مۇعالىمنىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن شىڭداۋ

– بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جۇيەسىنىڭ وزەكتى ماسەلەسى جاڭارتىلعان ورتا ءبىلىم بەرۋ ماز­مۇنىن ساپالى جانە ءتيىمدى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ مۇعالىمنىڭ كاسىبي شە­بەرلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى. وسى ورايدا ۇستازدىڭ ءوز ءپانىن جەتىك ءبىلۋى وقۋشىلاردىڭ بويىندا كوماندادا جۇمىس ىستەي ءبىلۋ, تەحنولوگيالاردى قولدانۋ, باسقا ادامداردىڭ پىكىرىمەن ساناسا وتىرىپ, ىنتىماقتاستىق قۇرۋ سياقتى بولاشاق مامان بولۋعا قاجەتتى داعدىلاردى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن پەداگوگيكالىق قابىلەتىمەن نى­عايا تۇسەدى. مۇعالىمنىڭ كاسىبي شەبەرلىگى وقۋشىنىڭ مەكتەپتە عانا ەمەس, ومىردە دە تابىستى بولۋىنا ىقپال ەتەدى. ءبىلىم بەرۋ ساياساتى سالاسىندا حا­لىقارالىق جەتەكشى مامانداردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن مايكل باربەر ءوزىنىڭ ءبىر بايانداماسىندا بىلاي دەپ اتاپ كورسەتكەن ەدى: «ەڭ باستىسى – مۇعالىم, قانداي مۇعالىمگە كەزدەسەتىنى تۇرعىسىنان بالانىڭ جولى بولۋى كەرەك, ايتپەسە بالا الەۋەتىنىڭ بوسقا كەتكەنى». الەمدەگى وزىق مەكتەپتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىن تالداي كەلە, ول ءتىپتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جاقسى بولسا دا, وقۋدىڭ العاشقى جىلدارى بىلىكتىلىگى سايكەس كەلمەيتىن مۇعالىمدەرگە تاپ بولعان وقۋشىلار جەتىستىككە قول جەت­كىزە الماعان, سودان كەيىنگى جىلدارى دا ولاردىڭ سول ولقىلىقتى جويۋعا مۇمكىندىگى جەتپەي جاتاتىنىن اتاپ كەرسەتكەن. سوندىقتان مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ وقىتۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى باستى ورىنعا قويۋى وتە ماڭىزدى. وسى تۇرعىدان العاندا مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ەكى اسپەكتىگە شوعىرلانعان: وقىتۋ ادىستەمەسى مەن تەحنولوگيالارى, ءپاننىڭ مازمۇنى مەن باعالاۋ جۇيەسى. بۇل رەتتە كاسىبي دامۋ فورمالدى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ اياسىنان (بەس جىلدا ءبىر رەت) شىعىپ, ۇزدىكسىز وقۋ­دى كوزدەيتىن, تاجىريبەمەن جانە ءتالىم­گەرلىكپەن بىرگە جۇرەتىن الدەقايدا كەڭ جانە يكەمدى بولعانى ابزال. جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ مۇعالىمدەرىمەن جۇمىس 2012 جىلى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالى­عىندا (بۇدان ءارى – «نزم» دببۇ پشو) العاشقى پەداگوگتەر دەڭگەيلى باع­دار­لاما بويىنشا وقۋدان وتكەندە باستالدى. باعدارلاما مازمۇنى مەتاپاندىك سيپاتتا جانە دە ءپان مازمۇنى مەن ونى وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ ادىسنامالىق جانە تۇجىرىمدامالىق تاسىلدەرىن ەسكەرە وتىرىپ قۇرىلعان. بۇل تاسىلدەر ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ستاندارتتارىنا جانە ءپان بويىنشا جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا نەگىز بولعان. سول كەزدەن باستاپ كۋرس بارىسىندا مۇعالىمدەر جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى كىلتى بولىپ تابىلاتىن وقۋ مەن وقىتۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋداعى قۇن­دىلىقتارعا باعدارلانعان, ءىس-ارەكەتتىك, جەكە تۇلعاعا باعدارلانعان, سارالانعان وقىتۋ ادىستەرىمەن تانىسا باستادى. ەىدۇ ساراپشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ سايا­ساتىنا جاساعان ءبىر شولۋىندا پەدا­گوگيكالىق تاجىريبەگە ەنگىزىلگەن وزگە­رىستەر كوزگە كورىنە باستاۋى ءۇشىن الدىمەن جۇيەنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە جانە بارلىق مەكتەپتەردە وسى وزگەرىستەردى ناسيحاتتايتىن مۇعالىمدەر توبى قۇرىلۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەن. مىنە, وسى دەڭگەيلى باعدارلاما بو­يىنشا كۋرستان وتكەن قازاقستاندىق مەكتەپتىڭ 59 مىڭ پەداگوگى – وزگەرىس ەنگىزۋگە جانە جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن ەنگىزۋ ۇدەرىسىنە دايىن مۇ­عالىمدەر توبى. الايدا وزگەرىستەردى باسقارۋ جۇيەسى تۇرعىسىنان العاندا, ەلىمىزدىڭ جەتى مىڭ مەكتەبىندەگى جۇزدەگەن مىڭ مۇعا­لىمدەردىڭ تاجىريبەسىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن ولارعا قاجەتتى ءبىلىم مەن داعدىنى قالاي مەڭگەرتۋگە بولادى؟ – دەگەن سۇراق ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. وسى ماقساتتا 2016 جىلى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعى پەداگوگتەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا ءتۇرىن قۇرىپ, مەكتەپتەرگە ەنگىزە باستادى. ول ۇزدىكسىز ۇدەرىس سيپاتىندا ءجۇرىپ, تومەندەگى ماسەلەلەردى قامتىدى: 1) مەكتەپتەن تىس وقۋ ء(پان ماز­مۇنى جانە باعالاۋ جۇيەسى بويىنشا). بۇل وقۋ جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى بويىنشا جۇمىس ءىس­تەۋ ءۇشىن مۇعالىمدەرگە قاجەتتى كاسى­بي داعدى مەن قۇزىرەتتىلىكتەردى دا­مىتۋعا باعىتتالعان. بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ باعدارلاماسىنىڭ مازمۇنى تىڭداۋشىلاردىڭ جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلاماسىمەن جانە جوسپارلارمەن, باعالاۋ كريتەريلەرىمەن جانە ادىستەرىمەن, وقىتۋ مەن وقۋداعى جاڭا ادىستەرمەن تانىسۋىن قامتيدى. 2016 جىلى بۇل باعدارلاما بويىنشا 72 مىڭ پەداگوگ كۋرستان ءوتتى. تىڭداۋشىلار قاتارىندا ءپان مۇعالىمدەرى, مەكتەپ باسشىلارى جانە ولاردىڭ ورىنباسارلارى, قالالىق, اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ بولىمدەرىنىڭ ماماندارى مەن ءادىس­كەرلەرى بولدى. بۇل كۋرستاردى «نزم» دببۇ پشو جانە «ورلەۋ» باۇو ترەنەرلەرى وبلىس جانە اۋدان ورتالىقتارىندا كانيكۋل كەزدەرى وتكىزدى. 2) مەكتەپىشىلىك وقۋ (وقىتۋ ادىستەمەسى مەن تەحنولوگيالارى بو­­يىنشا). بۇل مەكتەپتىڭ بارلىق مۇعالىمدەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جانە قولجەتىمدى ءادىسى بولىپ تابىلادى. جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن ەنگىزۋ كەزەڭىندە كاسىبي بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جۇيەسى مەكتەپكە مەيلىنشە جاقىن بولۋى كەرەك. بۇل پەداگوگتەردىڭ ۇزدىكسىز كاسىبي دامۋىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ماقساتتا پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعى مەكتەپىشىلىك كاسىبي بىلىك­تىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان 100 ساعاتتىق «تاجىريبەدەگى رەفلەكسيا» اتتى كۋرس ازىرلەپ, ونى مەكتەپتەرگە تابىستادى. سونىمەن قاتار وسى كۋرس­تى جۇرگىزۋ ءۇشىن 17,5 مىڭ مەكتەپ ترەنەرىن دايىندادى. مەك­تەپىشىلىك كۋرس باعدارلاماسىن مەڭگەرۋ بارىسىندا مۇعالىمدەر كۇندەلىكتى ساباقتا ونى سىناي الادى. مەكتەپ ترەنەرلەرىنەن باسقا, 2016 جىلى پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعى كريتەريالدى باعا­لاۋدى ەنگىزۋ بويىنشا 7 مىڭ وڭىرلىك جانە مەكتەپىشىلىك ۇيلەستىرۋشىلەردى دايىن­دادى. ەلىمىزدىڭ ءاربىر اۋدانى مەن قالاسىندا ءبىلىم باسقارماسىمەن ءبىر­لەسە وتىرىپ جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جۇزەگە اسىرۋدا قولداۋ كورسەتۋگە ارنالعان تىرەك الاڭدارى (جەتەكشى مەكتەپتەر) بەلگىلەندى. وسى مەكتەپتەردىڭ بازاسىندا مۇعالىمدەر كەڭەس الىپ, وقۋ سەمينارلارى مەن شەبەرلىك ساباقتارىنا قاتىسادى. مەكتەپىشىلىك وقۋدىڭ تاعى ءبىر ءتيىمدى ءتۇرى – تالىمگەرلىك. تاجىريبەلى ۇستاز­دار ارىپتەستەرىنە تىرەك بولا الادى: ولار تاجىريبەسى ازداۋ مۇعا­لىمدەرمەن تاجىريبە الماسادى, سا­باقتى باقىلاعاننان كەيىن ءوز ويلارىمەن بولىسەدى, ارىپتەستەرىنە ءوز تاجىريبەسىن ۇعىنىپ, ونى جاقسارتۋعا جانە جەكە كاسىبي دامۋ باعىتىن قۇرۋعا كومەكتەسەدى. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن ماسەلە – تالىمگەر ارىپتەسىنىڭ جۇمىسىن باعالامايدى, ولارعا قولداۋ كورسەتەدى. الەمدەگى ەڭ ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيە­­­لە­رىندە ارىپتەستەرىنە تالىمگەرلىك ەتۋگە كوبىرەك ۋاقىت ءبولۋ ءۇشىن وقىتۋ تاجىريبەسىندە جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزگەن مۇعالىمدەردىڭ وقۋ جۇكتەمەسى ازايتىلادى (ەڭبەكاقىسىن ازايتپاس­تان). بەلگىلى ءبىر ۋاقىت وتكەن سوڭ وسى مۇعالىم-تالىمگەرلەردەن مەكتەپ باسشىسى تاڭدالادى. 3) ونلاين وقۋ. بۇل ءوز بەتىنشە ءبىلىم الۋدىڭ اناعۇرلىم ىڭعايلى ءتۇرى. بۇل – ءپان جانە باعالاۋ جۇيەسى بو­يىنشا تەگىن ۆەبينارلار مەن ونلاين-سەمينارلار (جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن اپروباتسيالاۋعا قاتىسقان نازارباەۆ زياتكەرلىك مەك­تەپتەرى مەن 30 قاناتقاقتى مەكتەپتىڭ ۇزدىك مۇعالىمدەرىنىڭ جۇمىس تاجىريبەسى), سول سياقتى «نزم» دببۇ-نىڭ sk.nis.edu.kz تۇعىرناماسىنداعى جۇيەلىك-ادىستەمەلىك كەشەننىڭ (جاك) جانە پشو-نىڭ www.cpm.kz. ادىستەمەلىك كىتاپحاناسىنىڭ تەگىن رەسۋرستارى. جاك «ساباق جوسپارلاۋ» ء(ار ساباق بويىنشا قىسقا مەرزىمدى جوسپار, تانىستىرىلىم, وقىلاتىن تاقىرىپ بويىن­شا دىبىستىق جانە بەينەجازبالار, وقۋشىلارعا ارنالعان ۇلەستىرمە ماتەريالدار, ءوزىن-ءوزى باعالاۋ جانە ءوزارا باعالاۋ پاراقتارى ۇسىنىلعان), «وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەن» (وقۋلىقتاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقالارى, مۇعالىمگە ار­نالعان نۇسقاۋلىق, وقۋشىلارعا ارنال­عان جۇمىس داپتەرى ەنگىزىلگەن), «پىكىرتالاس الاڭى» (ونلاين فورۋم اياسىندا تاجىريبە الماسۋعا جانە يدەيالاردى تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى) جانە تاعى سول سياقتى بولىمدەردەن تۇرادى. وسىلايشا, پەداگوگتەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇيەسى ءبىر ارناعا توعىسادى – مۇعالىم جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى بارلىق بىلىممەن جانە داعدىلارمەن, تۇسىنىكتى رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتىلىپ, وعان ۇنەمى ادىستەمەلىك قولداۋ كورسەتىلۋى قاجەت. جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىن ەنگىزۋ ۇدەرىسىندە تابىسقا جەتۋدىڭ جالعىز جولى – مۇعالىمدەردىڭ كۇن­دەلىكتى جۇ­مىسىن تۇراقتى تۇردە جاقسارتىپ وتىرۋعا قول جەتكىزۋ. بۇل ءۇشىن پەدا­گوگتەردىڭ كاسىبي دامۋىنا ۋاقىت ارناپ, كۇش-قۋات, ادىستەمەلىك رەسۋرس جۇمساۋ قاجەتتىگى تۇسىنىكتى. وسى رەتتە سينگاپۋرلىق رەفورماتورلاردىڭ: «ەگەر سىزدەردە ءوز ءىسىن سۇيەتىن, ءارى جەتىلدىرۋگە تالپىناتىن مۇعالىم بولماسا, ءبىلىم العىسى كەلەتىن ءارى دامۋعا تالپىناتىن وقۋشى قايدان كەلسىن؟» دەگەن سوزدەرىن ءاردايىم ەستە ۇستاعان ابزال دەمەكپىز. جانبوتا كابدىكاريموۆا, «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى