برايل قارپىمەن باساتىن باسپاحانا نەگە جوق؟

ەلۋ جىلعا جۋىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتىپ كەلە جاتقان سەمەي قالاسىنداعى ارنايى كىتاپحانا بۇگىنگى تاڭدا زامان تالاپتارىنا ساي جابدىقتالىپ, ءوز وقىرماندارىنا جان-جاقتى مادەني-تانىمدىق, اعارتۋشىلىق, ادىستەمەلىك, اقپاراتتىق باعىتتا قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى. كەدەيلەرىن جەبەپ, مۇگەدەكتەرىنە شىنايى قامقورلىق كورسەتۋ قازاق حالقى ءۇشىن ادامي پارىزدىڭ باستى بەلگىسى سانالعان جانە سانالادى دا. الەمدىك وركەنيەتتىلىك ۇعىمىندا بۇل تولىققاندى مەملەكەتتىلىكتىڭ بەلگىسى بولىپ تابىلادى. ەلباسى ن.نازارباەۆ بارلىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار دا قوعام ومىرىنە بەلسەندى ارالاسۋىنا جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. بiرiككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى 2006 جىلعى 13 جەلتوقساندا نيۋ-يوركتە قابىلداعان «مۇگەدەكتەردiڭ قۇقىقتارى تۋرالى» كونۆەنتسياسى اياسىندا ەلىمىزدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ توڭىرەگىندەگى زاڭنا­مانىڭ ساقتالۋى ءجىتى نازارعا الىندى. سەمەي قالاسىنداعى زاعيپ جانە كوزدەرى ناشار كورەتىن ازاماتتارعا ارنالعان كىتاپحانادا «برايليست», «سىر ساندىق», «داۋىستاپ وقۋ», «لينگافوندى وقۋ زالى» اتتى ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ىشىندەگى «برايليست» ۇيىرمەسى 2013 جىلى مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ نۇسقاۋى بويىنشا اشىلىپ, برايليست مامانعا ءبىر شتاتتىق بىرلىك ءبولىندى. برايل جۇيەسى ۋاقىت سىنىنان ءوتىپ, ادامزاتتىڭ ويلاپ شىعارعان ۇلكەن جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وقىپ, جازىپ ۇيرەنگەن ادام ادەبيەتكە, مۋزىكاعا, مادەنيەتكە, عىلىمعا قىزىعىپ ىزدەنەدى, قىزمەت ىستەيدى جانە ومىردە ءوز ورنىن تابادى. «برايليست» ۇيىرمەسىنىڭ جەتەك­شىسى ارمان جاكپەلوۆانىڭ ايتۋىن­شا, ۇيىرمە زاعيپ جانداردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن, ساۋاتتىلىعىن جوعا­رىلاتىپ قانا قويماي, وڭالتۋ قىز­مەتىن دە كورسەتەدى. ايتا كەتسەك, زاعيپ ادامنىڭ قوعامدا, تۇرعىلىقتى جاعدايلاردا بەيىمدەلۋى اسا ماڭىزدى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى. ۇيىرمەدە ولارعا «اق تاياقتىڭ» كومە­گىمەن باعىت-باعدار تابۋعا, ينە-ءجىپ ساباق­تاۋعا, كەز كەلگەن تۇرمىستىق تەحنيكانى پايدالانۋعا, قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋعا ۇيرەتەدى. مۇنداي كەڭەستەر اسىرەسە اياق استىنان كورمەي قالعان ازاماتتارعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزۋدە. العاش اشىلعاندا جەتى قا­تىسۋشىسى بار ۇيىرمەگە قازىر ون ەكى زاعيپ ادام كەلەدى. ارينە, كىتاپ­حانا قىزمەت­كەرلەرى ۇيىرمە ق­اتى­سۋشىلارى كوبەي­گەنىن قالامايدى. قازىرگى ۋاقىتتا جەر شارىندا زاعيپ ادامدار سانى 39 ميلليوندى قۇرايدى. ال, 124 ميلليون ادام ناشار كورەتىندەر قاتارىنا جاتادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋى بويىنشا, ون جىل ىشىندە بۇل كورسەتكىش 75 ميلليونعا كوبەيمەك. عالىمدار ءوز كەزەگىندە زاعيپتار مەن كوزدەرى ناشار كورەتىن ادامدار قاتارىنىڭ ءوسۋىن ەڭ الدىمەن كوزگە سالماق تۇسۋدەن دەيدى. ونىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى, تەحنيكالىق گادجەت­تەردىڭ ءار الۋاندىلىعى جانە كۇنارا كوبەيۋى. وسىعان وراي, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى كوز جانا­رىنىڭ ساقتالۋىن بالا كەزدەن قولعا الۋ كەرەكتىگىن ۇسىنادى. قالامىزداعى ارنايى كىتاپحا­نانىڭ 928 تۇراقتى وقىرمانى بار. ولار اۋا رايىنىڭ سۋىعىنا, ىستىعىنا قاراماي كىتاپحاناعا كەلىپ, مادەني شارالارعا ۇنەمى قاتىسىپ وتىرادى. وقىرماندارعا ءارتۇرلى جانردا جازىلعان كىتاپتار ۇسىنىلادى. جالپى كىتاپ قورى – 44860. ال برايل قارپىمەن جازىلعان كىتاپ سانى – 8900. ونىڭ ىشىندە 651 كىتاپ قانا قازاق تىلىندە. كىتاپتار رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ قالالارىنان تاپسىرىس ارقىلى الىنادى. كىتاپحانا ۇجىمىن ەلىمىزدە بەدەرلى-نۇكتەلى قارىپپەن كىتاپ نەمەسە مەرزىمدى باسىلىم شىعاراتىن ارنايى باسپاحانا جوقتىعى الاڭداتۋدا. وقىرماندار اراسىندا حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى, ءتول تاريحى, ۇلى تۇلعالار تۋرالى جازىلعان قازاق تىلىندەگى كىتاپتار ۇلكەن سۇرانىسقا يە. وسى ورايدا, ەلىمىزدەگى بەلدى باسپاحانالارعا وسى ماسەلەنى قولعا الۋ ورىندى بولار ەدى. انار قۋانعاليەۆا, سەمەي قالاسىنىڭ مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى