ۇلتتىق ۆاليۋتا – ۇلتتىق بولمىس بەينەسى

تاۋەلسىز­دىك­­تىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا مەم­­لە­­كەت باسشىسى نۇرسۇلتان نا­زار­با­ەۆ­­­تىڭ بەينەسىمەن مەرەيتويلىق تەڭ­­گەنىڭ ءومىر­گە كەلۋى  – زاڭدى قۇبىلىس. بىرىنشىدەن, ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە, ەل بولىپ قالىپتاسۋىنا قوس­قان ۇلەسىنە حالىقتىڭ بەرگەن باعاسى دەپ بىلەمىن. ويتكەنى, ەلىمىزدىڭ 25 جىل­دىق تاريحىندا ۇلتتىق ۆاليۋتا دا اي­رىقشا ماڭىزعا يە. ءبارىمىز دە 90-شى جىلداردى ەسىمىزدە جاقسى ساقتاپ قال­دىق. ول كەزدە ەلىمىزدىڭ قارجى جۇيەسى قان­داي جاعدايدا ەدى, ەلباسىنىڭ ءوزى دە سول كەزدەگى قيىندىقتاردى ءجيى ايتا­دى, ەسكە سالادى. ول كەزەڭ شىنىمەن دە وتە كۇردەلى ەدى: ەكونوميكانىڭ تو­لىق كۇيرەۋى, گيپەرينفلياتسيا, ءون­دى­رىس­تىڭ قۇلدىراۋى, جۇمىسسىزدىق, تاۋار­لار تاپشىلىعى, الەۋمەتتىك اپاتيا – ءبىز وسىنىڭ بارلىعىن ءوز كوزىمىزبەن كور­دىك, سەزىندىك. سونداي قيىن كەزەڭدە ەگەم­ەندىگىن الىپ جەكە شىققان ەلدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سترا­تەگيالىق جوسپارىنىڭ نەگىزىندە 1993 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ۇلتتىق ۆا­ليۋتامىز – تەڭگە اينالىمعا شىقتى. پرەز­يدەنت ناقتى قارجىلىق ەركىندىكسىز رە­فورمالار وتكىزۋ مۇمكىن ەمەستىگىن جاقسى ءتۇسىندى. ويتكەنى, جاڭاشىل, باتىل رەفورمالارسىز كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ دامۋى مۇمكىن ەمەس. قازىرگى كۇنگى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­­نوميكالىق دامۋى, تۇراقتى تى­نىس-تىرشىلىگى سول كەزدەگى باتىل جا­سا­لعان رەفورمالاردىڭ بارىسىندا نا­قتى جولعا ءتۇستى. قاي ەلدە بولماسىن جەدەل يننو­ۆا­تسيالىق دامۋعا, بىلىمگە نە­گىزدەل­گەن ەكونوميكاعا وتۋگە باستى نازار اۋ­­دا­رىلادى. مۇنداي الەۋمەتتىك-ەكو­نو­مي­كالىق دامۋدىڭ نەگىزى زياتكەرلىك رە­س­ۋر­ستار, ادام كاپيتالى جانە عىلىمعا باي­لانىستى. ءبىزدىڭ ەلىمىز بولسا دامۋشى مەملەكەت, دامىعان ەلدەر قاتارىنا قو­سىلۋعا ۇمتىلۋدامىز, ال ونى ۇزاق مەر­زىمدە دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق با­سىمدىعى عىلىم مەن يننوۆاتسيا ار­قىلى كەلەتىنىن ەلباسى حالىققا ار­ناعان جولداۋلارىندا ۇنەمى ايتىپ كە­لەدى. دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قو­سى­لۋ كەرەكتىگىن دە اركەز ەسكە سالادى. ەل­باسى يننوۆاتورلار, ياعني كرەاتيۆتى وي­لاي الاتىن كاسىپقوي ەكونوميستەر دايار­لاۋ قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋداردى. ويتكەنى, كرەاتيۆتى ويلاۋ يننوۆاتسيانى عانا ەمەس, ەكونوميكانى جوس­پار­لاۋ مەن بولجاۋدىڭ ستاندارتتىق ەمەس, جاڭا تاسىلدەرىن قامتي الادى. ياع­ني, ەكونوميكالىق بەيىندەگى قازىرگى زا­مانعى ماماندار دايارلاۋ دۇنيەجۇزىلىك تا­لاپتارعا, عالامدىق عىلىم مەن ءتا­جى­ريبە سۇرانىستارىنا سايكەس كەلەدى. جا­ڭا ءبىلىم, يننوۆاتسيالار مەن جوعارى تەح­نولوگيالىق بيزنەسكە نەگىزدەلگەن ەكونوميكا جاعدايىندا عىلىم مەن ادام كاپيتالى باستى ءرول اتقارادى. ءبىز دە الەمدە كۇن سايىن بولاتىن ءوز­گە­رىس­تەردەن قالىسپاي, وزىق جۇرۋگە ءمۇم­كىن­دىك بەرەتىن «كرەاتيۆتى» ەكونوميكانى قا­لىپتاستىرۋ ءۇشىن قىزمەت جاساۋدامىز. بىزگە كەرەگى وسى. ەكونوميكانىڭ اي­قىن ۇعىمىنا جەتۋىمىز قاجەت. ءبىزدىڭ س. تو­رايعىروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەكو­­نوميكا جانە قارجى بولىمىندە ستۋدەنت­تەرگە ءبىلىم بەرۋ «ەكونوميكالىق بەي­ىن­دەگى كادرلار دايارلاۋدىڭ ءبىلىم بەرۋ باع­دارلامالارىنىڭ يننوۆاتسيالىق, يكەم­دى جانە ستاندارتتىق ەمەس» تاسىلدەرى ار­قىلى جۇرگىزىلەدى. ءوزىم باسقاراتىن كا­فە­درادا كاسىپقوي عالىمداردىڭ مىقتى كو­مانداسى بار. ءتىپتى, تىڭداۋشىلار عا­نا ەمەس, وقىتۋشىلار دا ەكونوميكاعا نە­گىز­دەل­گەن وقۋ-ۇيرەنۋ ترەنينگتەردىڭ پايدالى ەكەندىگىن ايتادى. بۇل ەكونوميكالىق زەرت­تەۋ تەورياسى مەن پراكتيكاسىن بايىتۋ دەگەن ءسوز. وتانشىلدىقتىڭ جوعارى دەڭگەيى ۇلت­تىڭ, جاستاردىڭ جوعارى باسەكەگە قا­بىلەتتىلىگىنەن كورىنىس تابادى. سينگاپۋر, ءتۇر­كيا, مالايزيا وزدەرىن دامۋ, وركەندەۋ جولىنا تۇسىرگەن ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ بەينەلەرىن ءتول بانكنوتتارىنا شىعارىپ قۇرمەت كورسەتكەن ەلدەر. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەينەسىمەن مەرەيتويلىق بانكنوتتىڭ شىعۋى دا ءبىزدىڭ حالىقتىڭ نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىنا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتىن بىلدىرەدى. جاس بۋىندى, ستۋدەنتتەردى ەلگە, تۋعان جەرگە پات­ريوت­تىق سەزىمدە تاربيەلەۋدە دە ول ەرەكشە ما­ڭىزعا يە. ەلباسىنىڭ تەحنيكالىق ءبى­لىم بەرەتىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا «بارلىق ينجەنەرلىك ماماندىقتار ءۇشىن تەحنيكالىق بەيىندەگى كادر­لار دايارلاۋ» بويىنشا تالاپتارىن ءىس­كە اسىرۋ ماقساتىندا «كرەاتيۆتى كا­سىپ­كەرلىك» ءپانى ەنگىزىلدى. ەكونوميكا كا­فەد­راسىنىڭ ستۋدەنتتەرى «جاس عالىم» باع­دار­لاماسىنا قاتىسادى. ءار ستۋدەنتتىك زەرتتەۋ جوباسىن قارجىلاندىرۋ 100 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. «كرەاتيۆتى» وي­لاۋدىڭ قاجەتتىلىگى جاستاردى جاڭا جو­عارى تەحنولوگيالىق كاسىپورىندار قۇرۋعا, جۇمىس بەرۋشىلەر رەتىندە كورىنۋگە جانە قارجىلاي تاۋەلسىز بولۋعا ءۇي­رەتەدى. ەكونوميكا سالاسىندا ءبىلىم الا­ت­ىن ستۋدەنتتەر عىلىم, ءبىلىم جانە ءون­دىرىستى تەرەڭ بىلۋلەرى قاجەت. ساۋلە قۇنيازوۆا, س.تورايعىروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى   پاۆلودار