ونەر عاسىرلار تامىرىن نارلەندىرەدى
تاربيەنىڭ قاينار كوزى
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جينالىستا سويلەگەن ءسوزىن جەتىسۋ جەرىندەگى سۋديالار باس قوسا وتىرىپ مۇقيات تىڭدادىق. سوسىن مەرەكە كۇندەرى جۇرگەن جەرىمىزدە ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىن ايتۋمەن شەكتەلمەي, كوگىلدىر ەكران ارقىلى اعايىن-تۋىس, جولداس-جورانىڭ دا زەيىن قويا تىڭداۋىنا ىقپال ەتتىك. مۇنى ازاماتتىق پارىزىم دەپ بىلەمىن. ەلباسى ءسوزىن ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستان» باسىلىمىنان سارالاي وقىپ وتىرىپ, «ءبىز 1500 جىل بۇرىن كۇلتەگىن ۇستىنىندا جازىلعان «ماڭگىلىك ەل» ۇعىمىن جالپىۇلتتىق يدەياعا اينالدىرىپ, ەلدىگىمىزدىڭ 15 عاسىرلىق تامىرىنا ءنار بەردىك, ماڭگى جاسىل ەتىپ گۇلدەندىردىك», دەپ باستالاتىن ازات جولعا زەر سالدىم. شىنداپ كەلگەندە, قازاق حالقىنىڭ دارالىعىن بۇل جولدار دالەلدەپ وتىر ەمەس پە؟! ولاي دەيتىنىم, اتا تاريحىمىزدى ىسىرىپ قويىپ, ءتىپتى جوق جاساعىسى كەلگەندەر دە ءوز زامانىندا بولدى عوي. ال مىنا تاسقا باسىلعان تاريحي دەرەك سونىڭ ءبارىن تاريحناما بەتىنەن ىسىرىپ تاستاپ, اقيقاتتى الدىمىزعا جايىپ سالدى. ەڭ باستىسى, سول قۇندىلىقتى مەملەكەت باسشىسى كورەگەندىكپەن قولداپ, كۇللى الەمگە پاش ەتە بىلگەنىن باعالاعانىمىز ابزال. راس, جىلجىپ جىلدار وتەر. ال تاسقا باسىلعان دۇنيە جان-جاقتى دالەلىمەن سوم التىنداي جارقىراپ قالا بەرەتىنى حاق. سونىڭ ءبىر جارقىن دالەلى رەتىندە ەلباسىنىڭ سارىارقانىڭ توسىندەگى سايىن دالاعا كورگەن جاننىڭ كوزى توياتىنداي قالا سالىپ, ەلورداعا اينالدىرا بىلگەنىن ايتساق تا جەتىپ ارتىلادى. سونىمەن قاتار, سالتاناتتى جيىندا ەلباسى انا ءتىلىمىزدى ارداقتاي بىلگەنىمىزدى, ەڭ باستىسى, بارشا قازاقتىڭ باسىن بىرىكتىرە العانىمىزدى ايتقانى كوڭىلدەرگە قۋانىش سىيلادى. ناقتىلاي تۇسسەم, سول جولداردى بىرنەشە قايتالاپ وقىپ, رازى بولىپ وتىردىم. تاعى ءبىر باسا ايتار جايت, اتا ءدىنىمىزدى ورالتقان ايشىقتى ەلدىگىمىزدى ۇلگى تۇتۋعا بولادى. بىلە-بىلسەك, ۇرپاق تاربيەسىنىڭ قاينار باستاۋىنىڭ ءبىرى مۇسىلماندىق بولىپ سانالادى. يسلام ءدىنىن زەردەلەي وقىپ, سابىرلىلىقپەن كوڭىلگە توقي بىلسەڭىز, ۇيرەتەرى ۇشان تەڭىز. سوندىقتان, قۇران كارىمنىڭ قازاقشا ماعىنا-تۇسىنىگىن وقىعان سايىن كوڭىلىمنىڭ سارايى اشىلا بەرەدى. سول قۇندىلىقتى اينالامداعى ادامدارمەن ءبولىسۋدى دە ادەتكە اينالدىرعانمىن. ودان ءبىز ۇتپاساق, ۇتىلمايمىز. ءاربىر مۇسىلمان بالاسى تەك جاقسىلىققا ءۇن تاستاپ, مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي ارەكەت ەتە بىلسەك ءوزىمىز دە, ۇرپاعىمىز دا وركەندەپ وسە بەرەتىنى انىق. بۇل – مەنىڭ ەلباسىنىڭ ءسوزىن ەستىپ, وقىعاننان كەيىنگى تۇيگەن ءبىر ويىم. سوۆەتحان ساكەنوۆ, الماتى وبلىستىق سوتىنىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى القا توراعاسى تالدىقورعانەلباسى قويعان مىندەت تولىق ورىندالىپ كەلەدى
ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ۇلكەن تابىستارمەن جەتتىك. تاۋەلسىزدىك مەرەيتويىندا ەلباسى وسىناۋ جىلداردا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدى سارالاپ, بولاشاقتا ىسكە اسىرىلاتىن جۇمىستاردىڭ جايىن تارقاتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەندى وتىز جىلداردان سوڭ حالقىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 82 جاسقا ارتىپ, 25 ملن-عا كوبەيەتىندىگىمىزدى دايەك رەتىندە كەلتىردى. «ءيا, وعان دەيىن ءالى 34 جىل بار. الىس سياقتى كورىنەدى. دەگەنمەن, بۇل – تاريxتىڭ قىسقا ءبىر كەزەڭى. 2050 جىلعا دەيىن ءبىز دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەمىز. قازاقستاندا ورتا ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ سانى باسىم بولادى. سول كەزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 50 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. ول ءۇشىن بۇگىندە ۇلت جوسپارى اياسىندا ءتيىستى جاعدايلار جاسالىپ جاتىر. ۇلتتىق ەكونوميكا ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ءوسۋى ارقاسىندا دامي تۇسەدى. ونىڭ كورسەتكىشى بەس ەسەگە ارتىپ, ءبىر ادامعا شاققاندا 120 مىڭ دوللارعا وسەتىن بولادى. ءبىز يننوۆاتسيالىق دامۋ مودەلىنە كوشەمىز. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قازىرگى بەسجىلدىعى اياسىندا 300-دەن استام جاڭا يننوۆاتسيالىق كاسىپورىن سالىنادى. 2050 جىلعا دەيىن 2 ميلليونعا جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلادى. وسى ورايدا, جالپىعا بىردەي كاسىبي ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ءرولى زور. شامامەن, 1 ملن ادام جۇمىسشى ماماندىقتارىمەن قامتىلادى. مەكتەپتى بىتىرگەن ءاربىر تۇلەكتى مەملەكەتتىڭ ەسەبىنەن وقىتىپ, ناقتى ءبىر ماماندىق بەرەتىن بولامىز», دەدى ەلباسى. بۇل – وتە قۋانارلىق جاعداي. پرەزيدەنت ايتقان ۇزاق جىلدارداعى مەجە وسىعان دەيىن ورىندالماي قالعان جوق. ءبىز مۇنى ءوز وبلىسىمىزدىڭ دامۋ ديناميكاسىنان كورىپ وتىرمىز. ماسەلەن, « ۇلى دالا ەلى – تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 نەگىزى» جۇلدىزدى 25 كۇن اكتسياسىندا كۇن سايىن ايماقتاعى جاقسى وقيعالارعا كۋا بولدىق. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا 25 سپورت الاڭشاسى ەل يگىلىگىنە پايدالانۋعا بەرىلىپ, 25 ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنا اۋىز سۋ مەن تابيعي گاز جەتكىزىلدى, 17 ەلدى مەكەننىڭ ەلەكتر جۇيەسى جاڭارتىلدى. سونىمەن قاتار, 500 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, 4 مىڭنان استام وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلدى. مەرەكە قارساڭىندا وبلىستا 35 ءبىلىم وشاعى, 4 بالاباقشا, 2 سپورت كەشەنى, 2 سۋ قويماسى, 8 مادەنيەت ءۇيى, 1 ەمحانا, 1 ارنايى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى, 1 مۇگەدەكتەرگە ارنالعان پسيحونەۆرولوگيا ديسپانسەرى تاپسىرىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى – حالىقتىڭ ىنتىماق-بىرلىگى مەن قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تولەرانتتىلىقتىڭ كەرەمەت ۇلگىسى قالىپتاستى. ياعني, قازاقستاننىڭ ماقسات-مۇراتى ايقىن, تۇعىرى بيىك. بۇل – ۇزاق مەرزىمدى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جەمىسى. قايرات بالابيەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى شىمكەنتتارباعاتايلىقتار تابىسى – تاۋەلسىزدىك تابىسى
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا قازاقستاندىقتاردىڭ وتكەن جىلداردا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن تاعى ءبىر سارالاپ, ەلىمىزدىڭ كەلەشەكتەگى كوكجيەگىن كوڭىل تورىنە قوناقتاتۋى بارشامىزعا تاعى دا ۇلكەن وي سالدى. ماسەلەن, ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭسارى جىلدارىندا شارۋاسىن باستاپ قانا قويماي, ونى دوڭگەلەتە ءبىلگەن فەرمەرلەر مەن كاسىپكەرلەر تۋرالى ايتىپ ءوتتى. پرەزيدەنت سوزىنەن ءوز ءىسىن ىلگەرىلەتە العان قاراپايىم قازاقستاندىقتار, ارينە, وزدەرىن كورگەندەي, قيىندىق پەن جاۋاپكەرشىلىككە تولى وتكەن جىلدارى جادىندا جاڭعىرعانداي اسەردە قالدى. سول سياقتى ەلىمىزدەگى شەكارالىق وڭىرلەردىڭ ءبىرى سانالاتىن, شەتكەرى جاتقان تارباعاتاي اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ەلباسى ساياساتىن قولداعان تۇرعىنداردىڭ تولاسسىز ەڭبەگى مەن ەرتەڭگى كۇنگە سەنىمى مەن بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا العا باستى. تارباعاتايلىقتار تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىن جوعارى تابىستارمەن اتاپ ءوتتى. اۋدانىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىندە وڭ وزگەرىستەر كوپ. سونىڭ ءبىرى, ارينە, مال شارۋاشىلىعى بولعاندىقتان, مال باسىن اسىلداندىرۋ, تۇرلەندىرۋ, شارۋاشىلىقتاردى ىرىلەندىرۋ بويىنشا كوپتەگەن جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق, پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا كەلەسى جىلى 1 مىڭ وتباسىلىق مال بورداقىلاۋ الاڭىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سوڭعى ءۇش جىلدا قوسىمشا 3 مىڭ گەكتار جەر يگەرىلىپ, گيدروقۇرىلىمدارعا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بازار, تەبىسكە سۋ توسپالارىن جوندەۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قاراجات ءبولىندى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا 18 مەكتەپكە جوندەۋ جۇرگىزىلدى. اراسىندا 40 جىل جوندەۋ كورمەگەن مەكتەپتەر بار. سونىمەن بىرگە, اۋدانىمىزدا اباي, داۋلەتباي باتىر, مۇرىن انا, ماقتا انا, توعاس بابا, بي بورانباي ەسكەرتكىشتەرى قويىلدى. بۇل تاريحي تۇلعالاردىڭ مۇسىندەرى ەلباسىنىڭ «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى مەن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ اياسىندا بوي كوتەرىپ وتىر. اۋىلداردى اباتتاندىرۋ ماقساتىندا 100 مىڭ ءتۇپ گۇل ەگىلىپ, اۋەندى ەكى سۋبۇرقاق, ءۇش ساياباق ىسكە قوسىلدى. 5 مىڭعا جۋىق شىرشا ەگىلىپ, قازىرگى تاڭدا جەلبىرەپ, ورمانعا اينالۋدا. بيىل وبلىس سپارتاكياداسىندا التىنشى مارتە چەمپيون اتاندىق. وسى سياقتى ەل ومىرىندەگى جاقسىلىقتار جەتەرلىك. ەكونوميكامىزدىڭ ءبىر تىرەگى – اۋىلدار. ءبىزدىڭ اۋىلدارىمىز قيىر جايلاپ, شەت قونسا دا ەلباسىنىڭ قامقورلىعى مەن ءتيىمدى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ورتالىق قالالاردىڭ تۇرعىندارى كورىپ وتىرعان يگىلىككە قول جەتكىزە باستادى. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ ەڭ باستى تابىستارىنىڭ ءبىرى! دىلدابەك ورازباەۆ, تارباعاتاي اۋدانىنىڭ اكىمى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى شىعىس قازاقستان وبلىسى
