۇرەسى, كوكپار, اۋدارىسپاق, تەڭگە ءىلۋ, قىز قۋ سەكىلدى تۇرلەرى جاقسى دامىدى. سوندىقتان دا قويىلعان ماقسات باسقا وبلىستىڭ وكىلدەرىنە وسكەمەننىڭ جەتىستىكتەرىن كورسەتۋ جانە قالا حالقىنا ۇلتىمىزدىڭ عاجايىپ ونەرىن ناسيحاتتاۋ, قىزىقتىرۋ بولاتىن. تاياۋدا قىركۇيەكتىڭ 20-نان 26- نا دەيىنگى ارالىقتا وسكەمەن قالاسىندا ءىىى فەستيال ءوز مارەسىنە جەتتى. بۇل رەسپۋبليكالىق جارىسقا 14 وبلىس پەن 2 قالامىزدىڭ 12 وبلىسى مەن ءبىر قالاسىنان تولىق كوماندا كەلىپ, ءبىر اپتا بويى ءوز وبلىستارىنىڭ نامىسىن قورعادى. جارىس رەگلامەنتىن «نۇر وتان» حدپ, قر ۇستق, تۋريزم جانە سپورت, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مينيسترلىكتەرى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەلىسە وتىرىپ بىرگە جا­سادى. فەستيۆالدىڭ الدىنا قويعان ماقسا­تى:  پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «جاڭا ونجىلدىق جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ-قازاق­ستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ; ەلىمىزدە ۇلتتىق سپورتىمىزدى دامىتۋ, سالاماتتى ءومىر سال­تىن ناسيحاتتاۋ; ۇلتتىق سپورتقا دەگەن قى­زىعۋشىلىقتى ارتتىرىپ, جاستاردى وتان­سۇي­گىشتىككە, پاتريوتيزمگە تاربيلەۋ, حا­لىق­تار اراسىنداعى دوستىق پەن تاتۋلىقتى نىعايتۋ جانە اۋىل, اۋدان, وبلىستارداعى ەڭ مىقتى سپورتشىلاردى انىقتاۋ, تاۋەلسىزدىك جىلىن بۇكىلحالىقتىق سپورت مەرەكەسى ەتىپ وتكىزۋ. فەستيۆالدە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن: ەجەلدەن ەلگە تانىس-الامان بايگە, توق بايگە, قۇنان, تاي, جورعا جارىستارى جانە كوكپار, قىز قۋ, تەڭگە ءىلۋ, اۋدارىسپاق, قازاق قۇرەسى, توعىزقۇمالاق جانە مىڭ­­داعان جىلدىق تاريحى بار بىراق وتكەن عاسىردا ۇمىت بولىپ ەگەمەن­دى­گىمىزدىڭ ارقاسىندا قاي­تا جاندانعان سپورتى­مىز: ساياتكەرلىك, جەكپە-جەك, اسىق اتۋدان جا­رىس­تار ءوتىپ, ال حان دوي­بىسى, الىپسوق, الاش الىسپاعى, جۇدىرىق­­­­تاسۋ, ەرجىگىت ويىنىنان كورسەتىلىمدەر قويىلىپ كورەرمەن قاۋىم تاما­شا­لادى. سونىمەن قا­تار, فەستيۆالدىڭ باع­دار­لاماسىنا «كەرەمەت سايگ ۇلىك» سۇلۋ اتتار باي­­قاۋى, «ءساندى كيىز ءۇي­لەر» بايقاۋى دا ەنگىزىلىپ, كورەرمەن قاۋىم نە­بىر كوزدىڭ جاۋىن الار سۇلۋ سايگ ۇلىكتەردى, قا­زاق­تىڭ عاجايىپ كيىز ۇيلەرىن, قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىن, اسىن, جادىگەرلەرىن كوردى. وسى جولعى فەستيۆالگە بۇرىنعى جىل­دارى رەسپۋبليكالىق جارىستارعا قاتىسپاي شەت قالىپ جۇرگەن وبلىستار دا كەلدى. تاۋەلسىزدىك العان 20 جىل ىشىندە ۇلتتىق سپورتتىڭ كەيبىر تۇرلەرى رەسپۋبليكا شەڭبە­رىنەن شىعىپ, حالىقارالىق قاۋىمداس­تىق­تارىن قۇرىپ, الەم ەلدەرىنە تاراپ بارادى. وسىنداي سپورتتارىمىز: قازاق كۇرەسى, تو­عىز­قۇمالاق, جەكپە-جەك, كوكپار. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا قوستاناي, ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن الماتى قالاسىنان باسقا, ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا ۇلت­تىق سپورت مەكتەپتەرى اشىلىپ, ءاربىر وبلىس ورتالىقتارىندا, قالالار مەن اۋدانداردا, اۋىلداردا اتشابارلار مەن كوكپار الاڭ­دارى سالىنىپ, ۇلتتىق سپورتتىڭ ماتەريال­دىق با­زاسى نىعايدى. ۇلتتىق سپورتپەن اينالى­سۋشىلار جىلدان-جىلعا كوبەيە ءتۇستى. ال­ماتى قالاسىنداعى سپورت جانە تۋريزم اكا­دەمياسىندا ۇلتتىق سپورت كافەدرا­سى, پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇلتتى­ق سپورت ءبولىمى اشىلىپ, ۇلتتىق سپورت­تىڭ ماماندارى دايارلانۋدا. دەگەنمەن, ۇلتتىق سپورتىمىزدىڭ دامۋ بارىسىندا ءتۇيىندى, شەشىمىن كۇتكەن ماسە­لەلەر دە جوق ەمەس. ۇلتىمىزدىڭ ماقال-ماتەلدەرى, ويىندا­رى مەن سپورتى اتپەن بايلانىستىرىلىپ – «ادام جىلقى مىنەزدى», «ەر قاناتى – ات», «ەر­دىڭ اتىن ات شىعارادى», «جىلقى – مال­دىڭ پاتشاسى» «ات پەن قازاق – ەگىز ۇعىم» دەپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ سپورتىنىڭ دەنى اتتىڭ ۇستىندە اتقارىلادى. ات – قا­زاق­تىڭ جانى دەسە دە بولادى. جارىستارىمىز ماڭ­عىستاۋدان باستاپ تالدىقورعان, كوكشە­تاۋ مەن وسكەمەندە, كەڭ-بايتاق دالامىزدىڭ ءار شەتىندە وتەتىندىكتەن جىلقىنى تاسى­مال­­داۋ, باپتاپ كۇتۋدىڭ ءوزى دە وڭاي شارۋا ەمەس, دەگەنمەن ۇلتتىق سپورتىمىز ۇلت­جان­دى, حالقىنىڭ سپورتىن سۇيەتىن پاتريوت ازامات­تاردىڭ ارقاسىندا وركەندەپ كەلەدى. سپورتتىڭ وليمپيادالىق تۇرلەرىنە ەرتەدەن ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ, قارجى دا مول قۇيىلىپ, ماتەريالدىق بازاسى دا نىعايدى, قالىپتاسقان زاڭدى ەرەجەلەرى دە بار, ال كەيىنگى جىلدارى عانا قولعا الىنعان ۇلتتىق سپورت ۇنەمى قارجى تاپشىلىعىنان جارىس­تا­رىن قيىندىقتارمەن وتكىزىپ كەلە جاتىر. ويتكەنى, ۇلتتىق سپورتتىڭ نىساندارى ات, تۇيە, بۇركىتتەردى تاسىمالداۋ, ونى جەمدەۋ, ءشوبى, ساۋلىعىن قاداعالاۋ, قوراجاي تاعى باس­قا كوپتەگەن شىعىنداردى تالاپ ەتەدى, ولا­ر­دى تاسىمالداۋ مەن ۇستاۋعا قاجەتتى زاڭ ەرەجەلەرى دە ءالى تولىققاندى جەتىلگەن جوق. وسى جاعدايدىڭ شەشىلۋىنىڭ قيىندىعىنان كەي جاعدايدا سپورتشىلار جارىسقا كەلە الماي دا قالادى. جەر شارىنداعى ءاربىر ەلدىڭ ءوز ەرەكشەلىگى, وزىنە ءتان مادەنيەتى, سالت-ءداستۇرى, سپور­تى بار. ءبىز ەشبىر ەلدە جوق ەرەكشە اسەرلى, ماعىنالى سپورتىمىزدى جوعالتپاي قايتا جاڭعىرتىپ تۇلەتە بەرۋىمىز كەرەك. ەكىنشىدەن, ءبىزدىڭ ونەرىمىز بەن سپورتىمىزدى باسقا ەلدەر ەنشىلەپ كەتپەسىنە كىم كەپىلدىك بەرە الادى, ەندەشە ءوزىمىزدىڭ اتا-بابامىزدان ميراس بولىپ قالعان ۇلتىمىزدىڭ سپورت­تا­رىن تۇگەندەپ, جاڭعىرتىپ ومىرگە اكەلۋىمىز, جانە ونىڭ يەسى ءوز ۇلتىمىز ەكەندىگىن زاڭ­داستىرىپ الۋىمىز, بارىمىزدى جوعالتپاي بىرتىندەپ دامىتا بەرۋىمىز قاجەت. جاسىرا­تىنى جوق, بىزدە قالىپتاسقان جاعداي, وب­لىستارداعى كەز كەلگەن شارۋا وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنىڭ تۇسىنىگىنە, كوزقاراسىنا كەلىپ تىرەلەدى. 2004-2005 جىلدارى العاشقى ۇلتتىق ات سپورتى فەدەراتسيالارى قۇرىلعان جىلدارى ءاربىر وبلىستاردا ولاردىڭ في­ليال­دارى قۇرىلىپ, وبلىس اكىمدەرى سول فە­دەراتسيالاردىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتتەرى بو­لىپ سايلانىپ, ولار العاشقى قارقىنمەن ۇلتتىق سپورتتىڭ نىساندارى: اتشابارلار مەن كوكپار الاڭدارىن سالىپ, ات سپورتى مەكتەپتەرىن اشىپ بەرگەن ەدى. وكىنىشكە وراي, سول نىساندار قازىر كەي جەردە بىرتىندەپ كوزدەن عايىپ بولىپ بارا جاتىر. وسكە­مەن قالاسىنداعى جەر بەدەرى مەن تۇرعان ورنى حالىققا وتە قولايلى, بۇرىنعى جىل­دارى مىڭداعان كورەرمەندەردى جينايتىن اتشابار ءارامشوپ ءوسىپ بوس تۇر دا, وسى جولى وسكەمەندە وتكەن ءىىى فەستيۆال قالادان الىس­تاعى اتشاباردا ءوتىپ وعان كورەرمەند­ەر­دىڭ كوبى بارا المادى. الماتى قالاسىندا دا وسىنداي اتشابار پايدالانىلماي تۇر, ال قاراعاندى, اقتاۋ قالاسىندا ءجونى ءتۇزۋ اتشابار دا جوق. جالپى ءبىزدىڭ ۇلتتىق سپورتى­مىزدىڭ داميتىن ورتاسى ءوز ەلىمىز, ونى دامىتاتىن ءوز ۇلتىمىزدىڭ ۇلتجاندى جانا­شىر­لارى. جوعالتقانىمىزدى ىزدەپ تاۋ­ىپ قالپىنا كەلتىرۋ, بارىمىزدى ساقتاپ ەل يگىلىگىنە جاراتۋ ءاربىر ەل تىزگىنىن ۇستاپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ بورىشى بولۋعا ءتيىس. ۇلتتىق سپورت ەلىنىڭ مەرەيىن كوتەرەتىن, ەلدى باسقا حالىقتارعا تانىستىراتىن ونەر, سپورتىنا قاراپ ەلدىڭ مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيى­نە دە باعا بەرەدى. ۇلتتىق سپورت قاۋىم­داس­تىعى بيىل وسى جاعدايلاردىڭ بارلىعىن ەسكەرە وتى­رىپ, ەلىمىزدىڭ پارلامەنت ءماجى­لىسىنىڭ دە­پۋتاتتارىنا ارنايى ۇسىنىس جاساپ, «ۇلتتىق سپورت تۋرالى زاڭ» قابىلداۋ تۋ­رالى جانە «ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋدىڭ 2012-2020 جىل­دارعا ارنالعان باعدارلاما­سى» تۋرالى قۇجاتتار تاپسىردى. ەندى دە­پۋتات­تارى­مىز­دىڭ تاراپىنان بەلسەندى قولداۋ كۇتۋدەمىز. ال, كوكتەمدە باستالىپ, اقتىق جارىسى وسكەمەندە وتكەن فەستيۆالدىڭ جارىس قورى­تىن­دىسىن شىعارعاندا الماتى وبلىسى ءبىرىنشى, شىعىس قازاقستان وبلىسى ەكىنشى, استانا قالاسى ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. قالعان وبلىستار جارىس قورىتىندىسى بويىنشا ور­ىن­داردى تومەندەگىشە ءبولىستى: جامبىل وب­لىسى ءتورتىنشى, اقمولا وبلىسى بەسىنشى, ماڭ­عىستاۋ وبلىسى التىنشى, سولتۇستىك قا­زاقستان وبلىسى جەتىنشى, وڭتۇستىك قازاق­ستان سەگىزىنشى, قاراعاندى توعىزىنشى, پاۆلودار ونىنشى, قوستاناي وبلىسى ءونبىرىنشى, اقتوبە وبلىسى ونەكىنشى, اتىراۋ وبلى­سى ءونۇشىنشى, قىزىلوردا ءونتورتىنشى, با­تىس قا­زاقستان ونبەسىنشى, الماتى قالاسى سوڭعى ورىندا بولدى. ايتا كەتەتىن ءجايت, ەلىمىزدە ءوتىپ جاتقان ۇلتتىق سپورت جارىس­تا­رىنا باس دەمەۋشى بولىپ كەلە جاتقان ENRC كومپا­نيا­سى مەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى. ولارعا العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. ەلىمىز جىلدان-جىلعا قارىشتاپ دامىپ, ەكونوميكادا دا, الەۋمەتتىك سالادا دا, ونەر مەن سپورتتا دا ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزۋدە. سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق سپورت تا قانات جايىپ, ەلىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرىپ ماقتا­نى­شىنا اينالۋدا, ونىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىم دە ۇلكەن. قايرات ساتىبالدى ۇلى, «نۇر وتان» حدپ حاتشىسى, قر ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى.