داڭق يەسى

«ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي». ەڭبەك ەتۋ اركىمنىڭ دەنى ساۋ بولسا, ءومىر ءسۇرۋ ءتاسىلى جانە نەگىزى. سانالى ادام (homosapiens) ەڭبەك ءناتي­جەسى, دەيدى عىلىم. ارينە, ەڭ­بەك­تىڭ ءتۇرى كوپ. جالپى الىپ قاراعاندا, ول دەنە ەڭبەگى جانە وي ەڭبەگى بولىپ ەكىگە بولىنەدى. ەڭبەكتىڭ جاقسى جامانى بول­مايدى. بىراق, ونى تۇسىنە ءبىلۋ كەرەك. ەڭبەككە ۇيرەنبەگەن, داع­دى­لانباعان ادامعا ءبارى اۋىر كورىنەدى: اۋلانى سىپىرۋ دا, كىتاپ وقۋ دا, ياعني اۋىر جۇمىس تا, جەڭىل جۇمىس تا. قاشاندا ات­قارىلعان جۇمىس ناتيجەلى بولسا, ادام ونداي ىستەن ءلاززات العان. ال ەندى سول ەڭبەكتى ءار ءىستىڭ ءمانىسىن ءبىلىپ, سانا ەلەگىنەن وتكىزىپ, ونىڭ كىلتىن تاۋىپ اتقارۋدى شىعارما­شىلىق, ياعني ۇيرەنشىكتى ءبىر قالىپتى ەمەس, جاڭاشا تارتىم­دى ءادىس قولدانۋ دەيمىز. ماسەلەن, عالىمدار كوپ, قانىش ساتباەۆ – بىرەۋ, جازۋشى­لار كوپ, مۇحتار اۋەزوۆ – بىرەۋ, اقىندار كوپ, جامبىل جاباەۆ بىرەۋ دەگەن سەكىلدى. نەگە ولاي؟ ويتكەنى, الگىلەر الدىنا ۇلكەن ماقسات قويعان جانە ءوز ەڭبەگىنىڭ قۇندى ناتيجەسىن كورگەن, ءوز سالا­سىنىڭ شامشىراقتارى بول­عان, اتقارعان ىسىمەن جاڭاشا ءىز قال­دىر­عان, قوعام دامۋىنا ۇلەس قوسقان. سونداي, ەل اۋزىنا قۇرمەتپەن ىلىنگەندەردىڭ ءبىرى – ىبىراي جاقاەۆ. ول – قاتارداعى قارا­پايىم ەل ازاماتىنان كۇرىش ەگىپ, ونى كۇتىپ, باپتاۋ ارقىلى ۇدايى وتە جوعارى ناتيجەگە جەتكەنى ءۇشىن ۇلكەن داڭق يەگەرى بولدى, دالا اكادەميگى اتاندى جانە وعان ەلىكتەگەن شاكىرتتەر شىقتى. جا­قاەۆشىلار مەكتەبى دۇنيەگە كەلدى, «سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى» دەگەن ەڭ جوعارى مارتەبەلى اتاقتى ەكى رەت الدى. سوندا ول كىسىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە ەدى؟ ەڭبەك قيىندىعىنا مويى­ماي, بارلىق شىعىس ەلى­نىڭ كۇرىش ەگۋدەگى جاڭا تەحنو­لو­گياسىن كيم مان سامنان پايىم­­داپ, ونى جەرگىلىكتى جاع­داي­عا ساي دامىتىپ, ىسكە اسىرۋ ارقىلى قولى جەتكەن بيىك ءناتي­جەدەن وزىنە زور عانيبەت تاپقا­نى. ول كىسى ەڭبەكتى ءوزىن كورسەتۋ ءۇشىن, ماقتاسىن دەپ اتقارعان جوق. ونىڭ وعان قاجەتى دە بول­مادى. ويتكەنى, ىبىراي جاقاەۆ – ەڭبەك ادامى. ءوزىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ماقساتى مەن ءمانىسىن اتقارعان كۇندەلىكتى ىسىنەن انىق بايقادى. بوس سوزدىكتەن, باسقادان ءوزىن جوعارى ساناۋدان, پەندەشىلىك, كۇنى ءۇشىن قولداناتىن ماردىم­سىز ايلاكەرلىكتەن اۋلاق بولدى, ادامگەرشىلىك قاسيەتىن سومداپ ۇستاي ءبىلدى. سول ءۇشىن حالىق ونى باسىنا كوتەردى, ەلگە ۇلگى ەتتى. ىبىراي جاقاەۆ داڭققا جەتەمىن دەپ ۇمتىلعان جان ەمەس. وعان ونىڭ ءوزى-اق كەلدى. بۇل – ءومىر لوگيكاسى. ىبىراي جاقاەۆ بۇكىل رەسپۋبليكا ماق­تا­نىشى بولدى. حالىق ساناسىن­دا سولاي بولىپ ساقتالا بەرەدى. دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ, اكادەميك.