تاجىريبە الماسۋدان جالىقپايمىز

ۇستازدىق – ۇلى قۇرمەت. سەبەبى, ۇرپاقتاردى ۇستاز تاربيەلەيدى. ومىرگە ۇرپاق بەرگەن انالاردى قالاي ارداقتاساق, سول ۇرپاقتى تاربيەلەيتىن ۇستازداردى دا سولاي ارداقتاۋعا مىندەتتىمىز. باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلدى جەرلەردەگى بالا سانى از شاعىن مەكتەپتەردىڭ تاريحى ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق وزگە­رىستەرگە تىكەلەي بايلانىس­تى. 90-شى جىلدارى اۋىل شارۋا­شى­لىعىنا جۇرگىزىلگەن رەفورمادان كەيىن كەڭشارلار تاراعان سوڭ, ىشكى ميگراتسيا ورىن الدى. ەلدىڭ اۋىلدان قالاعا, ءىرى ورتالىقتارعا قاراي كوشۋى جيىلەدى. جۇرت كوشكەن سوڭ اۋىلدا بالا سانى دا ازايدى. وسىنداي سەبەپتەرمەن قازىر جاڭاقالا اۋىلىنداعى قاراتورعاي ورتا مەكتەبىندە بارلىعى 75 بالا ءبىلىم الادى. بۇرىن كەڭشاردىڭ بولىمشەسى بولعان اۋىل عوي, ول ورتالىعىمىز بولىپ سانالاتىن ارقالىق قالاسىنان 98 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. وبلىس ورتا­لىعىنان دا, ارقالىقتان دا قاشىق ەكەن­بىز دەپ, بالانىڭ بىلىمىنە ق­ا­لاي بولسا سولاي قاراي المايمىز. بالا سانى از شاعىن مەكتەپتەر جالپى ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالا­سىنداعى وزەكتى ماسەلە بولىپ تابىلادى. بۇل ىشكى ميگراتسيامەن, ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جاعدايلارمەن بايلانىستى كو­رىنىس. وعان ءدال قازىر جاسار امال جوق. سوندىقتان ۇستازدار قاۋىمى بالالار ءبىلىمىن ورتايتپاۋ, كوشتەن قالماۋ ءۇشىن نەگىزىنەن ءوزىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىمىزگە يەك ارتىپ وتىرامىز. مەكتەپتەگى باستاۋىش سىنىپ­تاردا – 27, ال 5-11 سىنىپتاردا 48 وقۋشى وقيدى. سونىمەن قاتار دايارلىق سىنىپقا 4 بالا, شاعىن ورتالىققا 25 بالا بارىپ ءجۇر. ولار دا ەرتەڭ مەكتەپ سىنىپتارىن تولىقتىرادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەگى باستى قيىنشىلىق بالانىڭ ازدىعىنان تۋىندايدى عوي. ءبىز 2 جانە 4-ءشى سىنىپتاردى, 5-ءشى جانە 6-شى سىنىپتاردى بىرىكتىرىپ وقىتامىز. بۇل بالاعا دا, مۇعالىمگە دە جەڭىل ەمەس. ال­عاشقى كەزدەرى مۇعالىمدەر ءتىپتى شارشاپ, ساباقتىڭ ناتيجەسى دە ونشا بولماي ءجۇردى. راسىندا, اينالدىرعان 45 مينۋتتى ەكى ءتۇرلى سىنىپتىڭ باعدارلاماسىنا ءبولۋ وقۋشىلارعا دا وڭاي سوقپايدى. ءبىز ءتۇرلى تاجىريبە دە جاساپ كوردىك, ەكى سىنىپتى بىرىكتىرمەي, بولەك تە وقىتىپ جۇردىك. الايدا, اينال­دىرعان ەكى بالاعا ساباق ءوتۋ دە ونشالىقتى ناتيجەلى بول­مايدى ەكەن. حالقىمىزدا «با­لا بالاعا قاراپ وسەدى» دەگەن ءسوز­دىڭ راستىعىنا كوزىمىز جەتتى. العاشقى جىلدارى مۇعالىمدەر بىرىكتىرىلگەن ساباقتى مويىنداماي, ءبىر بالا وتىرسا دا ءار ءپان­دى بولەك وتكىزۋدى دە ويلادى. ول ءۇشىن مۇعالىم ارتىق اقى دا المايتىن. بۇل دا تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولى ەمەس ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. سوندىقتان ۇستازدار قاۋىمى بىرىككەن سىنىپتارداعى ادىستەمەنى جاڭعىرتۋ, جەتىلدىرۋ ىسىنە كىرىستىك. مەكتەپتە ىلعي تال­قىلاپ, تاجىريبەمىزبەن بولىسۋدەن, ءبىر-بىرىمىزگە ۇيرەتۋدەن جالىق­پادىق. ىزدەنىسىمىز كوپ بولدى. قازىر مەكتەپتە بۇرىننان قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ۇستازدار سىنىپتاردى بىرىكتىرىپ وقىتۋ ءادىس­تەمەسىن جاقسى دەڭگەيدە مەڭ­گەرگەن. جىل سايىن مەكتەپكە كەلگەن جاس مامانداردى الدى­مەن وسى بىرىكتىرىپ وقىتۋ ءتاجىري­بەسىن مەڭگەرۋگە ۇيرەتەمىز, بەيىمدەيمىز. ينستيتۋتتان جاقسى وقىپ كەلگەنمەن جاستاردى بۇل ىسكە تاجىريبە عانا شيراتادى. بالالار سانى از شاعىن جيناق­تالعان مەكتەپتەردەگى پروب­لەمالار ورتاق بولعاننان كەيىن, مەن 2010 جىلى وبلىستا وتكەن سەميناردا بىرىكتىرىلگەن سىنىپتارداعى ساباق تۋرالى تاجىريبەمدى تالداپ كورسەتتىم. ونان كەيىنگى جىلدارى ارقالىق ما­ڭىنداعى مەكتەپتەر ءۇشىن دە قالالىق سەمينارلارعا قاتىسىپ, تاجىريبە ءبولىسىپ جۇردىك. تاعى ءبىر ايتارىم, بىرىككەن سىنىپتاردا وتكىزىلگەن پاندەردى يگەرۋگە بالالار دا تالپىنادى, كون­دىگەدى. ساباقتان بوس كەزدە ونى تەرەڭدەپ يگەرۋگە تىرىسادى. مۇعال­ىمدەر بىرىككەن ساباقتاردا كوبىنە وقۋشىنىڭ ءوزىن سويلەتۋگە, ويلانۋعا يتەرمەلەيدى. مۇنىڭ ءوزى ەكى سىنىپ وقۋشىلارىنا باع­دار­لامانى يگەرۋ ءۇشىن 45 مينۋتتى جەتكىزۋدە كومەگى بار, سونى­مەن قاتار بالانىڭ ءوز بەتىمەن ىزدە­نۋى­نە ماشىقتاندىرادى, ۇيرە­تەدى. اۋىلداعى بالالار سانى جە­تىم­سىز شاعىن مەكتەپتەردەگى ءبى­رىككەن سىنىپتاردا ساباقتىڭ ساپاسى جوعارى بولۋى ءۇشىن كابينەتتەر, ينتەراكتيۆتى تاقتالار, كومپيۋتەرلەر سەكىلدى قازىرگى زامانعى جەتىلدىرىلگەن قۇرالدار بولعانى ءلازىم. بۇل 45 مينۋت بويى مۇعالىمنىڭ اۋزىنا قاراپ وتىرماي, بالانىڭ ءوز بەتىنشە وي­لانۋىنا, ىزدەنۋىنە كوبىرەك مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىزدىڭ مەكتەپتە بيولوگيا كابينەتى جاساقتالعان. ينتەراكتيۆتى تاقتا, كومپيۋتەر, ينتەرنەت بار. دەگەنمەن, مەكتەپتەگى ءبىلىم ساپاسىنىڭ دەڭگەيى الدىمەن مۇعالىم بىلىكتىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى. مۇنى سانالى عۇمىرىم مەكتەپتە ءوتىپ, بالا وقىتۋمەن كەلە جاتقان سوڭ ومىرلىك تاجىريبەمنەن بىلەمىن. سوندىقتان ۇستازدار قاۋى­مىنىڭ جۇمىسى ناعىز شىعار­ماشىلىقپەن تەڭ دەر ەدىم. ولار ىزدەنگەندە, ءبىلىمىن كوتەرىپ وتىرعاندا عانا باعدارلامانى بالاعا جەتكىزە الادى. ادىستەمە تالابى وسىلاي ەكەن دەپ, بار سالماقتى بالانىڭ وزىنە سالىپ قويۋ دا ارتىق كەتۋ دەپ بىلەمىز. سوندىقتان ۇستازدار قاۋىمىنا ءار 45 مينۋت سىن ساعاتى سەكىلدى. مەن ءوز مەكتەبىمىزدە تەك مۇعالىمدەر بىلىكتىلىگىنە سەنەمىن. مەكتەپتە 21 مۇعالىم قىزمەت ىستەيدى, سونىڭ 17-ءنىڭ جوعارى ءبىلىمى بار, قالعان تورتەۋى كوللەدج ءبىتىر­گەن. ولاردىڭ اراسىندا جوعارى, ءبىرىنشى, ەكىنشى ساناتتى مۇ­عالىمدەر دە بار. بالاعا ءبىلىم­نىڭ نەگىزى باستاۋىش سىنىپتا قالا­نادى. وقۋشىنىڭ بىلىمگە ىنتاسىن, قابىلەتىن وسى سىنىپتاردا اشا ءبىلۋ كەرەك. باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرى ورىنشا وماروۆا, شىنار ءابدىلدينا وسى جولدا ناعىز تەر توككەن ۇستازدار دەپ بىلەمىن. بالالار سانى از مەكتەپتەر نەگىزىنەن الىس اۋىلداردا ورنا­لاسقان, ولاردا ساعات سانى از بولعان سوڭ, جاستار جاعى كەلە بەرمەيدى. قازىرگى كۇنى حيميا جانە مۋزىكا پانىنەن ماماندار بولماي وتىر. مۇنىڭ ءوزى اۋىل مەكتەبىنە وڭاي ءتيىپ وتىرعان جوق. حيميا ساباعىن فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى وتكىزەدى, ۇستازدىڭ بىلىكتىلىگى ار­قا­سىندا تىعىرىقتان جول تاپ­قاندايمىز. ءبىزدىڭ تۇلەكتەر جىل سايىن جوعارى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىنا تۇسەدى. اۋىل­دا وقۋىن جالعاستىرا الماي قالعان تۇلەك جوق, بارلىعى دا ماماندىق الىپ جاتىر. بۇل مەكتەپ بەرگەن ءبىلىمنىڭ دەڭگەيىن كورسەتەدى. مۇعالىم بىلىكتىلىگى با­لانىڭ قالىپ­تاسۋىنا, ومىردە ءوز جولىن اداسپاي تابۋىنا دا ىقپال ەتەدى. ۇستازدى سول ءۇشىن دە ۇلىق كورەمىز. ءجۇرسىن بايگوكينا, قاراتورعاي ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى قوستاناي وبلىسى, ارقالىق قالاسى, جاڭاقالا اۋىلى