كەشە استانادا ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋى بولدى. وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا, ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان, تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ قاتىستى.
«RIXOS» قوناقۇيىندە ۇقشۇ-عا مۇشە ەلدەر باسشىلارىن قارسى العان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزدەسۋ بەيرەسمي ءجۇرەتىندىكتەن, وعان گالستۋكسىز كەلگەن. الايدا, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ موينىنداعى گالستۋگىن شەشپەگەن ەكەن. قازاقستان پرەزيدەنتى نازارى اۋىپ, كەزدەسۋدىڭ بەيرەسميلىگىن ەسكە سالعاندا ەزۋىن جيماعان رەسەي باسشىسى جالماجان گالستۋگىن شەشىپ قالتاسىنا سالىپ جاتتى. جايدارى كۇلكىسىمەن مەيمانداردى قابىلداپ, وتىرىس وتەتىن زالعا كىرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءماجىلىستى باستاپ كەتتى.
ۋادەلى ۋاقىتتا باسقوسۋعا كەلگەندەرى ءۇشىن مەملەكەت باسشىلارىنا العىسىن جەتكىزگەن ن.نازارباەۆ: «مۇنداي بەيرەسمي كەزدەسۋلەر ناقتى ءبىر جاعدايلار بويىنشا ءبىزدىڭ ءوزارا بايلانىسىمىزداعى وزەكتى ءماسەلەلەردى كەڭىنەن تالقىلاۋعا جاقسى مۇمكىندىك تۋعىزادى. وسىعان وراي, بۇگىن ءبىز بىرقاتار ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماسۋعا جينالىپ وتىرمىز. اتاپ ايتقاندا, ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ءۇشىن جاھاندىق جانە وڭىرلىك تاۋەكەلدەرگە قاتىستى, ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتى دامۋىنا قاتىستى ماسەلەلەر كوتەرىلمەك. مۇندا نەگىزىنەن الەمدە جانە وڭىرلەردە ورىن الىپ وتىرعان سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ ماڭىزى زور. سونداي-اق مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى ۇيىم قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ودان سايىن ارتتىرۋ ءماسەلەلەرىن تالقىلايتىن بولادى», – دەي كەلىپ, بەيرەسمي كەزدەسۋ بارىسىندا الداعى ۋاقىتتا اقش قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اۋعانستان اۋماعىنان شىعارىلۋى, سونداي-اق ۇقشۇ جاۋاپكەرشىلىگى اۋماعىنداعى تابيعي جانە تەحنوگەندىك پروبلەمالار جايىندا اڭگىمە ءوربىپ, حالىقارالىق لاڭكەستىك, ەسىرتكى مەن قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمىنىڭ ءورشۋ قاتەرلەرى تۋرالى جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاناتىنىن جەتكىزدى.
– بۇل ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بەسىنشى كەزدەسۋى. ال مۇنداي باسقوسۋلاردىڭ نەگىزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 2008 جىلدىڭ 19-21 جەلتوقسانى كۇندەرى قالانعان بولاتىن. ارقانىڭ التىن القاسى – سۇلۋ كوكشەنىڭ گاۋھار ءتاجى بۋرابايدا باستاۋىن العان وسىنداي كەزدەسۋلەردە رەسمي قۇجات, شەشىمدەر قابىلدانباعانىمەن, ول كوپتەگەن ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا وي توعىستىرۋدىڭ تاماشا الاڭى بولعان ەدى. بۋرابايدان كەيىن بەيرەسمي كەزدەسۋلەر شولپان-اتادا 31 شىلدە مەن 1 تامىز ارالىعىندا كەلەسى جىلى وتسە, 2010 جىلدىڭ مامىرىندا ماسكەۋدە, ال 2010 جىلدىڭ تامىزىندا ەرەۆاندا وتكەن. ەندى, مىنە, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى جان-جاقتان جول تارتىپ, استاناداعى «RIXOS» قوناقۇيىندە باس قوستى. ماسەلەن, ارمەنيا پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان استاناعا ارمەنيادان ەمەس, كيپردەن جەتىپتى.
جيىندى اشقان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇيىمنىڭ بيىلعى توراعاسى بەلارۋس مەملەكەتى بولعاندىقتان, ونىڭ جەتەكشىلىگىن لۋكاشەنكوعا ۇسىندى.
بۇدان كەيىنگى وتىرىس جابىق ەسىك جاعدايىندا ءوتتى. ەكى ساعات جۇرگەن جيىن اياقتالعان سوڭ تاعاتسىزدانا كۇتىپ وتىرعان جۋرناليستەر الدىنا بەلارۋس پرەزيدەنتى, ۇقشۇ توراعاسى الەكساندر لۋكاشەنكو شىقتى.
ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ اتىنان جيىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى ورتاعا سالعان الەكساندر لۋكاشەنكو: «جۇزدەسۋ بارىسىندا ءبىز ۇقشۇ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارلىعىنا سىني كوزقاراسىمىزدى ءبىلدىردىك. بۇل رەتتە, ەڭ الدىمەن, بىرقاتار كەمشىلىكتەردىڭ, ونىڭ ىشىندە ىشكى سيپاتتاعى ولقىلىقتاردىڭ ورىن الىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردىق. وسى ورايدا مەن بۇگىنگى كۇنى ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردە كەزدەسەتىن پروبلەمالاردى عانا ەمەس, ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اراسىنداعى ماسەلەلەردى دە مەڭزەپ وتىرمىن. مۇنداي پروبلەمالار بارشىلىق جانە وسىنى ەسكەرە كەلە, ءبىز ءبىراۋىزدان بيىلدان باستاپ-اق ماڭىزدى قادامدار جاساۋعا ۋاعدالاستىق. ونداي قادامدار ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ ءرولىن ارتتىراتىن بولادى», – دەدى.
ۇيىم توراعاسى اعىمداعى جىلدىڭ وزىندە ۇقشۇ شىن ءمانىندە جاندانىپ, ونىڭ ۇجىمدىق كۇشتەرىن جيىنتىقتاۋ مەن قارۋلاندىرۋ ءىسىنىڭ دە بيىل اياقتالاتىنىن ايتتى. قازىرگى كۇنى الەمدە, ونىڭ ىشىندە اراب ەلدەرىندە, افريكانىڭ سولتۇستىك ايماعىنداعى مەملەكەتتەردە ورىن الىپ جاتقان سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى بىزدە كوپتەگەن ارەكەتتەسەتىن باعىتتار تۋىنداۋدا. وسىنىڭ بارلىعىن انىق بايقاپ وتىرمىز. سوندىقتان دا, ءبىز ءوز ىشىمىزدە بىرلەسكەن كۇشىمىزدى جۇمىلدىرا وتىرىپ, ىقتيمال ءتۇرلى قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ شارالارىن جۇزەگە اسىراتىن بولامىز. مۇنداي قاتەرلەر نەگىزىندە, ەڭ الدىمەن, اقپاراتتىق جانە كيبەركەڭىستىكتەگى قاۋىپسىزدىككە باسا نازار اۋدارىلادى. ءبىز, سونىمەن بىرگە, ۇيىمعا قاتىستى قول قويىلعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق قۇجاتتاردىڭ دا راتيفيكاتسيالانۋىن اڭگىمەلەدىك. ۇيىمنىڭ رەسمي وتىرىسىنا دەيىن ولار راتيفيكاتسيالانىپ, زاڭدىق كۇشىنە ەنەتىن بولادى, دەدى الەكساندر لۋكاشەنكو.
ال بۇگىنگى بەيرەسمي جيىننىڭ باستى لەيتموتيۆى دەپ ۇيىمنىڭ پارمەندىلىگىن ارتتىرىپ, ونى كۇشەيتۋ دەپ ايتۋعا بولادى دەپ وي قورىتتى ۇقشۇ توراعاسى.
انار تولەۋحانقىزى, سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
«RIXOS» قوناقۇيىندە ۇقشۇ-عا مۇشە ەلدەر باسشىلارىن قارسى العان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزدەسۋ بەيرەسمي ءجۇرەتىندىكتەن, وعان گالستۋكسىز كەلگەن. الايدا, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ موينىنداعى گالستۋگىن شەشپەگەن ەكەن. قازاقستان پرەزيدەنتى نازارى اۋىپ, كەزدەسۋدىڭ بەيرەسميلىگىن ەسكە سالعاندا ەزۋىن جيماعان رەسەي باسشىسى جالماجان گالستۋگىن شەشىپ قالتاسىنا سالىپ جاتتى. جايدارى كۇلكىسىمەن مەيمانداردى قابىلداپ, وتىرىس وتەتىن زالعا كىرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءماجىلىستى باستاپ كەتتى.
ۋادەلى ۋاقىتتا باسقوسۋعا كەلگەندەرى ءۇشىن مەملەكەت باسشىلارىنا العىسىن جەتكىزگەن ن.نازارباەۆ: «مۇنداي بەيرەسمي كەزدەسۋلەر ناقتى ءبىر جاعدايلار بويىنشا ءبىزدىڭ ءوزارا بايلانىسىمىزداعى وزەكتى ءماسەلەلەردى كەڭىنەن تالقىلاۋعا جاقسى مۇمكىندىك تۋعىزادى. وسىعان وراي, بۇگىن ءبىز بىرقاتار ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماسۋعا جينالىپ وتىرمىز. اتاپ ايتقاندا, ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ءۇشىن جاھاندىق جانە وڭىرلىك تاۋەكەلدەرگە قاتىستى, ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتى دامۋىنا قاتىستى ماسەلەلەر كوتەرىلمەك. مۇندا نەگىزىنەن الەمدە جانە وڭىرلەردە ورىن الىپ وتىرعان سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ ماڭىزى زور. سونداي-اق مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى ۇيىم قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ودان سايىن ارتتىرۋ ءماسەلەلەرىن تالقىلايتىن بولادى», – دەي كەلىپ, بەيرەسمي كەزدەسۋ بارىسىندا الداعى ۋاقىتتا اقش قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اۋعانستان اۋماعىنان شىعارىلۋى, سونداي-اق ۇقشۇ جاۋاپكەرشىلىگى اۋماعىنداعى تابيعي جانە تەحنوگەندىك پروبلەمالار جايىندا اڭگىمە ءوربىپ, حالىقارالىق لاڭكەستىك, ەسىرتكى مەن قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمىنىڭ ءورشۋ قاتەرلەرى تۋرالى جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاناتىنىن جەتكىزدى.
– بۇل ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بەسىنشى كەزدەسۋى. ال مۇنداي باسقوسۋلاردىڭ نەگىزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 2008 جىلدىڭ 19-21 جەلتوقسانى كۇندەرى قالانعان بولاتىن. ارقانىڭ التىن القاسى – سۇلۋ كوكشەنىڭ گاۋھار ءتاجى بۋرابايدا باستاۋىن العان وسىنداي كەزدەسۋلەردە رەسمي قۇجات, شەشىمدەر قابىلدانباعانىمەن, ول كوپتەگەن ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا وي توعىستىرۋدىڭ تاماشا الاڭى بولعان ەدى. بۋرابايدان كەيىن بەيرەسمي كەزدەسۋلەر شولپان-اتادا 31 شىلدە مەن 1 تامىز ارالىعىندا كەلەسى جىلى وتسە, 2010 جىلدىڭ مامىرىندا ماسكەۋدە, ال 2010 جىلدىڭ تامىزىندا ەرەۆاندا وتكەن. ەندى, مىنە, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى جان-جاقتان جول تارتىپ, استاناداعى «RIXOS» قوناقۇيىندە باس قوستى. ماسەلەن, ارمەنيا پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان استاناعا ارمەنيادان ەمەس, كيپردەن جەتىپتى.
جيىندى اشقان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇيىمنىڭ بيىلعى توراعاسى بەلارۋس مەملەكەتى بولعاندىقتان, ونىڭ جەتەكشىلىگىن لۋكاشەنكوعا ۇسىندى.
بۇدان كەيىنگى وتىرىس جابىق ەسىك جاعدايىندا ءوتتى. ەكى ساعات جۇرگەن جيىن اياقتالعان سوڭ تاعاتسىزدانا كۇتىپ وتىرعان جۋرناليستەر الدىنا بەلارۋس پرەزيدەنتى, ۇقشۇ توراعاسى الەكساندر لۋكاشەنكو شىقتى.
ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ اتىنان جيىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى ورتاعا سالعان الەكساندر لۋكاشەنكو: «جۇزدەسۋ بارىسىندا ءبىز ۇقشۇ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارلىعىنا سىني كوزقاراسىمىزدى ءبىلدىردىك. بۇل رەتتە, ەڭ الدىمەن, بىرقاتار كەمشىلىكتەردىڭ, ونىڭ ىشىندە ىشكى سيپاتتاعى ولقىلىقتاردىڭ ورىن الىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردىق. وسى ورايدا مەن بۇگىنگى كۇنى ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردە كەزدەسەتىن پروبلەمالاردى عانا ەمەس, ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اراسىنداعى ماسەلەلەردى دە مەڭزەپ وتىرمىن. مۇنداي پروبلەمالار بارشىلىق جانە وسىنى ەسكەرە كەلە, ءبىز ءبىراۋىزدان بيىلدان باستاپ-اق ماڭىزدى قادامدار جاساۋعا ۋاعدالاستىق. ونداي قادامدار ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ ءرولىن ارتتىراتىن بولادى», – دەدى.
ۇيىم توراعاسى اعىمداعى جىلدىڭ وزىندە ۇقشۇ شىن ءمانىندە جاندانىپ, ونىڭ ۇجىمدىق كۇشتەرىن جيىنتىقتاۋ مەن قارۋلاندىرۋ ءىسىنىڭ دە بيىل اياقتالاتىنىن ايتتى. قازىرگى كۇنى الەمدە, ونىڭ ىشىندە اراب ەلدەرىندە, افريكانىڭ سولتۇستىك ايماعىنداعى مەملەكەتتەردە ورىن الىپ جاتقان سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى بىزدە كوپتەگەن ارەكەتتەسەتىن باعىتتار تۋىنداۋدا. وسىنىڭ بارلىعىن انىق بايقاپ وتىرمىز. سوندىقتان دا, ءبىز ءوز ىشىمىزدە بىرلەسكەن كۇشىمىزدى جۇمىلدىرا وتىرىپ, ىقتيمال ءتۇرلى قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ شارالارىن جۇزەگە اسىراتىن بولامىز. مۇنداي قاتەرلەر نەگىزىندە, ەڭ الدىمەن, اقپاراتتىق جانە كيبەركەڭىستىكتەگى قاۋىپسىزدىككە باسا نازار اۋدارىلادى. ءبىز, سونىمەن بىرگە, ۇيىمعا قاتىستى قول قويىلعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق قۇجاتتاردىڭ دا راتيفيكاتسيالانۋىن اڭگىمەلەدىك. ۇيىمنىڭ رەسمي وتىرىسىنا دەيىن ولار راتيفيكاتسيالانىپ, زاڭدىق كۇشىنە ەنەتىن بولادى, دەدى الەكساندر لۋكاشەنكو.
ال بۇگىنگى بەيرەسمي جيىننىڭ باستى لەيتموتيۆى دەپ ۇيىمنىڭ پارمەندىلىگىن ارتتىرىپ, ونى كۇشەيتۋ دەپ ايتۋعا بولادى دەپ وي قورىتتى ۇقشۇ توراعاسى.
انار تولەۋحانقىزى, سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
