بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسىنىڭ تاريحى 1851 جىلى لوندون قالاسىندا وتكىزىلگەن «بارلىق حالىقتاردىڭ ونەركاسىپتىك ەڭبەكتەرىنىڭ ۇلى كورمەسىنەن» باستاۋ العان. لوندوندا العاشقى دۇنيەجۇزىلىك كورمەنى وتكىزۋ ءۇشىن بارلىق كورمە قويىلىمدارى ورنالاستىرىلاتىن ءبىر عيمارات قاجەت بولدى. وسى ماقساتپەن سول كەزدەگى قۇرىلىس جانە ساۋلەت ونەرىنىڭ ەڭ وزىق ۇلگىسى بولىپ تابىلاتىن – حرۋستال سارايى سالىندى. حرۋستال سارايى بۇكىل الەم تەحنيكا جەتىستىكتەرى الدىندا باس يەتىن, جاڭا قوعام قۇلشىلىق ەتەتىن جاڭا سەنىم ورداسى رەتىندە تۇرعىزىلدى. لوندوندا باستالعان سول تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق جاڭالىقتارعا دەگەن ۇمتىلىس ءۇردىسى حالىقارالىق كورمە شەجىرەسىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى.
ءيا, بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسى ءوزىنىڭ 166 جىلدىق تاريحىندا وركەنيەت شەجىرەسىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلعان ساۋلەت ونەرىنىڭ نەبىر جاۋھارلارىن قالدىردى. ەكسپو مۇرالارى – لوندونداعى حرۋستال سارايى, پاريجدەگى ەيفەل مۇناراسى, پاريجدەگى الەكساندر ءىىى كوپىرى, ليون ۆوكزالى, ۆەناداعى روتوندا – الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كۇمبەز استىنداعى پاۆيلون, مەلبۋرندەگى پاتشالىق كورمە پاۆيلونى ناق وسىنداي ادامزاتتىڭ ماڭگىلىك ونەر ەسكەرتكىشتەرى بولىپ تابىلادى. استاناداعى ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمە قالاشىعىندا دا الەم عاجايىپتارىنىڭ ساناتىنا قوسىلاتىن ەكسپو مۇراسى – كورمە سيمۆولىنا اينالاتىن نىسان بوي كوتەردى. ول ۇلتتىق باس پاۆيلون عيماراتى – سفەرا.
ۇلتتىق باس پاۆيلون عيماراتى –سفەرا الەمدەگى ەڭ ۇلكەن سفەرالىق (بارلىق نۇكتەلەرى ورتالىقتاعى نۇكتەدەن بىردەي قاشىقتىقتا بولاتىن تۇيىق شار) عيمارات بولماق. ونىڭ ديامەترى 80 مەتردى قۇراسا, بيىكتىگى 100 مەتردى قۇرايدى. سفەرا سەگىز قاباتتان تۇرادى. ەكسپو-2017 كورمەسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جوباسى بويىنشا سفەرانىڭ ءاربىر قاباتى بالاما ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءبىر ءتۇرىن كورسەتەتىن بولادى. اتاپ ايتار بولساق, ءبىرىنشى قاباتتا گيدروەنەرگەتيكانىڭ, ەكىنشى قاباتتا كۇن ەنەرگەتيكاسىنىڭ, ءۇشىنشى قاباتتا جەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ, ءتورتىنشى قاباتتا بيوەنەرگەتيكانىڭ جانە باسقا قۋات كوزدەرىنىڭ جەتىستىكتەرى كورىنىس تابادى.
«استانا ەكسپو-2017» ۇك» اكتسيونەرلىك قوعامى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, عيماراتتىڭ سىرتقى قاسبەتتەرىن قاپتاعان شىنى ماتەريالدارى فوتوەلەكترلى قابىرشىقتارمەن ارلەنگەن. ءسويتىپ, عيماراتتىڭ سىرتقى قاباتى كۇن ەنەرگياسىن تۇتىنىپ, ونى ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىرادى. ال عيماراتتىڭ ۇستىڭگى قاباتىندا ەكى جەل گەنەراتورلارى ورنالاستىرىلعان. عيماراتتىڭ سىرتقى ءپىشىنى جان-جاقتان سوققان جەلدى ءبىر ارناعا باعىتتاپ, جەل گەنەراتورلارىنىڭ جۇمىسىن جۇيەلەپ وتىرۋعا ارنالعان. ءسويتىپ, ەكسپو-2017-ءنىڭ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى نەگىزگى تاقىرىبىنا ساي ۇلتتىق باس پاۆيلون عيماراتى تولىقتاي كۇن جانە جەل ەنەرگياسىمەن جۇمىس ىستەيتىن بولادى. تۇنگە قاراي سفەرا عيماراتى ءتۇرلى-ءتۇستى تۇرگە ەنىپ, سانسىز ساۋلەلەرمەن قۇلپىرادى. ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ جالاۋى جەلبىرەيتىن كۇندەرى سفەرا عيماراتىنىڭ اينالاسى قىزىلدى-جاسىلدى جارىق شاشاتىن شوۋعا اينالادى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
