ءتىل ۇيرەنۋگە تاپتىرماس كومەك

مادەنيەت مينيسترلىگى ورىسشا-قازاقشا ءتىلاشار كەشەنىن جارىققا شىعاردى ەلباسى ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا ەلىمىزدە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسى جايىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ, ونى 2017 جىلى رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ 80 %-ى مەڭگەرەتىنىنە, ال 2020 جىلدارى بۇل كورسەتكىشتىڭ 95 %-دى قۇرايتىنىنا زور سەنىم بىلدىرگەن ەدى. وسى بولجامنىڭ ءوزى قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ ەندىگى جەردە قازاقستاندا تۇراتىن ءاربىر ازاماتتىڭ پاراساتتى پارىزى بولىپ تابىلاتىنىن ايعاقتاپ, بۇل ماسەلە جونىندە جاقىن كەلەشەكتە اتقارىلۋعا ءتيىستى پارمەندى جۇمىستاردىڭ ناقتىلى جوباسىن بايقاتىپ بەردى. قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءمار­تەبەگە يە بولىپ, بارلىق مە­كە­مە­ل­ەردە ەرەسەكتەر اراسىندا مىندەتتى تۇردە وقىتىلا باس­تا­عالى ونى ءۇي­رە­نۋگە ارنالعان كوپ­تەگەن ەڭبەكتەر جارىققا شىعا باستادى. الايدا, «مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنەيىك دەسەك, ءتيىستى كىتاپتار مەن ءادىس­تە­مە­لىك وقۋلىقتار جوق, ءتىلاشارلار مەن تىلدەسكىشتەر جەتىسپەيدى» دەگەن مازمۇندا شاعىم بىلدىرۋشىلەر توبى ءالى دە كەزدەسىپ قالىپ جاتادى. جۋىردا وسى ول­قى­لىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماق­ساتىندا مادەنيەت مينيسترلىگى ءتىل كوميتەتىنىڭ ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى تىلدەردى دامىتۋدىڭ رەسپۋبليكالىق ۇيلەستىرۋ-ءادىس­تە­مەلىك ورتالىعى «ورىسشا-قا­زاقشا ءتىلاشارلار» توپتاماسىن شىعاردى. ءبىراز جۇكتىڭ سال­ما­عىن كوتەرە الاتىن ءارى  «تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» شەڭ­بە­رىن­دە كورسەتىلگەن تالاپتاردى ءجۇ­زە­گە اسىرۋ ماقساتىندا جاسالعان كەشەندى ءتىلاشارلار 10 ءتۇرلى كاسىبي سالا ماماندارىنا ار­نال­عان. ەكى تىلدە جازىلعان ءتىلاشارلار «مادەنيەت», «دەنساۋلىق», «ءبىلىم», «ساۋدا», «سپورت», «ساياحات», «كاسىپ», «شاڭىراق», «قىز­مەت», «داستارقان» دەپ اتا­لاتىن 10 كىتاپشادان تۇرادى. ءاربىر كىتاپشانىڭ ءىشىن­دە تىڭ­داۋ­عا ار­نال­عان, كوركەم بەزەندىرىلگەن ءارى قالتاعا سا­لىپ جۇرۋگە وتە ىڭ­عاي­لى اۋديو-ديسكىسى بار. اتى ايتىپ تۇر­عان­داي, الەۋمەتتىك-تۇر­مىس­تىق سالالارعا ار­نالع­ان ءتىلاشارلار ءتىل ۇيرەنۋشىنىڭ كاسىبىنە, قىزمەتىنە باعىت­تالىپ, كۇندەلىكتى اۋىزەكى سويلەۋ تىلىندە ءجيى قولداناتىن سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرىن, سويلەۋ ۇلگىلەرىن قامتىعان. ءتىلدى ۇيرەنۋدىڭ باستاپقى ساتىسىندا ءجون سۇ­راسۋعا, سۇراق-جاۋاپ الماسۋعا قاتىستى تۇ­راقتى رەپلي­كا­تورلاردىڭ, قالىپتاسقان ورام­داردى ءبىلۋدىڭ, ولاردى پايدالانۋعا ۇم­تى­لۋدىڭ اسا ما­ڭىز­دى ەكەنى ايان. وسى تۇر­عى­دان كەلگەندە, اتال­مىش كىتاپشالار ءتىل ءۇي­رەنگىسى كەلەتىندەر ءۇشىن تاپتىرماس كومەكشى قۇرال بولاتىنى انىق.  توپتامانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ورىس ءتىلىن بىلۋگە قىزىعۋشىلىق تانىت­قان­دار مەن قازاق ءتىلىن بىلگىسى كەلەتىندەرگە بىردەي جاردەم جاساي الاتىندىعى. جالپى, ەستە ساقتاۋعا جەڭىل, ءارى قازاق تىلىندە ءجيى كورىنىس تاباتىن سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرى ءتىلدى مەڭ­گەرۋگە دەگەن قىزى­عۋ­شى­لىقتى ارت­تىرا تۇسەدى. مىنە, وسىنى دۇرىس تۇسىنە بىلگەن قۇراس­تى­رۋ­شىلار كاسىپكە, دەنساۋلىق پەن ساياحاتقا, ءبىلىم مەن مادەنيەتكە, تۇرمىستىق قىز­مەت سالاسى مەن سپورتقا قاتىستى ءسوز تىركەستەرىن, سونداي-اق داستارقان باسىندا قول­دا­نىلاتىن ەتنوگرافيالىق ماز­مۇن­داعى تىلدىك بىرلىكتەردى وتە ىڭعايلى ەتىپ توپتاستىرعان. ونى قۇراستىرۋعا ا.تورە­نيا­زوۆا, ا.تۇرلىبەكوۆا, ۇ.قايۋ­پو­ۆا سياقتى ەلىمىزگە تانى­مال ءادىس­كەرلەر تارتىلعان. ءاربىر بولىمدە بەرىلگەن تا­قىرىپتار ءتۇرلى جاعدايلارعا باي­لانىستى جۇيەلى تۇردە قام­تىلىپ, ديالوگ رەتىندە ءوربىپ وتىرادى. مىسالى, «ساياحات» سا­لاسى بويىنشا ازىرلەنگەن ءتىل­اشارعا تەمىر جول ۆوكزالىندا, اۋەجايدا, تاكسيدە ادامدارمەن تىلدەسۋگە قاجەتتى سۇراق-جاۋاپ­تار جيناقتالعان. «شاڭىراق» سەرياسىندا ادامنىڭ ءوزى تۋرالى, جاسى, كەلبەتى, مىنەزى, ۇلتى, وتباسى جايلى ديالوگتار ۇتىم­دى بەرىلگەن. «دەنساۋلىق» ءتىل­اشارىندا سالالىق سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرى جەڭىل ءارى ەستە ساقتاۋعا ىڭعايلى تۇردە ور­نالاسقان. ءارى ول انىقتامالىق رەتىندە دە قولايلى. ۆەنەرا تۇگەلباي. استانا. * * * كەشە استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا ورىسشا-قازاقشا كوپ سالالىق ءتىلاشارلاردىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى وتكىزىلدى. ونى مادەنيەت مينيسترلىگى ءتىل كوميتەتىنىڭ توراعاسى شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى اشتى. شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى ءوز سوزىندە كوپ سالالىق ءتىلاشارلار تۇساۋكەسەرى  ەل ەگەمەن­دى­گى­نىڭ 20 جىلدىعى مەن رۋحانيات ايىنا, تىلدەر فەستيۆالىنە وراي­لاس وتكىزىلىپ وتىرعان­دى­عىن جەتكىزدى. – ءتىلاشار كەشەنى 10 ءتۇرلى سالاعا ارنالعان. ولار­عا ازاماتتاردىڭ ەڭ كوپ ءجۇ­گى­نەتىن سوزدەرى توپتاستىرىلعان. ءتىلاشار ەڭ الدىمەن ىقشام, قالتاعا سالىپ جۇرۋگە ىڭ­عاي­لى. ساپالى اۋديو نۇسقاسى دا قاتار بەرىلىپ وتىر, – دەدى ول. – ياعني, وقىپ قانا قويماي, دىبىستا­لۋىن تىڭ­داپ, قايتالاي الادى. ءتىلاشارلار كەشەنى ءدال وسىنداي اۋقىمدى تارالىممەن بۇرىن-سوڭدى جارىق كورگەن ەمەس. قازاق تىلىندە قالاي قارىم-قاتىناس جاسايمىز دەگەن ءتۇرلى سالانىڭ ماماندارىنىڭ سۇرا­نى­سىن ەسكەرىپ, 1 ملن. تارا­لىم­مەن شىعارعانىمىزدى دا ايتا كەتسەك, بۇل ەڭبەكتەر بارلىق وب­لىستىق, استانا جانە ال­ما­تى ءتىل باسقارمالارىنا جەتكىزىلدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءۇي­رەن­گىسى كەلەتىن, ءتىلاشاردى قاجەت­سى­نەتىن ازاماتتار اتالمىش ءتىل باسقارمالارىنا تاپسىرىس بەرىپ, تەگىن الۋىنا تولىق ءمۇم­كىندىگى بار. ءتىلاشار كەشەنىن جا­ساقتاۋعا, ونىڭ بارلىق جۇ­مىس­تارىنا, جەتكىزىلۋى مەن تا­راتىلۋىنا مەملەكەت  تارا­پى­نان 190 ملن. تەڭگە قارجى ءبو­لىن­دى. ءبىر ءتىلاشار قۇنى 150-190 تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە بو­لىپ وتىر. بۇل اسا قىمبات ەمەس, ءارى ساپالى دۇنيە. اۆتور­لارىنا كەلەتىن بولساق, پەداگوگيكا سالاسىندا ءونىمدى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ماماندار ا.تورەنيازوۆا, ۇ.قايۋپوۆا جانە ا.تۇرلىبەكوۆا. ارينە, سوڭعى كەزدە اۋدارما سالاسىنا ايتى­لا­تىن سىن كوپ. بىراق بۇل ءدۇ­نيە­لەر ءالى دە شيكى دەپ نارا­زى­لىق تۋىندامايتىنى انىق. ءويت­كەنى, ونى قۇراستىرۋ با­رى­سىن­دا ءتۇرلى ۇيرەتۋ ادىستەرى زەرت­تەلدى. كۇمان, تالاس تۋدىر­ماي­تىن سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرى قامتىلعان, دەدى ش.قۇر­مان­باي ۇلى. ال قاتىسۋشىلار تارا­پى­نان بۇل كىتاپشالاردى جاستار ءۇشىن عالامتور جۇيەسىنە ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىرىلدى.