سەچەني – ۆەنگردىڭ ساتباەۆى

الماتىدا «ۆەنگريا عىلىمىنىڭ مەرەكەسى» اتتى كورمە اشىلدى الماتىداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ۆەنگريانىڭ باس كونسۋلدىعى اراسىن­دا ورنىققان ىنتىماقتاستىق ۇزاق جىلدار بويى جالعاسىپ كەلەدى. بىرلەسىپ اتقارىلعان كوپ جۇمىس­تاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – مۋزەي جۇزەگە اسىرىپ جاتقان «كەيكى باتىر» جوباسى. ەندى مىنە, مۋزەي مەن كونسۋلدىق بىرىگىپ «ۆەنگريا عىلىمىنىڭ مەرەكەسى» اتتى كورمەنى اشتى. بۇل كورمە ۆەنگريا عىلىم اكادەمياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 225 جىل تولۋىنا وراي ءارى ۆەنگريا عىلىم اكادەمياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى يشتۆان سەچەنيدىڭ تۋعانىنا 225 جىل تولۋىنا وراي باستالدى. شارانىڭ سالتاناتتى اشىلۋىندا ۆەنگريانىڭ باس كونسۋلى فەرەنتس بلاۋمانن مىرزا: – گراف يشتۆان سەچەني 1830 جىلى ۆەنگريا عىلىمي قوعامىن قۇردى, ول كەيىننەن ۆەنگريا عى­لىم اكادەمياسى دەپ قايتا اتالدى. ۆەنگر عالىمدارىنىڭ اشقان مىڭداعان جاڭالىعىنىڭ كەيبىرىن مىسالعا كەلتىرسەك: اۆتوقالام, سىرىڭكە, ەلەكترلىك لوكوموتيۆ, ەلەكترلىك ەسەپتەۋىش, كوشىرمە ماشيناسى, كەروسين شامى, ءتۇرلى-ءتۇستى تەلەديدار, سۇيىق گاز, سينتەتيكالىق قان, اتوم ەنەرگياسى, كامەرا, تىك­ۇشاق, Microsoft Word, Excel, ور­تالىق تەلەفون, ترانسفورماتور, اۆتوموبيل قوزعالتقىشىنىڭ ماڭىزدى بولىكتەرى, كۋبيك-رۋبيك, كومپيۋتەر, س ءدارۋ­مەنى 17 ۆەنگر عالىمىنىڭ نوبەل سىيلىعىنا يە بولۋى دا كەز­دەيسوق ەمەس. ۆەنگر عالىم­دارى­نىڭ جەتىستىكتەرى جايلى ۇزاق ايتا بەرۋگە بولادى. بىراق بۇگىن سەچەني تۋرالى ايتاتىن بولامىز, – دەدى. يشتۆان سەچەنيدىڭ ەڭبەك­تەرىن بۇكىل الەمنىڭ عالىمدارى مەن ما­ماندارى جوعارى باعا­لايدى. بۇگىندە ۆەنگريادا يشتۆان سە­چەني ەسىمى مەكەمە­لەر, بىرقاتار كوشەلەر مەن الاڭ­دارعا بەرىلگەن. ونىڭ ەسىمى ەڭ جوعارعى عىلىمي ماراپاتقا (1990 جىلدان بەرى مەملەكەتتىك سىي­لىق سەچەني سىي­لىعى دەپ اتالادى) يە, ونىڭ بەينەسى كوپ­تەگەن مۇسىندىك تۋ­ىن­د­ىدا سوم­دالعان. بۋدا­پەشت­تەگى باستى شىن­جىرلى كوپىر دە سەچەني اتاۋىنا يە. عالىم ءومى­رى جايلى 2002 جىلى A Hídember («كو­پىر ادام») اتتى فيلم ءتۇ­سىرىلگەن. بلاۋمانن مىرزا ءوز ءسوزىن قورىتا كەلە, ورتالىق مۋزەيمەن كوپ جىلدار بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان ارىپتەستىككە العىسىن ءبىلدىردى. بۇدان بۇرىن ءبىرتالاي بىرلەسكەن كورمەلەردىڭ وتكەندىگىن ناقتى مىسالدارمەن اتادى. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى