جەمقورلىقپەن كۇرەس قايتسە جەتىلدىرىلەدى؟

سەناتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىن تالقىلاۋعا ارنالعان كەزدەسۋ بولدى, دەپ حابارلادى وسى پالاتانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. كەزدەسۋدى سەناتتىڭ حالىق­ارا­لىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى داريعا نازارباەۆا اشتى.  ول ءوزىنىڭ سوزىندە ەكى جىل بۇرىن قابىلدانعان ستراتەگيا­دا مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى, كۆازي­مەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتور­داعى, سوتتار مەن قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىنداعى سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى بەلگىلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ مەن كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى شارالار ايقىندالدى. ستراتەگيانىڭ ورىندالۋ ءنا­تي­جەلەرىن باعالاي كەلىپ, د.نازار­باەۆا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىرى شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىن, ول بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جۇرتشىلىققا جاريا ەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كوپتەگەن شارالار جۇيەلى سيپاتقا يە بولعان جوق, سوندىقتان سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ تۇپكى سەبەپتەرىن بولدىرماۋعا بايلانىس­تى شەشىمدەر قابىلدانۋى قاجەت. د.نازارباەۆا مەملەكەت باسشىسى جاريا ەتكەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ترانسپارەنتتى ەسەپ بەرەتىن مەملەكەت قالىپ­تاس­تىرۋ ەكەنىن ەسكە سالدى. جوسپاردا ازاماتتاردىڭ قوعامدىق كەڭەستەرگە بەلسەندى قاتىسۋى مەن بارلىق مەم­لەكەتتىك ورگاندار قىزمەتى تۋرا­لى اقپاراتقا قول جەتكىزۋ ءمۇم­كىندىكتەرى, ءوزىن ءوزى باسقارۋ جانە ءوزى رەتتەلەتىن ۇيىمداردى دامى­تۋ سەكىلدى ماڭىزدى شارالار قام­تىلعان. مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اليك شپەكباەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگيانىڭ باستى ماقساتى سى­بايلاس جەمقورلىق اۋقىمىن قىس­قارتۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇكىمەت قىزمەتىنىڭ ايقىندىعى, كۆازيمەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتوردىڭ اشىقتىعى بولىپ تابىلادى. ا.شپەكباەۆتىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, 2015  جىلى جانە 2016 جىلعى 11 ايدا كوميسسيا مەن ادەپ جونىندەگى كەڭەستە 378 مەملە­كەتتىك قىزمەتشى تارتىپتىك جازاعا تارتىلعان, 21 قىزمەتكەر جۇمى­سىنان بوساتىلعان, 192 قىزمەتكەر لاۋازىمىنا تولىق سايكەس كەلمەي­تىنى تۋرالى ەسكەرتۋ العان. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە 2015 جىلى جانە 2016 جىلدىڭ 11 ايىندا 1888 لاۋازىمدى ادام سىبايلاس جەمقورلىعى ءۇشىن جاۋ­اپقا تارتىلىپتى, ونىڭ 22-ءسى رەسپۋبليكالىق, 109-ى وبلىستىق, 286-سى اۋداندىق جانە قالالىق دەڭ­گەيدەگى قىزمەتكەرلەر. بەلگى­لەنگەن شىعىن 48,5 ميلليارد تەڭ­گەنى قۇرادى, جالپى سوماسى 32,6 ميلليارد تەڭگە بولاتىن م ۇلىك قايتارىلدى, تۇتقىنعا الىندى جانە ءوندىرىلدى. وتىرىس بارىسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىستى جو­عارى لاۋازىمدى ادامدار مەن مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەم­لە­كەتتىك كومپانيالاردىڭ توپ-مە­نەدجەرلەرى قاتىسى بار ءىرى وقيعالار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ايتىلعان بەينەروليك كورسەتىلدى. سونداي-اق, باياندامادا جەمقورلىققا كوبىرەك جول بەرىلگەن سالالار دا اتالدى. اتاپ ايتقاندا, 2016 جىلى جەمقورلىققا قاتىستى بۇزۋشىلىقتار ىشكى ىستەر ورگاندارىندا, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, جەر قاتىناستارى, ءبىلىم بەرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قۇرىلىس سالالارىندا كوپ تىركەلگەن. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرى تۋرالى ايتا كەلىپ, ا.شپەكباەۆ سىباي­لاس جەم­قورلىققا قارسى شەتەلدىك ءتاجى­ريبەلەردى پايدالانۋ جانە زاڭ­نامانى بۇۇ كونۆەن­تسياسى­نا سايكەستەندىرۋ قاجەت­تىگىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, مەم­لەكەت­تىك قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەك­اقى دەڭ­گەيىن كوتەرۋ, جەكە ءتارتىپ­تىك جاۋاپكەرشىلىكتى ەنگىزۋ, مەم­لە­كەتتىك ساتىپ الۋدا مۇددەلەر قاق­تىعىسىن جويۋ, جەكە سەكتوردا سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ مەن «ارانداتۋشىلىق پارا» ينستيتۋتىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋ ۇسىنىلدى. سەناتورلارعا قارجى مينيستر­لىگى مەملەكەتتىك كىرىس كوميتەتىنىڭ توراعاسى ارداق تەڭگەباەۆ كو­لەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋ ءۇشىن قابىلدانىپ جاتقان سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلىك شارالار تۋرالى اڭگىمەلەدى. بايانداماعا سايكەس, 2015 جىلى  ءىجو-گە قاتىستى العاندا ەلدەگى كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ مولشەرى 27,5 پايىزدى قۇرادى, ال 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 0,2 پايىزعا وسكەن. بۇعان ىشكى كولەڭكەلى اينالىم, ياعني جالعان كاسىپكەرلىك, سالىق تولەۋدەن جالتارۋ جانە قولما-قول اقشا اينالىمى, سونداي-اق, سىرتقى ساۋدا-ەكونوميكالىق قىزمەتتەگى كولەڭكەلى اينالىم نەگىزگى فاكتورلار بولعان. كوميتەت قابىلداعان شارالار ىشىنەن ا.تەڭگەباەۆ ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرا ەنگىزۋ جونىندەگى كەڭ اۋقىمدى جوبالار مەن ەلەكتروندى ءاۋديتتى (تەكسەرۋ وتكىزگەندە ەلەكتروندى ءاۋديتتى پايدالانۋ) قولدانۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە توقتالدى. ەلباسىنىڭ 5 ينستيتۋتتىق رەفورماسى مەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ورىنداۋ اياسىندا كەدەندىك راسىمدەردى اۆتوماتتاندىرۋ ماڭىزدى جاڭالىق بولدى. تالقىلاۋ بارىسىندا سەنات دەپۋتاتتارى يكرام ادىربەكوۆ, نۇرتاي ابىقاەۆ, مۇحتار التىن­باەۆ, سەرىك جاقسىبەكوۆ پەن گەور­گي كيم ويلارىن ورتاعا سالدى. شارانى قورىتىندىلاعان كوميتەت ءتورايىمى د.نازارباەۆا تال­قىلاۋ ناتيجەسى بويىنشا ءازىر­لەنگەن ۇسىنىمدار ۇكىمەتكە جىبە­رى­لەتىنىن, سونداي-اق, زاڭ شىعا­رۋ جۇمىستارى بارىسىندا ەسكەرى­لەتىنىن اتاپ كورسەتتى.