قاۋلى ءتىل تاڭداۋ قۇقىن بەرەدى

جوعارعى سوت توراعاسى قايرات ءماميدىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن ۆەدومستۆونىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى ءوتىپ, وعان جوعارعى سوتتىڭ القا توراعالارى مەن سۋديالارى, عىلىمي-كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس مۇشەلەرى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, مينيسترلىكتەر مەن وزگە دە قۇزىرلى ورگانداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. القالى جيىندى اشقان قايرات ابدىرازاق ۇلى قاتى­سۋ­شىلاردىڭ نازارىن سۋ­ديالاردىڭ VII سەزىندە مەم­لە­كەت باسشىسى ناقتىلاعان قۇ­قىق­تىق ايقىندىلىق دەڭگەيىن ارت­تىرۋ مەن تۇراقتى ءارى بول­جامدى سوت پراكتيكاسىن قا­لىپ­تاستىرۋ مىندەتتەرىن ىسكە اسى­رۋ قاجەتتىگىنە اۋداردى. سون­د­اي-اق, جوعارعى سوتتىڭ بەس نورماتيۆتىك قاۋلىسىنىڭ جو­باسىن تالقىلاۋدى كۇن ءتار­تىبىنە شىعارا وتىرىپ, اتال­عان قۇجات اياسىندا قازاق ءتى­لىنىڭ قولدانىلۋ كورسەتكىشىن دە قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ قا­پەرىنە سالدى. «تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020­ جىل­دار­عا ارنالعان مەم­لە­كەتتىك باع­دارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى سوڭعى 10 جىل ءىشىن­­دە ەلىمىزدەگى بارلىق سوت قىزمەتىندەگى ءىس قاعازدار 100 پايىز دەڭگەيىندە قازاق ءتىلى­نە كوشىپ ۇلگەردى. الايدا, ءۇستى­مىز­دەگى جىلى ىستەردىڭ جالپى مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلۋى  30 پايىز كۇيىندە قالىپ وتىر. قالعان 70 پايىزدىڭ بارلىعى دا رەسمي تىلدە جۇرگىزىلگەن. بۇعان, ەڭ الدىمەن, ءوتىنىش ءبىلدىرۋشى تاراپتاردىڭ زاڭ شەڭبەرىندەگى تاڭداۋى سەبەپ بولسا, ەكىنشى جاعىنان سۋديالاردىڭ قازاق تىلىندە ءىس جۇرگىزۋگە قابىلەت-قاۋقارى جەتكىلىكتى بولا تۇرا, ونى ىسكە اسىرۋعا ىنتا تانىتپاۋىنىڭ اسەرى جوق دەي المايمىز. مىنە, وسى ماسەلەنى دە ءبىز كۇن ءتار­تى­بىندەگى تاقىرىبىمىزعا ەنگىزىپ وتىرمىز», – دەدى ق.ءمامي. وسىلايشا, «سوت ءىسىن ءجۇر­گىزۋ ءتىلى ءپرينتسيپىن قول­دا­نۋ­دىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋ­رالى» نورماتيۆتىك قاۋلى­سى­نىڭ جوباسى ءجونىن­دە ءسوز قوز­عاعان قايرات ءابدىرا­زاق­ ۇلى قىل­مىستىق قۋدالاۋ ورگان­دارى ادەتتە تەرگەۋ ءىس-شارا­لارىن جۇرگىزۋ جانە قۇجات­تاردى ازىرلەۋ بارىسىن­دا ورىس ءتىلىن قولدانۋعا با­سىم­دىق بەرەتىندىگىن جاسىرما­دى. «سوندىقتان دا ولار قىلمىستىق قۋدالاۋعا تار­­تىلعان ادامداردىڭ سوت ءىسىن جۇرگىزۋ ءتىلىن جەتكىلىكتى ءبىل­مەيتىندىگىنە ءمان بەرمەي, ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن قىل­مىس­تىق-پروتسەستىك زاڭناما تالاپ­تارىن بۇزادى», دەپ ويىن ءتۇي­ىن­دەدى ول. جوعارعى سوت سۋدياسى باع­لان ماقۇلبەكوۆ وسى نور­ما­­­تيۆتىك قاۋلىنىڭ جوباسى جو­عارعى سوتتىڭ باستاما­سى­مەن ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. سۋديانىڭ پىكىرىنشە, ازامات­تىق پروتسەستىك, قىلمىستىق پرو­تسەستىك جانە اكىمشىلىك قۇ­­قىق بۇزۋشىلىقتار تۋرا­لى كودەكستەردە سوت ءىسىن جۇرگىزۋ تۋرالى ماسەلە تولىق قامتىلماعان. ازاماتتىق ءىس­تەر بويىنشا تاراپتار, تەرگەۋدە جۇرگەن ادامدار مەن سوتتالۋشىلاردىڭ وزدەرى, كوپ جاعدايدا, سوت ءىسىن جۇرگىزۋ ءتىلى ءپرينتسيپىن ساق­تا­مايتىندىعى, سوت ءىسىن ءجۇر­گىزۋ ءتىلىن تاڭداۋعا قاتىستى ولار­دىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن بوس­تان­دىقتارىنىڭ بۇزى­لۋىنا جول بەرەتىندىگى دە ايتىلدى. ءسويتىپ, نورماتيۆتىك قاۋ­لىداعى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ازاماتتىق پروتسەستىك كو­دەكستىڭ 14-بابىنىڭ تالاپ­تارىنا سايكەس, سوت ءىسىن ءجۇر­گىزۋ ءتىلى سوتقا تالاپ قويۋ ارىزى بەرىلگەن تىلگە بايلا­نىستى سوت ۇيعارىمىمەن بەل­گىلەنەدى دەگەن قاعيدادان تۋىن­داي­تىن­دى­عىمەن ءتۇسىندىرىلدى. ال جوعارعى سوت سۋدياسى ءابدىراشيد جۇكەنوۆ بولسا, وسى نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ جوباسىن تانىستىرا كەلە, ج­و­با قىلمىسقا قاتىستىلىقتى انى­ق­تاپ, ونىڭ نەگىزگى ءتۇر­لە­­رىن, بىرقاتار ادامداردىڭ قىل­مىستى حابارلاماعانى جانە ونى كۇنى بۇرىن ۋادە­لەس­پەي جاسىرعانى ءۇشىن قىل­مىستىق جاۋاپتىلىققا تار­تىلمايتىندىعى تۋرالى كون­ستيتۋتسيالىق قاعيداتتى ءتۇسىن­دىر­دى. بۇل جاعدايعا بايلانىس­تى جيىنعا قاتىسۋشى اقتوبە وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى اكەتاي مۇراتقاليدان ءوز پىكى­رىن ءبىلدىرۋدى سۇراعان بولاتىنبىز. ول اتالعان قۇجاتتىڭ زامان تالابىنا ساي تالقىلانىپ وتىرعاندىعىن العا تارتتى. «بۇگىنگى تالقىلانىپ وتىر­­عان ماسەلە قۇقىق قورعاۋ ور­گان­دارى مەن سۋديالاردىڭ جۇ­مىستارىن ەلەۋلى تۇردە جە­ڭىل­دەتەدى ءارى رەسپۋبليكا بويىن­شا بىرەگەي سوت پراكتيكاسىن قالىپتاستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سانايمىن», – دەدى وبلىستىق سوتتىڭ ءتو­راعاسى. نورماتيۆتىك قاۋلىلاردىڭ جوبالارى تالقىلانىپ, ۇسى­نىستار مەن ەسكەرتپەلەر ەن­گ­ىزۋ كوزدەلگەن جيىندا جوعا­ر­عى سوت سۋدياسى دەنيس شيپپ «سوتتاردىڭ قازاقستان رەس­پۋب­­­ل­يكاسى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ جال­پى بولىگىن قولدانۋىنىڭ كەي­­بىر ماسەلەلەرى تۋرالى», ەر­دەن ءارىپوۆ «قازاقستان رەس­پۋبليكاسى قىلمىستىق كو­دەكسى­نىڭ 6-بابىن قولدانۋ جونىندەگى سوت پراكتيكاسى تۋرالى», ەربول راحىمبەكوۆ «سوت­تار­دىڭ قىلمىستىق ىستەر­دى قىسقارتىلعان ءتارتىپ­پەن قا­راۋى تۋرالى» دەگەن تا­قى­رىپ­تاردا ارنايى بايان­دامالار جاساپ, قۇجات قۇند­ى­لىعىنىڭ قىر-سىرىن جان-جاقتى تالداپ, تارازىلاۋدان وتكىزدى. نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»