13 اقپان, 2017

بايلانىس بەكي تۇسەدى

250 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن
سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە «جاڭا مۇمكىندىكتەر» باعدار­لا­ما­سى اياسىندا «قازاقستان–قىرعىزستان قاتىناستارى: تاريحى, قا­ز­ىرگى كۇيى جانە دامۋ كەلەشەگى» تاقىرىبىندا بريفينگ ءوتتى. وعان قازاقستاننىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكى­لەتتى ەلشىسى ايىمدوس بوزجىگىتوۆ قاتىستى. تاريحي تامىرى ءبىر, مادە­نيەتى مەن ءداستۇرى ورتاق قىر­عىزستان قازاقستاننىڭ سەنىم­دى سەرىكتەسى ءارى ارىپتەسى. ايىرقالپاقتى اعا­يىن دا ءوز تاۋەلسىزدىگىن وسى­دان 25 جىل بۇرىن الدى. سو­دان بەرى ءتۇبى ءبىر قىرعىز جۇر­تى قازاق­ستان­مەن قاناتتاسا ءجۇ­رىپ, تى­عىز بايلانىس ورناتىپ كەلە­دى. شيرەك عاسىر بەدەرىندە قوس مەم­­­لەكەتتە بىرلەسكەن كاسىپ­ورىن­­­دار اشىلىپ, جول سالىن­دى. سونىڭ ناتيجەسىندە جاقىن كور­شى­مەن الىس-بەرىس تە, بارىس-كە­لىس تە ارتتى. ارينە, قوس تاراپ اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاس­تىق­تىڭ دا­مۋىنا ەڭ الدى­مەن, مەملەكەت باسشىلارى دەڭ­­­گەيىن­­­دەگى كەلىس­سوز­دەردىڭ, ەكى­­­جاق­­تى كەلىسىم­شارت­تاردىڭ, ءتۇرلى دەڭگەي­دەگى كەز­دە­سۋلەر­دىڭ ىقپال ەتكەنى انىق. ماسە­لەن, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قازاق­ستان پرەزيدەنتى قىرعىز جۇر­ت­ىنا 27 مارتە ساپارلاپتى. مۇن­­داي جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىس­سوز­دەردىڭ اياسىندا ەكىجاقتى ارىپتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋ جانە نىعايتۋ تەتىكتەرىنە ىق­پال ەتەتىن نەگىزگى قۇجاتتار قا­بىل­­دانىپ, كوپتەگەن ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. ەگەر 2016 جىلى قىرعىزستان الەمدىك ساۋدا قاۋىمداستىعىنىڭ 138 ەلىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جاعىنان بايلانىستار جاساسا, ولاردىڭ ىشىندە 131 ەلمەن – يمپورت, 82 ەلمەن ەكسپورت بويىنشا ارىپتەستىككە قول جەت­كىزگەن ەكەن. ال بۇل مەملەكەت­تەردىڭ قاتارىندا قازاقستان دا تۇر. ءبىر عانا مىسال. ماسەلەن, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكالىق كومي­تەتى­نىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, قازاق­ستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,2 پايىزعا ارتىپ, 2016 جىلى 746,6 ملن دوللاردى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە قازاقستاننان شىعارىلعان ەكسپورت مولشەرى 563,9 ملن دوللار بولسا, قىرعىز اعايىن جاقتان ەلىمىزگە اعىلعان يمپورت كولەمى 184,7 ملن دول­لارعا جەتكەن. بريفينگ بارىسىندا ءسوز العان قازاقستاننىڭ قىر­عىز رەسپۋبليكاسىنداعى توتەن­شە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ايىم­دوس بوزجىگىتوۆ ەكىجاقتى ارىپتەس­تىك­تىڭ دەڭگەيىن ايقىنداي تۇسە­تىن مۇنداي وڭ كورسەتكىشتەر مەم­لەكەتتەر اراسىنداعى بايلانىس بەكي تۇسۋىنە نەگىز بولاتىنىن جەت­كىزدى. «قازاقستان جانە قىر­عىز رەسپۋبليكالارىنىڭ عا­سىر­لاردان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان شىنايى دوستىعى مەن تاتۋ كورشىلىگى ەكى ەل­دىڭ جو­عارى دەڭگەيدەگى ساياسي ءۇن­قا­تى­سۋىنىڭ نەگىزى بولدى. مەم­لەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءاردايىم ەلىمىزدىڭ قىر­عىز­ستاننىڭ جاقىن كورشىسى عانا ەمەس, سەنىمدى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتىپ كەلەدى. دەمەك, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىندا كۇرمەۋى شەشىلمەگەن ەشقانداي ماسەلە تۋىنداماۋى ءتيىس. ياعني, قازىرگى تاڭدا الەمدە قالىپتاسىپ وتىرعان كۇردەلى ساياسي-ەكونومي­كالىق جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, ەكى ەلدىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسى تەك ەكى جاققا دا ءتيىمدى بولۋىن ماقسات تۇتۋىمىز كەرەك. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قازاق­­ستان پرەزيدەنتى قازاق-قىر­­عىز ىنتىماقتاستىعىنا اي­رىق­شا ءمان بەرىپ كەلەدى. بۇعان 25 جىلدىڭ ىشىندەگى جوعا­رى دەڭگەيدەگى ساپارلار, كەلى­سىم­شارتتار مەن كەلىسسوزدەر دالەل», دەدى ا.بوزجىگىتوۆ. سو­نى­­مەن قاتار, ول بۇگىندە حا­لىق­­ارالىق جانە وڭىرلىك ماسە­لە­لەرگە قاتىستى ساياسي ۇنقا­تىسۋ بويىنشا قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىندا ەشقانداي دا كەلىسپەۋشىلىك پەن قاراما-قايشى كوزقاراس جوق ەكەنىنە ايرىقشا توقتالىپ ءوتتى. «ءبىز بۇۇ, ەقىۇ, شىۇ سەكىلدى بەدەل­دى ۇيىمدار اياسىندا كوپ­جاقتى ىقپالداستىق بايلانىس ورناتىپ كەلەمىز. ياعني, قوس تاراپ­­تىڭ ۇستانىمى دا, باعى­تى دا ورتاق جانە ۇقساس. ماسە­لەن, قىرعىزستان 2009 جى­لى قازاق­ستاننىڭ ەقىۇ-عا ءتور­اعالىق ەتۋىنە, ال بىلتىر بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋىنا وراي قولداۋ كورسەتتى», دەدى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ايىم­دوس بوزجىگىتوۆ قازاقستان­نىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ جەتەكشى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسى ەكەنىنە توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى قىرعىز­ستان­نىڭ سىرتقى تاۋار اينا­لىمىندا قازاقستان تۇراقتى تۇردە ءۇشىنشى ورىندى يەلەنىپ قانا قويماي, قازىرگى تاڭدا قىر­عىز اعايىننىڭ ليدەر­لىك پوزي­تسيادا تۇرعان شەتەل­دىك ينۆەستورلارىنىڭ بەستىگى قاتارىندا دا تۇر ەكەن. ماسەلەن, بۇگىن­دە قىرعىز ەكونوميكاسىنا قازاق­ستاندىق تاراپتان قۇيىل­عان ينۆەستيتسيانىڭ جال­پى كولەمى 1,5 ميلليارد اقش دول­لارىنان اسىپ تۇسەتىن كورى­نەدى. قازاقستاننان كورشى ەلگە اعىلاتىن ينۆەستيتسيا كولە­مى ءتۇرلى سالالارعا پا­يىزدىق ءول­شەم­مەن العاندا بى­لاي­شا بولىنەدى: ينۆەس­تيتسيا­نىڭ 60 پايىزى – قارجى سەكتورىنا, 12 پايىزى – اۋىل شارۋاشىلىعىنا, 10 پايىزى – تاۋ-كەن وندىرىسىنە, 8 پايىزى – سۋ-ەنەرگەتيكالىق سەكتورعا, 5 پايىزى – تۋريزم سالاسىنا, 3 پايىزى – قۇرىلىسقا, 2 پايىزى ساۋدا-ساتتىققا با­عىت­تالعان. بۇعان قوسا, بۇگىندە قىرعىز جەرىندە 300-گە تارتا بىرلەسكەن كاسىپورىن جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جاتسا, ولاردىڭ اراسىنداعى كەيبىر كومپانيالار 100 پايىز قازاقستاندىق كاپيتال ەسەبىنەن ءوز قىزمەتتەرىن جانداندىرىپ كەلەدى. «2016 جىلى ەكى ەل كومپانيالارى 300 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن كەلىسىمشارتتارعا قول قويدى. وتكەن جىلى سون­داي-اق, قازاقستاننان قىرعىز­ستانعا نەگىزىنەن استىق جانە استىق ونىمدەرى, لوكو­مو­تيۆ­تەر مەن ۆاگوندار, قۇرى­لىس ماتەريالدارى, ازىق-ت ۇلىك, تۇر­مىس­تىق حيميا, تەلە­كوم­مۋني­كاتسيالىق قۇرىلعىلار سەكىلدى تاۋارلار ەكسپورتقا شىعا­رىلسا, ال قىرعىزستان قازاق­ستانعا ءسۇت ونىمدەرى, كوكونىس جانە جەمىس-جيدەك, سونداي-اق قاعازدان جانە كارتوننان جاسالعان بۇيى­م­داردى ەكسپورت­تادى», – دەدى ءوز سوزىندە ەلشى. ارينە, قازاق-قىرعىز اراسىن­داعى ارىپتەستىك بايلانىس تەك مۇنىمەن تۇگەسىلمەيدى. قوس تاراپ ارىپتەستىگى كولىك-لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, مادەنيەت پەن ادەبيەت, تۋريزم, سۋ-ەنەر­گەتيكا سالالارى بويىنشا دا بىتە قايناسقان. ماسەلەن, ترانس­شەكارالىق وزەندەر – شۋ مەن تالاس اۋىل شارۋاشىلىعى­نا قاجەتتى سۋ رەسۋرستارى­نىڭ نەگىزگى قاينار كوزى بولىپ تۇر. «ور­تالىق ازيانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق جاعىنان دامۋى ەڭ الدىمەن, سۋ رەسۋرستارىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن بىلەمىز. شۋ مەن تالاس وزەندەرى باسسەيندەرىنىڭ ماڭايىندا 3 ميلليوننان استام تۇرعىن قونىستانعان. سوندىقتان, سۋ رەسۋرستارى باسسەينىن باسقارۋ بويىنشا ەكى ەل الدىنا قويىل­عان ءتيىستى تالاپ-مىندەتتەرگە ءساي­كەس, ترانسشەكارالىق وزەندەر­ رەسۋرستارىنىڭ تەڭگەرىمدى ءبولىنۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك», دەدى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى. بريفينگ سوڭىندا ايىمدوس بوزجىگىتوۆ مەملەكەتتەر ارا­سىنداعى ەكىجاقتى ىنتى­ماقتاس­تىقتى ودان ءارى جانداندىرۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتتى. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار

جاقسىنىڭ جارى

تۇلعا • بۇگىن, 08:00