وتاندىق مەديتسينانىڭ ميۋالى شاعى

ادامعا ءومىر سىيلاۋ جاراتقاننىڭ ەنشىسى, دەگەنمەن, جەر بەتىندەگى پەندەنىڭ جانى قىسىلعاندا, باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعاندا باراتىن جەرى – دارىگەردىڭ الدى. 25 جىل ىشىندە وتاندىق مەديتسينا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتتى. وسى جىلدار ىشىندە مەملەكەتتىڭ ەسەبىنەن 1312 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىنىپتى. زاماناۋي نەبىر قۇرالدارمەن جابدىقتالعان, ماماندارى شەت ەلدەردە تاجىريبەدەن وتكەن, بىلىكتىلىگىمەن قازىردىڭ وزىندە مەديتسينالىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا كۇش سالىپ جۇرگەن 8 ءىرى مەديتسي­نالىق عىلىمي ورتالىق, 32 مامان­دان­دى­رىل­عان مەديتسينالىق ورتا­لىق, 176 اۋرۋحانا, 144 ەمحانا, 907 امبۋلاتوريا جانە قان ورتالىعى سياقتى 45 مامانداندىرىلعان دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ورىندارى پايدالانۋعا بەرىلىپتى, ال 39 جاڭا نىسان 2017 جىلى ەمدەلۋشىلەرىن قارسى الادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇرىن سابىلىپ شەت ەل اساتىن, ونىڭ ءۇستى­نە تەك قالتاسى كوتەرگەندەردىڭ عانا قولى جەتە­تىن نەبىر كۇردەلى, وزىق تەحنولوگيالاردى قاجەت ەتەتىن وپەراتسيالار قازىر ءوز ەلىمىزدە جاسالۋدا. اتى اڭىزعا اينالعان ورمانتاەۆ, شارمانوۆ, پيا, اقشولاقوۆ, دوسقاليەۆ سىندى دارىگەرلەر مەن ولاردىڭ شاكىرتتەرىنىڭ ەمدەلۋشىلەردەن العان العىستارى قانشاما دەسەڭىزشى! وتكەن 2016 جىل وتاندىق مەديتسينانىڭ تاعى ءبىر بيىگىن باعىندىرعان جىل بولدى. جىل قورىتىندىسى جايىنداعى ستاتيستيكالىق دەرەكتەر كەلەسى جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا شىعاتىندىعىنا بايلانىستى قولىمىزدا سويلەتە قوياتىن ساندار از بولعانىمەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىندا ەلباسى جارلىعىمەن استانا قالاسىنداعى «ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى سەرىك اقشولاقوۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىن يەلەنىپ,  «وتان» وردەنىنە «التىن جۇلدىز» بەلگىسىن قوسا كەۋدەسىنە جارقىراتا تاعۋى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ەرەن ەڭبەكتەرگە مەملەكەت تاراپىنان جاسالعان ۇلكەن قۇرمەت ەكەنى انىق. ترانسپلانتاتسيا, دونوردان الىپ دەنە مۇشەلەرىن اۋىستىرۋ, يمپلانت قويۋ دەگەندەر, بۇرىن تەك شەت ەلدە جاسالادى, ال وتاندىق دارىگەردىڭ قولىنان كەلمەيدى دەگەن ۇعىمدار بۇگىندە تۇبەگەيلى وزگەرىسكە ۇشىرادى. ايتىپ كەلگەن اجال دەپ مويىنسۇناتىن جاعدايلار دارىگەرلەردىڭ جانتالاسا ىزدەنۋى مەن ۇيقىسىز تۇندەرى, مەملەكەت تاراپىنان سالىنعان زاماناۋي ەمدەۋ ورىندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كەشەندى قيمىلدارىنىڭ ارقاسىندا شەگىنىپ, بەتى قايتقانىنىڭ كۋاسى بولۋدامىز. استاناداعى كوپبەيىندى «ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعى» («ۇوتعو») اق وسى تاپتاۋرىن قاعيدانى بۇزىپ, ءومىر ءۇشىن كۇرەستە جەڭىستىڭ تەگەۋرىندى جانداردىڭ قولىنان شىقپايتىنىن دالەلدەپ جۇرگەن ۇجىم. بۇيرەك, باۋىر الماستىرۋ, قاتەرلى ىسىكتەردىڭ سان تۇرىمەن ارپالىسا ءجۇرىپ جوعارى ساپالى جانە باسەكەگە قابىلەتتى مەديتسينالىق كومەك كورسەتىپ, مەديتسينا عىلىمى, ءبىلىم بەرۋ مەن پراكتيكا سالاسىن­داعى زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە تاراتۋمەن اينالىساتىن كلينيكادا ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن قانشاما ءۇمىت, ارمان ۇزىلە جازداپ بارىپ جالعانىپ كەتىپ جاتىر دەسەڭىزشى؟! ءار پاتسيەنتتىڭ, ونىڭ جاقىن-جۋىقتارىنىڭ قۋانىشىنا وزدەرى دە قوسىلا قۋاناتىن دارىگەر قاۋىمىنىڭ ماماندىعىنا ساي كەلەر ىزگىلىكتى كاسىپ جوق اۋ, ءسىرا. ورتالىقتىڭ ىرگەسى قالانعاننان بەرى 56 مىڭنان استام ادام ەم­دەلىپ شىعىپ, ناۋقاستاردىڭ جانىن امان الىپ قالۋ ءۇشىن 41 مىڭداي جەدەل ارەكەت ەتۋ شارالارى, ونىڭ ىشىندە جوعارى مامانداندىرىلعان كومەك بويىنشا شامامەن 11 مىڭداي وپەراتسيا جۇرگىزىلىپتى. كلينيكاعا تاڭەرتەڭنەن بارعانىممەن دارىگەر­لەرمەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى وڭايلىقپەن تۇسە قوي­مادى. ساپىرىلىسىپ, قايناعان جۇمىس ۋاقىتىندا ورتا­لىقتىڭ باسشىلارىمەن ەمەس, كۇندەلىكتى پاتسيەنتتەرمەن قويان-قولتىق جۇمىس جاسايتىن, ەمدەۋ شارالارىن جۇرگىزەتىن دارىگەرلەردى سوزگە تارتايىن دەگەن ويعا ابدەن بەكىنگەندىكتەن كۇتۋىمە تۋرا كەلگەن. – شەت ەلدەردە 150-250 مىڭ دوللار تۇراتىن وپەرا­­تسيالار بىزدە ەمدەلۋشىلەر ءۇشىن تەگىن جاسالادى. ولاردىڭ بارلىعى ۇكىمەت بولگەن قارجىمەن, پور­تال ارقىلى بىزگە جولدامامەن كەلگەن ءوز ازاماتتارىمىز, – دەيدى باۋىرجان ەسىمدى دارىگەر ازامات, – ماسەلەن, باۋىر اۋرۋلارى, ءوت جانە ءوت جولدارىنىڭ پاتولوگياسى, ۇيقى بەزى دەيمىز, وسىلاردىڭ ىشىندە قاتەرلى ىسىكتەرى بار كوپتەگەن اۋرۋلار ءبىزدىڭ بولىمدە ەمدەلەدى. ونىڭ ۇستىنە بىزدەر ايماقتارعا بارىپ تا كومەگىمىزدى كورسەتىپ جاتامىز, قازىر كونسۋلتاتسيا­نى تەلەمەديتسينا ارقىلى دا بەرىپ, سانيتارلىق اۆياتسيا­مەن ۇشىپ بارىپ, وپەراتسيا جاساپ, قاجەتتىگى تۋسا وسىندا الىپ تا كەلەمىز. اعزا اۋىستىرۋدا دونور جەتىسپەۋشىلىگىنىڭ پروب­لەماسى قيىن شىعار دەيمىن, دارىگەرلەردى سوزگە تارتىپ. – ارينە, دونورلار تۋىستىق ءتىرى دونورلار, مايىتتىك دونورلار دەپ بولىنەدى. ال مايىتتىك دونوردان الىنعان اعزانى ورناتۋ – شۇعىل وپەراتسيا. ءبىزدىڭ ءار وبلىستاردا ءوز ۇيلەستىرۋشىمىز بار, ولار اۋرۋحاناعا اپاتتى جاعدايلاردا تۇسكەن, جاراقاتتان اۋىر حالدە وتە جايسىز جاتقان سىرقاتتىڭ جاقىندارىمەن اڭگىمە جۇرگىزەدى. ولار كەلىسىمىن بەرگەن ۋاقىتتا نوتارياتپەن كۋالاندىرىپ, زاڭدى تۇردە بىزگە حابارلايدى. ونى ساناۆياتسيامەن ۇشىپ بارىپ, الىپ كەلىپ ەكىنشى ءبىر ادامنىڭ ءومىرىن ۇزارتامىز. بۇل ەندى شۇعىل وپەراتسيا. ال تۋىس دونوردان الىناتىن وپەراتسيا ابدەن ەگجەي-تەگجەيلى تەكسەرىلىپ بارىپ جاسالىناتىن جوسپارلى تۇردەگى وتا. جانە ءبىر ەسكەرەتىن جايت, دونوردىڭ دەنى ساۋ بولۋى كەرەك. ونىڭ ۇستىنە دەنى ساۋ ادامنىڭ ءوزىنىڭ اعزاسى اناتوميالىق تۇرعىدان سايكەس كەلمەۋى ابدەن مۇمكىن. سەبەبى, اناسىنا بالاسىنىڭ باۋىرىنىڭ بولشەگى ترانسپلانتاتسيالانعان كۇندە قانشا تۋىس دەگەنمەن ول ادامنىڭ گەنەتيكالىق اقپاراتىنىڭ جارتىسى اناسىنان بولعانىمەن, جارتىسى اكەسىنىكى, ياعني وزگە اعزانىڭ دەرەگى بار ءتىن. ەكى اقپاراتتىڭ اراسىنداعى قايشىلىقتىڭ تۋىن السىرەتۋ ءۇشىن پاتسيەنت قالعان عۇمىرىندا ۇنەمى دارىگەردىڭ باقىلاۋىندا بولىپ يممۋندى دەپرەسسانتتار قولدانادى, ال بىزدەر پاتسيەنتتى ۇدايى باقىلاۋدا ۇستاپ, جاساندى تۇردە يممۋنيتەتىن تەجەپ وتىرامىز. ايتپەسە, ورناتىلعان اعزانى كەرى تەبۋ, قابىلداماۋ ۇدەرىسى جۇرەدى. قاتەرلى ىسىككە شالدىققان اعزانى تۇگەلىمەن الىپ تاستاپ, ورنىنا ساۋ اعزا قويۋ ءبىزدىڭ دارىگەرلەردىڭ كۇندەلىكتى جاسايتىن وپەراتسيالارى. ءبىز قازاقستاندا ەڭ العاش مايىتتەن باۋىر ترانسپلانتاتسياسىن ءوز كۇشىمىزبەن شەتەلدىك ماماندار شاقىرماي 2013 جىلى وتكىزگەن ەدىك. سودان بەرى ءبىراز تاجىريبە جيناقتادىق. تۋىسقاندىق دونوردان دا ترانسپلانتاتسيا جۇرگىزۋدى تازا ءوزىمىز اتقارامىز, ۇكىمەت ءبىر باۋىر اۋىستىرعانعا 5 ملن تەڭگە بولەدى, وڭتۇستىك كورەيادا وقىپ جۇرگەنىمدە ءبىر رەسەي ازاماتى سوعان 250 مىڭ اقش دوللارىن جۇمساعانىنىڭ كۋاسى بولعانمىن, – دەيدى دارىگەر. ال دارىگەر قابىلبەك ابۋعاليەۆ تەرى ترانسپلانتاتسياسىمەن اينالىسۋدا ەكەن. ادام تەرىسى جاراقاتتانعاندا مالدىڭ ىشەك پەن دەنە قابىر­عاسى اراسىنداعى جۇقا قابىقشاسى – ىشپەردەنى زەرتحانالىق وڭدەۋ بارىسىندا ونىڭ قۇرامىنداعى مال جاسۋشالارى تەگىس سىلىنىپ, ادام تەرىسىنىڭ ءوسۋىن جىلدامداتاتىن زاتتار ەنگىزىلىپ, ىشپەردەمەن زاقىمدانعان جەردى قاپتايدى. ناتيجەسىندە, تەرىدەن ىشكە ەنەتىن سىرتقى ءتۇرلى ميكروب, باكتەريالاردان قورعالعان قاپتاما, جارانىڭ اسقىنۋىن توقتاتىپ, جازىلىپ كەتۋىن جىلدامداتاتىن كورىنەدى. جاڭا ءادىستى ەندىرۋشى, ارنايى 4 پاتەنتتىڭ يەسى, دارىگەر ابۋعاليەۆتىڭ كومەگىنە قازىر شەتەلدىكتەر جۇگىنۋدە. بۇگىنگى كۇنى وسى كلينيكادا رەسەيدە 3 جىل بويىنا ەمدەلىپ جازىلماي جۇرگەن ادامنىڭ جاراسىن ىشپەردەمەن قاپتاپ بەرگەلى 13 كۇننىڭ ىشىندە ايىققانىن ايتقان دارىگەر جۇمىسىنا قالاي قۋانبايسىڭ. وتاندىق مەديتسينانىڭ دامۋ جولىن الەمگە مويىنداتار وسىنداي مامانداردىڭ بارلىعىنا تاعى دا شۇكىرشىلىك ايتاسىڭ. كوپبەيىندى كلينيكادا بۇگىندە گەموفيليا جانە وستەوونكولوگيا, قولقا انەۆريزمالارىن كەشەندى ەمدەۋ, سۇيەك كەمىگىنىڭ اللاگەندى جانە گاپلويدتى ترانسپلانتاتسياسى, تەرى ترانسپلانتاتسياسى, باۋىرعا ترانسپلانتاتسيا جاساۋ, مودۋلدىك بۋىنداردىڭ ورتوپەدياسى سياقتى ەكسكليۋزيۆتى تەحنولوگيالار جانە تاعى دا باسقا كوپتەگەن ءادىس-تاسىلدەردىڭ وتان­دىق دەن­ساۋلىق ساقتاۋ پراك­تيكا­سىنا ەنگىزىلگەنىنەن ماعلۇماتتار الا ءجۇرىپ, ءالى دە كوپتەگەن جاڭالىقتاردىڭ اشىلاتىنىنا سەندىم, جاڭا تەحنولوگيالاردى ادام ءومىرىن ۇزارتۋعا قىزمەت ەتكىزەتىن الەۋەتتى ۇجىمنىڭ جۇمىسىنا تابىس تىلەدىم ىشتەي. ورتالىقتىڭ تىنىسىنا قاراپ, بۇگىنگى قازاقستاندىق مەديتسينانىڭ دامۋ قارقىنىنىڭ قانداي دارەجەدە ەكەندىگىن باعامداپ, وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ميۋالى شاقتىڭ تۋىپ تۇرعانىن ءتۇسىندىم. انار تولەۋحانقىزى,  «ەگەمەن قازاقستان»