گۇلگە ورانعان قالا
«... ارالاپ تۋعان جەردى بىرقانشا كۇن,
ايتىلماعان اقبەرەن سىردى اڭسادىم.
قىرمىزى گۇلگە ورانىپ, تۇلعالانىپ,
نۇرلانىپ كەتىپسىڭ عوي نۇر زايسانىم!» دەپ بەلگىلى اقىن, وسى جەردىڭ تۋماسى قۇماربەك سىدىق ۇلى ايتقانداي, ەلىمىزدىڭ شىعىسىنداعى قاسيەتتى دە كيەلى ولكە نۇر زايسانعا اياق باسساڭىز, ەڭ الدىمەن ورتالىق الاڭنان بوي كوتەرگەن ءبايتەرەكتى كورەسىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قۇرمەتىنە اۋدان اكىمى سەرىك زاينۋلديننىڭ باستاماسى بويىنشا ىسكە قوسىلعان ەڭسەلى دە ءساندى مونۋمەنت ەلدەگى تىنىشتىق پەن ىنتىماقتىڭ سالتاناتىن پاش ەتكەندەي. قالاعا قارابۇلاق اۋىلى جاعىنان كىرە بەرىستە «زايسان» دەگەن ۇلكەن جازۋى بار ايشىقتى قاقپا قوناقتاردى جاتسىنباي قارسى الادى. بۇل قاقپا تۇندە دە سامالاداي جارقىراپ تۇرادى. ءدال وسىنداي قاقپالار اۋدان ورتالىعىنىڭ جەلتوقسان, جانگەلدى كوشەلەرىنىڭ بويىنا دا قويىلىپ, كوز تارتاتىن باننەرلەر مەنمۇندالايدى. ول-ول ما, جاعىمدى باستامانى قولداپ كەتكەن اۋىل اكىمدەرى دە كىندىك قانى تامعان تۋعان جەرىنە ءدال وسىنداي قاقپالاردى ورناتىپ ۇلگەرىپتى. بۇدان ەكى جارىم اي بۇرىن اۋدانعا ىسساپارمەن كەلگەنىمىزدە, ەكى ايلىق تازالىق اپتالارى ءوتىپ جاتقان. اۋدان اكىمى سەرىك زاينۋلدين ەكى اي بويى ءار اۋىلدى ارالاپ, كوشەلەر مەن اۋلالاردى تازارتۋ ءجونىندە تاپسىرمالار بەردى. ءوزى باقىلاپ, ارتتا قالعان اۋىل اكىمدەرىنە ەسكەرتۋ جاسادى. اينابۇلاق اۋىلى كوش باستاعانىن كوزبەن كورگەن ەدىك. ەندى قاراساڭىز, بارلىق اۋىلدار اجارلانىپ, كەلبەتتەنە تۇسكەن. ول جايلى كەيىنىرەك.
زايساننىڭ ورتالىق كوشەسىندە ەل ءتاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان ساياباق قالا تۇرعىندارىنىڭ سۇيىكتى دەمالىس ورنىنا اينالىپتى. ساياباق ءىشى گۇلزارعا كومىلگەن. باق ىشىندەگى قوس اققۋ, ەلىك, كوشەنىڭ وڭ جاعىندا ماڭ باسىپ كەتىپ بارا جاتقان تۇيەلەر ءمۇسىنى قانداي اسەم دەسەڭىزشى. كوشە قيىلىستارىندا ورناتىلىپ جاتقان باعدارشامدار, تۇنگى قالانىڭ ءساۋلەتىن ەسەلەگەن كوشە شامدارى دا اۋدان تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالعان يگىلىكتى شارا. قازىر وبلىس ورتالىعىنان اۋدانعا اپتاسىنا ەكى رەت «ان-24» ۇشاعى قاتىنايدى. 500 شاقىرىمدىق جولدىڭ باعاسى نەبارى 5 مىڭ 500 تەڭگە. ۇشاقتىڭ قالعان شىعىنىن وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆتىڭ شەشىمى بويىنشا وبلىس بيۋدجەتى كوتەرىپ الادى ەكەن. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, كۇمىس قاناتتى اۋە كەمەلەرى ءوسكەمەننەن سەمەيگە, ۇرجارعا دا قاتىناپ تۇرادى. زايسان اۋەجايى ءساندى, كەزىندە ونى وسىنداعى ىسكەر ازاماتتار ساقتاپ قالعان. اۋەجايدان قالاعا دەيىن اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلىپ, گۇلدەرمەن كومكەرىلگەن.
كوكجيەگى كەڭەيگەن كاسىپكەرلىك
اۋدان اكىمى سەرىك زاينۋلدين اۋدان ەكونوميكاسى جايلى دەرەكتەردى جاتقا سوعادى. ول وسى ءوڭىردىڭ تۋماسى. ۇزاق جىلدار بويى كەڭشار باسقارىپ, اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى, ءبىر جارىم جىلداي اۋدان اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارىپ, ءۇش جارىم جىل كاتونقاراعاي اۋدانىن ىسكەرلىكپەن باسقارعان, ءوڭىردى تۇلەتىپ, شارۋاسىن شالقىتقانى ءۇشىن «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. مىنە, ءبىر جىلدان استى, كىندىك قانى تامعان اۋدانىنا باسشىلىق جاساۋدا.
قاتاڭ تالاپ قوياتىن, ءپرينتسيپشىل باسشى, سوزگە شەبەر, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى جوعارى ازامات. ول شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋ ءجونىندەگى ەلباسى تاپسىرماسىن ورىنداۋ باعىتىنداعى اتقارىلىپ جاتقان ىستەرمەن تانىستىردى.
– اۋداندا 66 تىركەلگەن شاعىن جانە ورتا كاسىپورىن بار. تۇرعىندارعا 6 بازار, 159 ساۋدا ۇيلەرى مەن دۇكەندەر, 4 تويحانا, 22 ءدامحانا, 8 اسحانا, 12 شاشتاراز, 5 تىگىن شەبەرحاناسى, 7 قوناق ءۇي, 4 فوتوسالون, 4 كوسمەتيكالىق قىزمەت كورسەتۋ سالونى, 24 ناۋبايحانا, 12 ماي سىعاتىن تسەح, 8 اۆتوكولىك جوندەۋ شەبەرحاناسى, 17 ءدارىحانا جانە باسقا دا ورتالىقتار قىزمەت كورسەتەدى. وتكەن جىلى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى بولات نۇراسىل باسقاراتىن «يكەپ» شارۋا قوجالىعى ۇن شىعاراتىن زاۋىتتى پايدالانۋعا بەردى. جەكە كاسىپكەر ع.سالبانوۆ مينەرالدى سۋ شىعارۋ تسەحىن ىسكە قوستى. وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ, قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ باعىتىندا «زايسان سۋلارى» جشس-ءنىڭ مينەرالدى سۋلارى, «راحات» كونديتەرلىك تسەحىنىڭ كونديتەرلىك ءجانە نان تاعامدارى, «ق ۇلىندى سۋ» سەرىكتەستىگىنىڭ اۋىز سۋى, «بەكزات» سەرىكتەستىگىنىڭ ليموناد ءجانە گازدالعان ءتاتتى سۋسىندارى جانە باسقا دا تاعامدار اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ىزدەپ ءجۇرىپ الاتىن تاۋارلارىنا اينالدى, – دەپ اۋدان اكىمى ءبىراز جايلاردان ماعلۇمات بەرە كەتتى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اقپان ايىندا ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق كارتاسىنا زايساننان ءبىر قۇندى جوبا ەنگىزىلىپتى. ول – بەلگىلى كاسىپكەر قۋات ءابجانوۆ باسقاراتىن «شىعىس-سمۋ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ تەمىر-قۇيماتاس بۇيىمدارىن جاسايتىن قۇرىلىس كومبيناتى. سونىمەن بىرگە, «بوتا» شارۋا قوجالىعى دا تۇقىم ساقتايتىن قويما قۇرىلىسىنا نەسيە العان. وڭىردە قۇرىلىس جۇمىستارى قانات جايعاندىقتان, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر تەمىر, قۇيماتاس جانە كىرپىش, پلاستيكالىق ەسىك, تەرەزە ءونىمدەرىن, اعاش ماتەريالدارىن مول شىعارۋعا قۇلشىنىس تانىتۋدا.
زايسانداعى ءسۇت زاۋىتى
«نۇر وتان» حدپ زايسان اۋداندىق فيليالى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قازبەك بيقاداموۆ, زايسان قالاسىنىڭ اكىمى مارات ۋاليەۆ ءبىزدى قالانىڭ كىرەبەرىس جاعىنداعى ءسۇت زاۋىتىنا الىپ كەلدى. ءبىر قاباتتى ەڭسەلى عيماراتتىڭ ىشىنە ەنگەنىمىزدە, جيناقىلىقتى بايقادىق. ءسۇت زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى ايدار بارىسوۆتى بۇرىننان تانيمىز. كەزىندە ۇزاق جىلدار مەكتەپتە مۇعالىم, وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعان. سوڭعى 15 جىلدان بەرى كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانادى. اياق الىسى جامان ەمەس. ونىڭ قوناق ءۇيى, مەيرامحاناسى, كولىك جۋاتىن ورنى بار. ەندى سودان تۇسكەن پايدانىڭ بارلىعىن جيىپ-تەرىپ, كىندىك قانى تامعان ولكەدە ءسۇت زاۋىتىن سالدى, امانشىلىق بولسا, جەرلەستەرىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتپەك. ابىرويلى دا ونەگە تۇتاتىن ءىس ەمەس پە؟!
– سوناۋ توقسانىنشى جىلدارى ءتۇرىكتەر قارابۇلاق اۋىلىندا ءسۇت زاۋىتىن سالىپ بەرگەنى كوپشىلىككە ءمالىم. الايدا سول كەزدە ەسەپ دۇرىس بولماي, كۇنىنە 20 تونناداي ءسۇت جينالماي, ارتىنشا كاسىپورىن جابىلىپ تىندى. ال باعالى جابدىقتار گلۋبوكوەدەگى ءبىر كاسىپكەرگە بۇيىردى. ساپالى ءسۇت ءونىمدەرىن شىعاراتىن ءبىر زاۋىت قاجەت ەكەنى بەلگىلى. بۇرىن بوس تۇرعان عيماراتتى 1 ملن. 600 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ الدىم, ونى جوندەۋگە 22 ملن.تەڭگە جۇمسادىم. ال ىشىندەگى قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار (كوبى رەسەيلىك) الۋعا 26 ملن.تەڭگە قارجى كەتتى. بانكتەن نەسيە العان جوقپىن, ونىڭ پايىزىن وتەۋ دەگەن قيىننىڭ قيىنى, جيعان-تەرگەنىمدى تۋعان ءولكەمدە كاسىپورىن اشۋداعى ماقسات – جەرلەستەرىمە جۇمىس تاۋىپ بەرۋ, تۋعان ەلگە قىزمەت ەتۋ, – دەپ اعىنان جارىلدى الپىستىڭ اسقارىنا بيىل شىعاتىن ايدار بارىسوۆ.
– ءسۇتتى قايدان الاسىزدار, قۋاتى قانشا, نەشە ادام ەڭبەك ەتەدى؟ – دەپ ساۋال تاستادى قالا اكىمى مارات ۋاليەۆ. ءسىرا, ول قالا بيۋدجەتىنە تۇسەتىن قارجىنى ىشتەي ەسەپتەپ تۇرسا كەرەك.
– تاۋلىگىنە 6 توننا ءونىم وندىرسەك جامان ەمەس. ەگەر ەكى اۋىسىمدا ەڭبەك ەتسە. 24 ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىرا الامىز. جالاقىلارى دا ويداعىداي بولاتىن شىعار, – دەيدى ايدار بارىسوۆ.
15-16 تامىزدا زايسان قالاسىندا وبلىستاعى بارلىق اۋدان, اۋىل اكىمدەرى, كاسىپكەرلەر مەن ىسكەر ادامداردىڭ قاتىسۋىمەن القالى جيىن وتەدى. ونى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ءوزى جۇرگىزبەك. مۇنداي ءبىر پايدالى جيىن وتكەن ايدا كوكپەكتىدە وتكەن. ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ماشبەك ۇلى اۋدان اكىمدەرىنە ۇنەمى ەكونوميكانى دامىتۋ, اۋداندا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, اۋىلداردى ءوركەندەتىپ اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزۋ, سەنبىلىكتەر ءوتكىزۋ, مال باسىن اسىلداندىرۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ وتىرادى. ال پايدالى كەڭەس نەگە كوكپەكتىدە نەمەسە زايساندا ءوتپەك؟ ونىڭ وزىندىك سىرى بار. اتالعان ەكى اۋداندا بۇل كۇندەرى جوعارىدا اتالعان تاپسىرمالار بويىنشا كوپ ىستەر تىندىرىلعان.
كوزايىمعا اينالعان كوكجىرا
دايىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى بولاتبەك بالعاباەۆ ءۇش اۋىلدا ءبىر ورتا, ەكى ورتالاۋ مەكتەپتىڭ بار ەكەنىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, مۇكاراما مەكتەبىندەگى جىلىجايدىڭ قىس بويى ءوز وقۋشىلارىن كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتەتىندەرىنە توقتالا كەتتى. ايتقانداي, اقپان ايىندا جىلىجايدى كورگەنبىز, ول تۋرالى «ەگەمەنگە» جازعانبىز دا. وكرۋگتە مال باسى كوبەيىپ كەلەدى, 18 شاقىرىم جول جوندەلىپ, اۋىلداردى كوركەيتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. قازىر كوكجىرا مەن جامبىل اۋىلدارىنا بارا قالساڭىز, تانىماي قالاسىز, كوشەلەر ءجوندەلگەن, اقىن نۇرلان ماۋكەن ۇلى اتىنداعى ساياباقتى شاكىرتتەردىڭ ءوزى كۇتىپ باپتايدى. كاسىپكەر اقان وتەباەۆ 10 ملن. تەڭگەگە مەشىت سالىپ جاتىر. دايىر اۋىلىنداعى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, مارقۇم اكرام وتەباەۆ اتىنداعى كوشە دە جوندەلگەن. وسى اۋىلدىڭ تۋمالارى سەرىك اقتانوۆ, سەرىك رامازانوۆ, ماناربەك بوشاقوۆ, ادىلبەك وماريەۆ ءوز قارجىلارىنا اۋىلدارىندا كوشەلەردى ءجوندەپ, ساياباق سالۋدا.
كوكجىرا اۋىلى وتكەن جىلى وبلىستىق بايقاۋدا «ۇلگىلى اۋىل» دەگەن نوميناتسيا بويىنشا كوش باستاپتى. ۇلگىلى اۋىلعا ات باسىن تىرەگەنىمىزدە, ەڭ الدىمەن كوزگە ءتۇسكەنى ەڭسەلى مەشىت بولدى. مەشىت قۇرىلىسىن اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى ەربول كەلگەنباەۆ ءوز قارجىسىنا تۇرعىزىپتى. ەندى تاياۋ كۇندەرى ول ەسىگىن اشپاق. ەربول كەلگەنباەۆ قۇنى 4,5 ملن.تەڭگەلىك كلۋب قۇرىلىسىن دا اياقتاپ قالىپتى.
– «تۋعان ەلگە – تاعزىم» اكتسياسى بويىنشا اۋداننىڭ ىسكەر ازاماتتارى اۋىلداردى كوركەيتىپ, قۇرىلىس سالۋعا بەلسەنە ارالاسۋدا. اسار جاساپ ەكى كوشەنى جوندەپ بىتىردىك. ءوزىم ءبىلىم العان كوكجىرا ورتالاۋ مەكتەبىن كورسەڭىز, ەرىكسىز ريزا بولاسىز, – دەدى ىسكەر ازامات ەربول كەلگەنباەۆ.
مەكتەپ ديرەكتورى نازيگۇل الىمباەۆا قارسى الدى. ءدال كىرەبەرىستە قوس «اققۋ» ءجۇزىپ ءجۇر. قاتار-قاتار ساپ تۇزەگەن القىزىل كان اعاشتارى گۇلدەرىن كوتەرە الماي مايىسىپ تۇر. بالالار الاڭى, سىرعاناق, التىباقان ورناتىلعان الاڭقاي دا كوز تارتادى. مەكتەپ اۋلاسىندا 1500 ءتۇپ ورامجاپىراق, 0,25 گەكتارعا ءسابىز ەگىلىپتى. قاراعاش, قاراعان, بوزقاراعان, الما اعاشتارى مايىسىپ تۇر. مەكتەپ ۇستازدارى مەن جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى 1,2 گەكتار كارتوپتى كۇتىپ-باپتاۋدا. كوكونىسپەن ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتەمىز, دەيدى ۇستازدار.
دايىر اۋىلىنداعى مۇكاراما ورتا مەكتەبىنىڭ اۋلاسى كان اعاشىنىڭ گ ۇلىنە مالىنعان. مەكتەپ ديرەكتورى اناربەك دۇتباەۆ سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى ازامات. سانالۋان گۇلدەن جانۋارلاردىڭ بەينەسىن كەسكىندەتىپتى. «ءتاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى» اتىنداعى باق تا كوركەم. سارجىرا, جارسۋ, اينابۇلاق, قارابۇلاق, قاراتال اۋىلدارىندا كوشەلەر جوندەلىپ, اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلىپتى. رەتى كەلگەندە ايتا كەتكەن ءجون, بيىل زايساندىقتار 20 مىڭ ءتۇپ اعاش وتىرعىزىپ, ونەگە كورسەتتى.
وبلىستا كوش باستادى
اۋداننىڭ ەكونوميكاسى دامىپ كەلەدى. وعان مىسال رەتىندە, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ بەس ايىندا ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك كورسەتكىشتەردىڭ رەيتينگىسىندە اۋداننىڭ وبلىستا كوش باستاعانىن ايتا كەتۋدىڭ ءجونى كەلىپ تۇر. ءالبەتتە, بۇل – بۇرىن-سوڭدى قول جەتپەگەن تابىس. بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن بۇل ءوڭىردەن مۇناي مەن گازدىڭ مول قورى تابىلعان. قازىر بىرنەشە كومپانيالار مۇنايدى زەرتتەپ, ءونىم الۋدىڭ ءارتۇرلى امالدارىن قاراستىرۋدا. «تارباعاتاي مۇناي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى 2005 جىلى قۇرىلعان. ونىڭ جەتەكشىسى ب. ەلامانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداعى ەكى ءجۇزدەن استام جۇمىسشى ايىنا 70 مىڭ تەڭگە تابىس تابادى. اۋدان اكىمى س.زاينۋلدين ەگەر مۇناي مەن گازدى يگەرۋ دۇرىس جولعا قويىلسا, اينالاسى بىرەر جىل ىشىندە بۇل وڭىرگە تەمىر جول جەلىسىنىڭ تارتىلۋى ءمۇمكىن ەكەنىن ايتادى. زايساننان الپىس شاقىرىم جەردەگى مايقاپشاعاي كەدەنى ارقىلى رەسەي مەن بىزگە قاراي كۇن سايىن ونداعان جۇك تيەگەن كولىكتەر اعىلىپ جاتادى. ەگەر تەمىر جول تارتىلسا كورشى قىتايمەن ساۋدا-ساتتىقتىڭ ودان ءارى دامي بەرەتىنى داۋسىز. ال زايساننىڭ كومىرىن جيىرما جىلعا تاياۋ ۋاقىت بويى شەكارا بويىنداعى ءتورت اۋدان تۇرعىندارى پايدالانىپ كەلەدى.
قازىر اۋداندا 80 مىڭ ءىرى قارا, 15 مىڭنان استام جىلقى, 170 مىڭنان استام قوي-ەشكى بار. اۋداندا 4 مىڭ تونناداي ەت, 20 مىڭ توننا ءسۇت, 255,6 توننا ءجۇن ءوندىرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 2 ملرد. 555 ملن. تەڭگەنى قۇراعان. بيىل 14107 گەكتارعا ەگىن ەگىلىپتى.
– كۇردەلى قۇرىلىس نازاردا. زايسان قالاسىندا 60 پاتەرلى تۇرعىن ءۇي, تاسباستاۋ اۋىلىندا 34 تۇرعىن ءۇي بىلتىر پايدالانۋعا بەرىلدى. مىنا اۋداندىق اكىمدىك پەن ءبايتەرەكتىڭ جانىنان بوي كوتەرىپ جاتقان اۋداندىق پروكۋراتۋرانىڭ عيماراتى دا ءساندى بولادى دەپ ويلايمىز. زاماناۋي تالاپقا ساي ۇلكەن سپورت ءمودۋلى, تۇرمىستىق قالدىقتار تاستالاتىن ورىن بيىل اياقتالۋى ءتيىس. الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندە مايقاپشاعاي اۋىلى ماڭىنان كەدەن قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان جاڭا ءبىر اۋىلدى تۇرعىزۋ, اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى عيماراتىن, «حالىق بانكى» كەڭسەسىن سالۋ مىندەتى تۇر. اۋىلدارداعى جولداردى جوندەۋ, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جاڭا قۇرىلىستار دا بوي كوتەرمەك. اۋىل سپورتىنا كوڭىل بولىنۋدە دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت سالاسىندا دا جەتىستىكتەر بار. ەڭ باستىسى, اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا لايىقتى تارتۋلار ازىرلەپ جاتىر, – دەيدى اۋدان اكىمى سەرىك زاينۋلدين.
ءيا, اكىم ايتسا ايتقانداي, زايسان جەرى, زايسان ەلى نۇرلى بولاشاققا سەنىممەن قارايدى. ال سەنىم بولعان جەردە الىنبايتىن اسۋ جوق.
وڭداسىن ەلۋباي, سۋرەتتەردە: اۋدان اكىمى س.زاينۋلدين; تاۋەلسىزدىك الاڭى; كوكجىراداعى مەشىت.
